Charlois

Voormalige gemeente
Rotterdam
Zuid-Holland

charlois_bord_welkom.jpg

De gemeente Rotterdam heet je met een fraai paneel met foto welkom in stadsdeel Charlois.

De gemeente Rotterdam heet je met een fraai paneel met foto welkom in stadsdeel Charlois.

ZH gemeente Charlois in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Charlois in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Charlois in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Charlois

Terug naar boven

Status

- Charlois is een voormalige gemeente, thans stadsdeel en bestuurlijk gezien een 'gebiedscommissie' (voor 2014: 'deelgemeente') in de provincie Zuid-Holland, gemeente Rotterdam. Het was een zelfstandige gemeente t/m 28-2-1895.

- In 1812 is Katendrecht toegevoegd aan de gemeente Charlois. Per 1-4-1817 is Katendrecht weer afgesplitst tot een zelfstandige gemeente, en in 1874 is deze wederom opgegaan in de gemeente Charlois.

- Wapen van de voormalige gemeente Charlois.

- Charlois omvat de wijken Oud-Charlois, Carnisse, Tarwewijk, Tuindorp Heijplaat, Wielewaal, Pendrecht, Zuidwijk.

Terug naar boven

Naam

Uitspraak
Saarloos (met de klemtoon op de eerste lettergreep).

Oudere vermeldingen
Chaarloois, Zairloos, Charolois, Carlo (alle volgens Van der Aa), 1639 Chaerlois.

Naamsverklaring
Vernoemd naar Charolais (= Charlois), streek in Bourgondië, hier gebruikt als benaming voor het westelijk deel van de Riederwaard. In 1456 kwam dit gebied in het bezit van de hertog van Bourgondië, die er zijn zoon Karel de Stoute, graaf van Charolais, mee beleende.(1) “Karel de Stoute, Graaf van Holland, die nog bij het leven zijns vaders, toen hij den titel van Graaf van Charolois voerde, hier eenen polder deed bedijken, en dien naar zijn graafschap noemde, terwijl hij dezen, met de daarneven en door hem insgelijks bezeten wordende polders, onder den naam van Charolois, tot eene heerlijkheid maakte, welke naam sedert tot Charlois zal verbasterd zijn.”(2)

Familienaam Scharloo
Mogelijk hebben de voorouders van families met de achternaam Scharloo een relatie met dit gebied. Bij diverse soldaten uit Rotterdam in Franse dienst (1811-1815) staat als herkomst de plaatsnaam 'Schaarloos' of 'Scharloo' aangetekend. Het ligt voor de hand dat zij uit Charlois afkomstig waren en de naam daar fonetisch is genoteerd. Wellicht is dat in of na die tijd ook een familienaam geworden. En bij de wijk met de huidige naam Scharloo in Willemstad (Curaçao) wordt verondersteld dat die zijn naam dankt aan de eerste bewoner die daar een groot huis bouwde: de familie Charlois. Wellicht meegekomen met de Westindische Compagnie vanuit Rotterdam? Zie ook bij Scharlo en de reacties daaronder.

Terug naar boven

Ligging

Charlois ligt Z van het centrum van Rotterdam, op het Eiland van IJsselmonde. Het gebied van Charlois strekt zich uit tot de A15 in het zuiden, de Eemshaven in het westen, de Nieuwe Maas en de Maashaven in het noorden. In het oosten vormen de Dordtselaan, Strevelsweg en Vaanweg de grens met het bestuurscommissiegebied Feijenoord. De Vaanweg/A29 is de grens met IJsselmonde.

In Charlois liggen de metrostations Slinge, Zuidplein en Maashaven, het eindpunt van tramlijn 2 (Kromme Zandweg) en over de Slinge gaat tramlijn 25 naar de Barendrechtse Vinex-wijk Carnisselande. In het oosten liggen het winkelcentrum Zuidplein en de evenementenhal Rotterdam Ahoy.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Charlois 321 huizen met 2.806 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 115/1.040 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Zuidhoek of Schulpweg 60/512, Smitshoek 28/238, Oosthoek of Straatweg 37/337, Vildersteeg en Hillesluis samen 45/384, Sluisje en Heide samen 29/233 en Veldhuizen 7/62. Tegenwoordig heeft Charlois ca. 30.000 huizen met ca. 64.000 inwoners op een oppervlakte van 10 km2.

Terug naar boven

Geschiedenis

Charlois en de Riederwaard (Reijerwaard) behoorden vroeger tot het land van Putten, een geheel onafhankelijk gebied met een eigen regering en een eigen recht. In 1456 gaat dit gebied over van Jacob van Gaesbeek, o.a. leenheer van Holland, op hertog Philips van Bourgondië, die er in 1458 zijn zoon Karel de Stoute, graaf van Charollois (een graafschap in Bourgondië), mee beleent. Door de vele hoge vloeden in de 14e en 15e eeuw loopt dit gebied regelmatig onder water. Karel de Stoute wil in 1460 'die lande, slijck, uterwairt ende Rietbroek, geheiten Riderwairt' laten bedijken, en schenkt het gebied met dit doel aan 3 bevriende edelmannen. Als voorwaarden worden daarbij gesteld dat dit land niet meer Riederwaard, doch Charlois zou heten, en dat er een kerk gesticht zou worden, gewijd aan Sint Clemens. Dit land omvat de latere polders Karnemelksland, de Hille, Charlois, Robbenoord en Plompert. De edellieden hebben hier echter 'geen lust in deze last' en verkopen de grond 4 dagen later door aan 4 aannemers, later grondheren genoemd, onder de eis van bedijken van de grond en dat het eenmaal bedijkte land de naam Charolois zou ontvangen, kennelijk als eerbetoon aan Karel de Stoute. Op 14 april 1462 keurt Karel de Stoute deze overdracht goed. Deze akte wordt wel de stichtingsakte van Charlois genoemd. Door de goede bedijking en de gunstige ligging wordt het gebied spoedig bebouwd.

De allereerste kerk moet vrijwel zeker vóór 1467 klaar zijn geweest. In dat jaar was Charlois namelijk al ingedeeld bij het decanaat Schieland, en dat hield in dat er op Charlois toen al een pastoor was. Volgens sommige geschiedschrijvers is de kerk in 1512 waarschijnlijk door een grotere vervangen. “De kerk is bij hare stichting aan den H. Clemens toegewijd. Toen men haar, in het jaar 1512, zoude inwijden, had er een droevig ongeluk plaats. In het jaar 1511 begon het den 11 november sterk te vriezen, zoodat men al spoedig te paard over de Maas reed; dit hield tot in het laatst van februarij 1512 aan, in welke maand de inwijding der kerk zoude plaats hebben. Ten gevolge van eenen opgekomen storm uit het Noordwesten deed de Regering van Rotterdam afkondigen, dat niemand zich bij dien hoogen vloed op de Maas moest wagen. De Priesters sloegen deze waarschuwing in den wind en begaven zich in processie op het ijs; doch toen eene schaar van wel 8.000 menschen zich te midden op de rivier bevond, scheurde het ijs en een groot aantal kwam in den stroom om.”(3) Rond 1800 begint de kerk te klein en te bouwvallig te worden. Na lang wikken en wegen komt de huidige 'nieuwe Oude Kerk' in 1868 gereed. Zie verder geschiedenis Oude Kerk Charlois.

Charlois was zowel een ambachtsheerlijkheid als een grondheerlijkheid. Bij eerstgenoemde berustte de jurisdictie, terwijl aan het bestuur van laatstgenoemde de zorg voor waterstaatszaken was opgedragen.

De Kade, Singel of Kerksingel en Lage Dijk komen begin 17e eeuw reeds officieel voor. Het Charloisse Hoofd is het landhoofd dat ter hoogte van het voormalige dorp Charlois in de Nieuwe Maas ligt. Voordien was het Charloissche Hoofd de aanlegsteiger aan de westzijde van de Dokhaven. Aan het Hoofd lag de veerboot van Charlois op Schoonderloo. De Kerksingel loopt in de vorm van een halve maan rondom de Oude Kerk. Tot 1963 lag hier ook nog het Charloisse Spui, een besloten water, dat via een spuileiding in verbinding stond met de Dokhaven.

Rond 1840 vond men op Charlois zijn bestaan in de appelpluk, de vlasteelt, de aardappelbouw, de riet- en de houthandel. Ook was er “eene welige landouw van koren en weiland, met aangename wandelwegen”.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Charlois, kun je terecht bij Stichting Historisch Charlois.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De stadsdelen van Rotterdam heten tegenwoordig 'gebieden'. De inwoners worden vertegenwoordigd door 'gebiedscommissies', in dit geval Gebiedscommissie Charlois. Zij zijn 'de ogen en oren van het gebied' voor het stadsbestuur en hun vergaderingen zijn openbaar. De gebiedscommissies hebben samen met inwoners, ondernemers en andere partners in de wijken van het gebied een Gebiedsplan gemaakt; een bundeling van ideeën om de wijk te verbeteren. Zo is er ook een Gebiedsplan Charlois.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De huidige Oude Kerk (Charloisse Kerksingel 35) komt in 1868 gereed. Bijzonder is dat deze over de 'oude Oude Kerk' is heen gebouwd (waarna die is afgebroken). Voordeel daarvan was dat de diensten nog lange tijd in de oude kerk konden doorgaan, terwijl ondertussen de nieuwe kerk op hetzelfde grondgebied werd gebouwd. Door het teruglopende kerkbezoek is de kerk vandaag de dag juist weer te groot. Daarom werd naar een gedeeltelijke herbestemming gezocht. In het kader van de Rotterdamse Groeibriljanten, waarbij de gemeente Rotterdam meer culturele ontmoetingsplekken in de stad wil realiseren, is de kerk in 2006 verbouwd. De kerkbanken zijn verwijderd en er is een geheel nieuw liturgisch centrum gerealiseerd. De kansel is verplaatst naar de originele plaats, langs de gevel en is verplaatsbaar. De kerk is buiten de kerkdiensten nu ook geschikt voor onder andere concerten, recepties en andere feestelijke gebeurtenissen. - Site Oude Kerk Charlois.

- Molen De Zandweg uit 1723 (Kromme Zandweg 99) is een nog werkende korenmolen. Op zaterdagen te bezichtigen van 13.00 tot 16.00 uur en wanneer de molen draait. Eigen gemalen meel verkrijgbaar: biologisch én milieubewust gemalen met Rotterdamse wind.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Het initiatief Veerpont Zuid van inwoners voor een pontje tussen Charlois en Katendrecht, kreeg in 2013 al steun van de Rotterdamse raad. Sinds september 2017 is het operationeel. Veerpont Zuid vaart alleen doordeweeks en op vaste tijden. Van maandag t/m vrijdag is het van 7.00 tot 10.00 uur ‘s ochtends en ‘s middags van 15.30 tot 18.30 uur mogelijk om heen en weer te varen tussen Charlois en Katendrecht. De initiatiefnemers zouden ook graag in het weekend gaan varen, maar daar is extra financiering voor nodig, die er vooralsnog niet is.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Charlois (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Pagina met actualiteiten uit Charlois op de site van de gemeente Rotterdam.

- Sport: - Voetbalvereniging s.v. Charlois is in 2014 ontstaan uit een fusie van de verenigingen CVV, DCL (opgegaan in CVV-M), DEH, De Musschen en RSM. De vereniging heeft zowel een zaterdag- als een zondag-afdeling.

- Veiligheid: - Politie Charlois.

Reactie toevoegen