Katendrecht

Voormalige gemeente
Rotterdam
Zuid-Holland

gemeente_katendrecht_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Katendrecht anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Katendrecht anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Katendrecht

Terug naar boven

Status

- Katendrecht is een voormalig dorp, thans wijk in de provincie Zuid-Holland, in de gemeente en stad Rotterdam (en daarbinnen vallend onder gebied, t/m 2013 deelgemeente Feijenoord). Het was een zelfstandige gemeente t/m 1811. In 1812 overgegaan naar gemeente Charlois. Per 1-4-1817 weer afgesplitst tot zelfstandige gemeente, in 1874 weer over naar gemeente Charlois, die op haar beurt per 28-2-1895 is opgegaan in de gemeente Rotterdam. De reden was dat Rotterdam ruimte nodig had om haar havens uit te breiden. In het jaar van annexatie is Rotterdam reeds begonnen met de aanleg van de Rijnhaven en Maashaven, waardoor het eiland een schiereiland werd; het huidige eiland is nog slechts in het oosten aan het vasteland verbonden.

- Wapen van de voormalige gemeente Katendrecht.

Terug naar boven

Naam

Bijnamen
Verwijzend naar het roemruchte verleden van Katendrecht stond het ook wel bekend onder de benamingen Zeemanskwartier, hoerenbuurt en Chinatown. De huidige volksmond-naam is De Kaap, referend aan de huidige gedaante als schiereiland.

Oudere vermeldingen
1199 kopie 18e eeuw Catendreth, 1242 kopie 1400 Cathendrecht.

Naamsverklaring
Gevormd uit drecht 'veer, bevaarbaar water' en een onduidelijk eerste deel, misschien katen 'kleine boerderijen' of een persoonsnaam Kate.(1)

Terug naar boven

Ligging

Katendrecht ligt in Rotterdam-Zuid en grenst in het N aan de Rijnhaven en de Kop van Zuid, in het W aan de Maastunnel, in het Z aan de Maashaven en de Tarwewijk en in het O aan de Hillelaan en de Afrikaanderwijk.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Katendrecht, die alleen het gelijknamige dorp omvat, 64 huizen met 688 inwoners. Tegenwoordig heeft de wijk ca. 2.000 huizen met ca. 4.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In de 19e eeuw ontvluchtten veel rijke families de stad Rotterdam, vanwege de stank, de warmte en de drukte van de uit zijn jasje barstende stad, naar het platteland en lieten daar riante villa's bouwen. Een van de geliefde oorden was het dorp aan de overkant van de rivier: Katendrecht. Ook recreatief gingen vele Rotterdammers regelmatig met de veerpont naar het dorp om daar van de frisse buitenlucht en het mooie uitzicht op de rivier en hun stad te genieten. In 1895 werd het dorp ingelijfd bij de gemeente Rotterdam. Door de ingebruikname van de Nieuwe Waterweg in 1872 nam het scheepvaartverkeer bij Rotterdam toe en moesten de havens worden uitgebreid, om het Duitse achterland beter te kunnen bedienen dan concurrerende havens.

De stap naar de zuidoever van de rivier werd gemaakt, waar de Entrepothaven en Binnenhaven ontstonden. Verder werd de Rijnhaven gegraven, aanvankelijk als berghaven voor Rijnschepen: als binnenvaartschepen in de winter de Rijn niet konden opvaren door bevriezing, konden de zeeschepen hier toch hun lading lossen. De Rijnhaven bleek een succes en al snel werd ook de Maashaven Z van Katendrecht aangelegd. Voor de aanleg van deze havens is het overgrote deel van het dorp afgebroken: ongeveer 700 huizen, boerderijen, buitenplaatsen en de kerk. Zo'n 3.500 bewoners werden gedwongen hun heil elders te zoeken. Van het mooie landelijke dorp aan de rivier was weinig meer over...

Later zijn de havens met allerlei faciliteiten uitgebreid, waardoor bijvoorbeeld zeeschepen hun lading direct konden overzetten op binnenschepen, waardoor zo min mogelijk tijd verloren ging. Er kwamen silo's en loodsen voor tijdelijke opslag van goederen en voor overslag over land. De Wilhelminapier werd gebouwd, die de thuisbasis werd van de befaamde Holland Amerika Lijn. Deze firma liet in 1922 de San Franciscoloods bouwen, met een lengte van 350 meter en een diepte van 70 meter in die tijd de grootste havenopslagloods ter wereld. In 1944 zijn de Rotterdamse havens, ook in deze omgeving, door de Duitsers vernield. Door bommen schoven de kaden en loodsen van hun fundering en stortten in. Bij het herstel van de havens van Katendrecht na de oorlog is 70.000 ton puin verwijderd.

Na de oorlog is het op Katendrecht nog enkele decennia een drukte van belang geweest door onder meer het laden en lossen van schepen, vrachtwagens en treinen. Toen de havenactiviteiten zich meer richting zee verplaatsten, werd het stiller in de Rijnhaven en kwamen loodsen leeg te staan. Inmiddels zijn de loodsen herbestemd en hebben zich er allerlei bedrijven in gevestigd, zoals Theater Walhalla in Fenixloods I en de Food Factory, Circus Rotjeknor en de circusopleiding van Codarts in Fenixloods II. (bron en voor nadere informatie zie Ons Rotterdam, jaargang 2017, nummer 2)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze voormalige gemeente, kun je terecht bij de in 2009 opgerichte Stichting Historisch Katendrecht. "Doel van de stichting: het verzamelen, onderzoeken, vastleggen, bewaren en bekend maken van de lokale geschiedenis, om zo bij anderen de belangstelling voor en de kennis van deze geschiedenis te bevorderen. Dit niet alleen om te voorkomen dat het nog beschikbare materiaal (zoals foto’s, verhalen, publicaties, e.d.) over die geschiedenis verloren gaat, maar ook om te zorgen dat dit materiaal voor iedereen zo mogelijk gratis ter beschikking staat. In dat kader hebben wij ons vijf jaar lang ingezet om een representatief deel van het beschikbare materiaal permanent via onze site toegankelijk te krijgen en dit op straatnaam te rangschikken.

Het ligt voor de hand dat een historische entiteit zich (ook met onze site) op historisch materiaal richt. Maar wat is (nog) historisch, waar ligt de grens? Bij de annexatie van de gemeente door Rotterdam in 1895? Of toen de Maashaven gegraven werd en er dus vrijwel niets meer over was van het oude Katendrecht? Of bij het begin van de daling van het aantal Chinezen in de wijk, bij de crisis in de jaren dertig van de 20e eeuw? Bij de omslag van de prostitutie, omstreeks 1970? Wellicht aan het begin of juist aan het einde van de periode van de stadsvernieuwing? Of...? De actualiteit van vandaag is morgen alweer geschiedenis. Maar daarom gaan we nog niet álles vastleggen. Dat gebeurt - en in exponentieel toenemende mate - al veelvuldig, zowel op contemporaine sites, met allerhande presentaties, via de sociale media en met initiatieven als het zoeken naar eigentijds erfgoed.

Zodat wij ons beperken tot díe gebeurtenissen die een periode afsluiten, die een aanzet tot een wezenlijke nieuwe ontwikkeling geven, dan wel die naar onze inschatting het risico lopen anders niet of onvoldoende bewaard te worden. Kijkend naar de ontwikkelingen op Katendrecht bleek (met enige vertraging vanwege de economische ontwikkeling) eind 2013 wel zo’n beetje het moment waarin de metamorfose fysiek en anders wel op de plantafel afgerond was en daarmee ook ons eigen vijfjarig project. Dat neemt niet weg dat wij natuurlijk tóch zo hier en daar ook ná 2013 foto’s nemen of verzamelen en op enig moment in samenhang op onze website plaatsen."

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Sinds 2012 verbindt de Rijnhavenbrug (alleen voor fietsers en voetgangers) Katendrecht met de N hiervan gelegen Wilhelminapier, waardoor de wijk een kortere verbinding heeft gekregen met het centrum van Rotterdam.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Het initiatief Veerpont Zuid van inwoners voor een pontje tussen Charlois en Katendrecht, kreeg in 2013 al steun van de Rotterdamse raad. Sinds september 2017 is het operationeel. Veerpont Zuid vaart alleen doordeweeks en op vaste tijden. Van maandag t/m vrijdag is het veer van 7.00 tot 10.00 uur ‘s ochtends en ‘s middags van 15.30 tot 18.30 uur in functie. De initiatiefnemers zouden ook graag in het weekend gaan varen, maar daar is extra financiering voor nodig, die er vooralsnog niet is.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Katendrecht (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Katendrecht.

- Nieuws: - Oudere nummers van maandblad Wijkkrant De Kaap zijn, t/m 2012, via de link ook online te lezen. Zijn er daarna geen wijkkranten meer verschenen, of zijn die nog niet gedigitaliseerd?, red.

- Belangenvereniging: - Katendrechtse Bewoners Organisatie De Kaap.

Reactie toevoegen