Holwerd

Plaats
Dorp
Noardeast-Fryslân
Fryslân

holwerd_collage.jpg

Holwerd, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Holwerd, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Holwerd (3).JPG

Holwerd, met zicht op de Hervormde Sint-Willibrorduskerk uit 1776

Holwerd, met zicht op de Hervormde Sint-Willibrorduskerk uit 1776

Holwerd.JPG

Zon en schaduw in Holwerd

Zon en schaduw in Holwerd

Holwerd_0.JPG

In Holwerd

In Holwerd

Holwerd

Terug naar boven

Status

- Holwerd is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Noardeast-Fryslân. T/m 1983 gemeente Westdongeradeel. In 1984 over naar gemeente Dongeradeel, in 2019 over naar gemeente Noardeast-Fryslân.

- Onder het dorp Holwerd vallen ook de buurtschappen Kletterbuorren en Trijeboerehuzen.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Holwert.

Inwoners
Een inwoner van dit dorp is een Holwerter.

Oudere vermeldingen
1e helft 11e eeuw Holeuurt, 1399 Hoelwerde, Holwerde, 1486-1487 Holwert3, 1500 Holuerde, 1505 Holwerdt.

Naamsverklaring
Betekent het Oudfriese uurt = werd 'terp, bewoonde hoogte en hole 'hol', hier 'met een kuil of laagte' of hol 'laag, diep, in een uitholling gelegen, moerassig'. Het dorp is in de 10e eeuw op een terp ontstaan.(1)

Terug naar boven

Ligging

Holwerd ligt NW van Dokkum en grenst in het N aan de Waddenzee.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Holwerd 227 huizen met 1.741 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 700 huizen met ca. 1.700 inwoners.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In het dorp is sprake van vergrijzing en krimp (bevolkingsdaling). Om hier tijdig op in te spelen is in 2010 samen met de inwoners het Aanvalsplan Krimp Holwerd opgesteld, waarin een aantal mogelijke toenkomstscenario's wordt uitgewerkt.

- Al een aantal jaren heeft de regio Noordoost-Fryslân te maken met teruglopende bevolkingsaantallen. Sinds 2015 is de regio officieel aangeduid als krimpgebied. Met deze bevolkingskrimp hangen verschillende problemen samen, zoals leegstand van woningen, verpaupering en een afname van de voorzieningen. Het plan Holwerd aan Zee is ontwikkeld door de bewoners om een impuls te bieden voor de economie in Noordoost-Fryslân en daarmee de leefbaarheid van het gebied te versterken. In dit plan wordt een verbinding gemaakt van de Waddenzee met het achterland. Hierdoor ontstaat een beleefmeer, natuurontwikkeling rond de Waddendijk en wordt het gebied aantrekkelijker voor bewoners en
toeristen. De voorkeursvariant bevat een coupure met sluis in de dijk, waardoor een vaarbare verbinding met de Waddenzee en Ameland mogelijk wordt.

CE Delft is gevraagd in kaart te brengen wat de welvaartseffecten zijn van dit initiatief. Daarbij speelt ook de vraag hoe de kosten en baten zich verhouden ten opzichte van een goedkopere terugvaloptie van het plan (met een koker in de dijk maar zonder een coupure) om de ruimtelijke kwaliteit te verbeteren, ecologische winst te boeken en de regionale economie een impuls te geven. CE Delft heeft een Maatschappelijke Kosten-Batenanalyse (MKBA, 2018) uitgevoerd voor het project Holwerd aan Zee. Resumerend zijn de belangrijkste conclusies:

Zelfs als de niet in geld uitgedrukte baten worden meegenomen, zijn de baten van het initiatief Holwerd aan Zee vanuit regionaal perspectief groter dan de kosten. Vanuit regionaal perspectief lijkt het daarom om een maatschappelijk rendabele investering te gaan. Vanuit nationaal perspectief is het een politieke afweging of de niet in geld uitgedrukte baten opwegen tegen het monetaire saldo. De problemen in Noordoost-Fryslân hangen voornamelijk samen met krimp. De kosten van krimp in de regio boven Dokkum zijn geraamd op 150 tot 260 mln (afhankelijk van scenario) in de periode tot 2050. Daarnaast kampt de regio met een fors hogere werkloosheid dan in de rest van Nederland. Ook spelen er problemen met de verzilting in het gebied.

Het project kan op verschillende manieren de krimp tegengaan. Hiermee wordt de vicieuze cirkel van leegstand, verloedering en afname van voorzieningen deels doorbroken: de verbetering in ruimtelijke kwaliteit maakt het aantrekkelijker om te wonen in Holwerd en omgeving; het plan zal (toeristische) werkgelegenheid creëren, dat voorkomt dat personen vertrekken uit het dorp en omgeving naar buiten de krimpregio, of ervoor zorgt dat werknemers van buiten de krimpregio in het dorp en omgeving gaan wonen; bestedingen van toeristen kunnen zorgen voor extra omzet in het dorp en kunnen mede zorgen voor het behoud van voorzieningen, waardoor inwoners minder prikkels hebben om te verhuizen; het tweede Projectalternatief C2 biedt kansen voor een reistijdverkorting van Holwerd naar Ameland. Hierdoor zou het dorp aantrekkelijker kunnen worden als woonlocatie voor forenzen naar Ameland.

Veel van de baten van Holwerd aan Zee zijn gerelateerd aan natuurontwikkeling. Deze baten uiten zich deels in ecosysteemdiensten (woongenot, recreatie en toerisme) en deels in een toename van de biodiversiteit. Het plan biedt kansen voor natuurontwikkeling die zeldzaam is in Nederland. Het zorgt voor verbeterde omstandigheden voor estuariëne-vissoorten, zoals de brakwatergrondel en de bot. Het binnendijkse brakwatergebied zal naar verwachting geen hoge soortenrijkdom kennen, maar de soorten die er voorkomen zijn wel zeldzaam.

Aanbevelingen zijn: om de toeristische kansen te verzilveren, zullen private ondernemers investeringen moeten doen. Er is een significante impuls te verwachten op private investeringen (bijv. de toeristische accommodaties, Wagenborg heeft al aangegeven te willen investeren in een aanlegsteiger). Het project kan ook innovaties uitlokken (zilte teelt) en een positieve mindset creëren bij inwoners en agrarische en toeristische ondernemers. Het is dan ook cruciaal marktpartijen actief te betrekken bij de voorbereiding en uitvoering van de plannen. Eventueel kunnen overheidspartijen (samen met ondernemers) een reclamecampagne starten om het gebied te vermarkten en toeristen en/of extra ondernemers aan te trekken.

Het project zal extra werkgelegenheid genereren. De welvaartswinst zal het grootst zijn als deze wordt ingevuld door werklozen of als deze verhuizingen van buiten de krimpregio naar de krimpregio stimuleert. Een partij als de gemeente kan een actieve rol vervullen bij het bij elkaar brengen van de vraag en aanbod van arbeid. Holwerd aan Zee biedt ook kansen als forenzenbestemming om daarmee de krimp tegen te gaan. Dit kan verder worden gestimuleerd door het vervoer voor deze forenzen vanaf het dorp te stimuleren. Ook zou actief reclame gemaakt kunnen worden voor (goedkope) woningen in het dorp en omgeving bij werknemers in Ameland, en de reistijdswinst die kan worden geboekt na het project. Voor nadere informatie zie de presentaties van het symposium over dit project (2015) en het Jaaroverzicht 2018 van dit project. Bij de realisatie van een hotelfunctie in het dorp denkt men niet aan 1 gebouw, maar aan het omvormen van ca. 40 oude huisjes in het centrum tot 'Hotel Holwerd'. Het project wordt door diverse partijen financieel gesteund. Zo heef de Nationale Postcode Loterij het project in 2019 met 15 miljoen euro gesteund. De eerste fase betreft het doorsteken van de pier, een geul trekken langs de pier en zo een beleef- en getijdenmeer - waar met bootjes gevaren kan worden - tegen het dorp aanleggen.

Met de Postcodeloterij Droomfonds bijdrage van 15 miljoen heeft Holwerd aan Zee meer dan de helft van de benodigde 63 miljoen bijeen. Vandaar dat anno 2019 samen met de provincie Fryslân en kwartiermakers wordt werkt aan de opzet van de projectorganisatie die o.a. belast zal worden met het definitieve ontwerp, verdiepend onderzoek, vergunningverlening en de start van de uitvoering. Voordat het Projectbureau Holwerd aan Zee aan de slag kan, is een gedetailleerd plan van aanpak noodzakelijk. Dit plan van aanpak is de basis voor de samenwerkingsovereenkomst tussen de faciliterende partijen. Belangrijke aandachtspunten hierbij zijn de bijdrage per organisatie, de rolverdeling, verantwoordelijkheden, eigendomsposities en het beheer en onderhoud na de aanleg.

Het projectbureau gaat in oktober 2019 officieel van start. Tot die tijd is de inzet vooral gericht op het rondkrijgen van de financiering en de verdere planuitwerking. Daarnaast wordt gewerkt aan de verschillende deelprojecten zoals Boeren Meten Water, Holwerd Natuurlijk Boeiend en Bloeiend en het Living Lab. Mede op verzoek van Provinciale Staten wordt ook de volgende fase alvast verder verkend: de transitie van de pier tot groen verblijfsgebied en de vaarverbinding naar Dokkum.

- "In 2014 is de gemeente Dongeradeel een experiment gestart voor het behouden en versterken van een aantrekkelijke duurzame woon- en leefomgeving in en rond de vier beschermde dorpsgezichten. De dorpen Ee, Holwerd, Metslawier en Paesens-Moddergat kregen in het kader van dit ‘project Duurzame Beschermde Dorpsgezichten Dongeradeel’ een Dorpsontwikkelingsmaatschappij (DOM), waarbij inwoners zich inzetten voor de ontwikkeling van hun dorp. De DOM stimuleert en ondersteunt ideeën voor verbetering van de woon- en leefomgeving. De gemeente kan ideeën/projecten van inwoners van de vier dorpen financiële ondersteuning geven door het verstrekken van een subsidie of een lening met een lage rente. De gemeente verstrekt subsidies in drie categorieën: aanzichtprojecten DOM: activiteiten die zijn gericht op verbetering van het aanzicht van woningen die gelegen zijn binnen de grenzen van het beschermde dorpsgezicht; publieke projecten DOM: activiteiten die zijn gericht op herinrichting en opwaardering van de openbare ruimten van de dorpen; kansenpot DOM: activiteiten in de dorpen die zijn gericht op sociale of economische versterking. In Holwerd zijn de afgelopen jaren veel particuliere woningen opgeknapt (voor voorbeelden zie de videoreportage onder de link). Mede dankzij de subsidies en leningen in het kader van de DOM zien veel huizen in het dorp er weer ‘kreas’ uit!" (bron: dorpssite)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Holwerd heeft 14 rijksmonumenten.

- Kerk van de Doopsgezinde Gemeente Holwerd - Blije - Ternaard.

- Miedenmolen/Miedemûne. De Miedemûne wordt in 2019 gerestaureerd.

- Molen De Hoop.

- Het eerste kunstwerk van het project Sense of Place is in december 2018 geplaatst, op de zeedijk bij Holwerd. Het gaat om een beeld van Jan Ketelaar, getiteld 'Wachten op hoog water'. Het kunstwerk bestaat uit twee metalen vrouwen van vijf meter hoog, die over de zee uitkijken.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Nachtkuier (eind oktober).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Waddenbelevingscentrum De Noordhoren.

- Vanuit Holwerd kun je met de veerboot van Wagenborgen Passagiersdiensten naar het waddeneiland Ameland.

- Het dorp maakt deel uit van de in 2016 gerealiseerde Waddentour, een wandel-, fiets- en autoroute langs o.a. de 4 Beschermde Dorpsgezichten in Dongeradeel (Ee, Holwerd, Metslawier en Paesens-Moddergat). Voor nadere informatie zie de pagina van Dongeradeel, kopje Natuur en recreatie.

- Tijdens het Ommetje Holwerd kun je bekijken hoe boeren in de omgeving op maatschappelijk verantwoorde wijze hun werk doen. Wandelaars passeren op de 7 kilometer lange route twee akkerbouwbedrijven, een schapenhouderij en een melkveehouderij, allemaal lid van de agrarische vereniging Ecolana.

- Mooi verslag van een wadlooptocht van Holwerd naar Ameland door een Amerikaans stel, in de New York Times d.d. 23-5-2010 (Engels).

- In het buitendijkse kweldergebied NO van de Veerdam in Holwerd, wil Staatsbosbeheer de natuurlijke dynamiek terugbrengen die zo kenmerkend is voor de Waddenzee. Dwars door de kwelder ligt nu een dijk, die halverwege de 20e eeuw is aangelegd om erosie van aangeslibde grond en de zoute overstroming van het achterliggende agrarisch gebied te beperken. Ook liggen er klepduikers om de instroom van zout water te kunnen reguleren. Dit heeft een ongunstige invloed op de natuurlijke ontwikkeling van het wad en de flora en fauna. Goed ontwikkelde zoutvegetatie blijft daardoor beperkt tot de randen van het gebied. Door verruiging zijn er minder mogelijkheden voor broedvogels en foeragerende trekvogels.

Staatsbosbeheer wil de natuurwaarden herstellen door de dijk af te graven, waardoor het zeewater weer dieper de kwelder in kan doordringen. Daarnaast wil zij de kunstmatig gegraven sloten dempen en de natuurlijke loop van de kreken herstellen. Hierdoor vindt er op termijn weer natuurlijke slibvorming plaats en nemen de mogelijkheden voor broed- en foeragerende vogels weer toe. (bron: Staatsbosbeheer, 4-12-2012)

- De Holwerterwestpolder was door verruiging in de loop der jaren steeds ongeschikter geworden voor broedvogels. Inzet van grazers bood onvoldoende soelaas. Daarom is van 2014 t/m 2016 een kwelderherstelproject uitgevoerd. Met name scholeksters, kluten, visdieven en noordse sterns krijgen hierdoor weer een betere biotoop om te leven en te broeden. Begrazing door vee is essentieel om verruiging van de kwelders tegen te gaan. Daarom zijn uitgesleten greppels ondieper gemaakt en doorwaadbaar gemaakt voor vee. De greppels hebben ook flauwere taluds gekregen, zodat het vee zelf uit een greppel kan komen en de poten niet breekt op de steile oevers. Zo kan het vee weer overal op de kwelder komen en de vegetatie in de zomerperiode dus weer kort houden. Daarnaast is een vluchtroute voor het vee verbeterd die ze kunnen gebruiken bij hoogwater. En de slenken zijn aangepakt, zodat het instromende zeewater met eb weer gemakkelijker uit de kwelder kan wegstromen.

De transportroute en het vanghok voor het vee zijn verbeterd, zodat de pachters hun grazers gemakkelijker in en uit het gebied kunnen krijgen. De paden voor het beheer zijn opgeknapt en de drinkdobben voor het vee zijn opgeschoond. Nu is het aan het in te scharen vee om de boel niet weer te laten verruigen. De natuurlijke dynamiek van de kwelder staat beweiding alleen in de zomerperiode toe. De herinrichting is een succes: het aantal broedparen van scholekster, tureluur en bergeend is in het voorjaar van 2016 al flink toegenomen.

Natuurliefhebbers kunnen het gebied bekijken middels een 'kwelderbelevingspunt' op een door Rijkswaterstaat nieuw aangelegd parkeerterrein naast de pier. Ook is er een stenen bankje neergezet met mooi uitzicht over de kwelder en de Waddenzee. Echt een nieuwe topplek voor vogelaars. Het hele jaar door stikt het van vogels als kluten, scholeksters, sterns en talloze steltlopers en andere wadvogels. En je maakt afhankelijk van het seizoen vaak kans op het zien van leuke soorten als paarse strandloper, ijsgors, velduil, kleine strandloper, oeverpieper, sneeuwgors, frater, slechtvalk, ruigpootbuizerd of blauwe kiekendief. We merken nu al dat mensen die van Ameland komen hier nog even een stop maken om al die vogels van dichtbij te zien.”

- In juni 2019 is de eerste zogeheten Aqua Pin in gebruik genomen voor het project 'Boeren Meten Water bij Holwerd aan Zee'. De belangrijkste inbreng komt van de 11 deelnemende boeren en de 2 natuurbeheerders die buitendijks in de kwelders gaan meten. De Aqua Pin meet de grondwaterstand, de elektrische geleidbaarheid en het bodemvocht in een perceel. De meetunit is modulair, zodat het aantal, type en de positie van de sensoren aan te passen zijn naar benodigde diepte afhankelijk van de lokale veldomstandigheden. De Aqua Pin kan tijdens het seizoen naar elke gewenste plek worden verplaatst. Dit maakt dat er niet alleen maar gemeten kan worden nabij de slootkant, zoals bij vaste peilbuizen, maar ook elders op het perceel. Het project is bedoeld om het grondwater en de verzilting in kaart te brengen. Deze kennis kan worden gebruikt voor het ontwerp van Holwerd aan Zee en voor het verbeteren van de bedrijfsvoering van de boeren. Bijvoorbeeld door de drainage aan te passen of zoet water te bufferen.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Holwerd.

- Lokale links: - Links naar instanties in Holwerd.

- Nieuws: - Actualiteiten uit Holwerd op de site van de Nieuwe Dockumer Courant.

- MFA: - In 2014 is de nieuwe multifunctionele accommodatie (MFA) De Ynset gereed gekomen. Inmiddels is er een groot aantal verenigingen ondergebracht en worden in de vele gebruiksruimten de meest uiteenlopende activiteiten georganiseerd, zoals films, lezingen, live bands, theater.

- Onderwijs: - Basisschool De Tsjelke. - Ploos van Amstelskoalle.

- Muziek: - Muziekvereniging De Bazuin is opgericht in 1919 en heeft ca. 40 leden. Het is een fanfarekorps, dat uitkomt in de 5e divisie.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Holwerd.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Holwerd.

Reactie toevoegen