De Groote Bontekoe

Plaats
Buurtschap
Leeuwarden
Fryslân

de_groote_bontekoe_ca._1900.jpeg

De buurtschap De Groote Bontekoe is genoemd naar de gelijknamige herberg/uitspanning die hier vroeger was. Hier op een ansichtkaart uit 1900-1910. Naast het pand was een 'doorreed' voor de rijtuigen, die expliciet als zodanig op de gevel stond aangegeven.

De buurtschap De Groote Bontekoe is genoemd naar de gelijknamige herberg/uitspanning die hier vroeger was. Hier op een ansichtkaart uit 1900-1910. Naast het pand was een 'doorreed' voor de rijtuigen, die expliciet als zodanig op de gevel stond aangegeven.

de_groote_bontekoe_voormalig_cafe_kopie.jpg

Het pand van voormalig café/herberg/uitspanning De Groote Bontekoe bestaat nog altijd en is tegenwoordig in gebruik als woonhuis. Gelukkig nog herkenbaar aan het fraaie gevelopschrift.

Het pand van voormalig café/herberg/uitspanning De Groote Bontekoe bestaat nog altijd en is tegenwoordig in gebruik als woonhuis. Gelukkig nog herkenbaar aan het fraaie gevelopschrift.

de_groote_bontekoe_gevelopschrift_kopie.jpg

Heel veel boerderijen, woonhuizen en bedrijfspanden hebben fraaie namen, volgens de atlassen. Maar vaak is daar ter plekke niets van te zien. Des te verheugender als wij dan weer wél een sierlijk opschrift tegenkomen, zoals hier bij De Groote Bontekoe.

Heel veel boerderijen, woonhuizen en bedrijfspanden hebben fraaie namen, volgens de atlassen. Maar vaak is daar ter plekke niets van te zien. Des te verheugender als wij dan weer wél een sierlijk opschrift tegenkomen, zoals hier bij De Groote Bontekoe.

de_groote_bontekoe_foto_ca._1900_kopie.jpg

Foto uit ca. 1900 van een boer die net klaar is met melken en zijn melkbussen op de hondenkar aan het zetten is. Op de achtergrond herberg De Groote Bontekoe. Voor nadere toelichting op de foto zie het kopje Beeld en www.zoekplaatjes.nl/2200/2250.html

Foto uit ca. 1900 van een boer die net klaar is met melken en zijn melkbussen op de hondenkar aan het zetten is. Op de achtergrond herberg De Groote Bontekoe. Voor nadere toelichting op de foto zie het kopje Beeld en www.zoekplaatjes.nl/2200/2250.html

de_groote_bontekoe_van_bovenaf_kopie.jpg

Sommige buurtschappen leiden een nogal anoniem bestaan omdat ze én geen plaatsnaamborden hebben én niet (meer) in atlassen worden vermeld (beide wat ons betreft ten onrechte). De Groote Bontekoe tussen Leeuwarden en Jelsum is een van die buurtschappen.

Sommige buurtschappen leiden een nogal anoniem bestaan omdat ze én geen plaatsnaamborden hebben én niet (meer) in atlassen worden vermeld (beide wat ons betreft ten onrechte). De Groote Bontekoe tussen Leeuwarden en Jelsum is een van die buurtschappen.

De Groote Bontekoe

Terug naar boven

Status

- De Groote Bontekoe is een buurtschap in de provincie Fryslân, gemeente Leeuwarden. T/m 2017 grotendeels gemeente Leeuwarderadeel (in 2018 over naar gemeente Leeuwarden) en voor een klein deel gemeente Leeuwarden.

- Buurtschap De Groote Bontekoe valt, ook voor de postadressen, grotendeels onder het dorp Jelsum en voor een klein deel onder de stad Leeuwarden (1 pand).

- Buurtschap De Groote Bontekoe heeft geen plaatsnaambord (inderdaad 'bord' en geen 'borden': er is er nl. maar 1 nodig omdat de buurtschap aan een doodlopende weg ligt), en staat ook niet als zodanig vermeld in recente atlassen, maar bestaat nog wel degelijk, en is recentelijk ook door de gemeente expliciet als buurtschap erkend en/want opgenomen in het Bestemmingsplan Bûtengebiet en doarpen van de gemeente Leeuwarderadeel.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
De buurtschap is genoemd naar het gelijknamige vroegere café/herberg alhier.

Terug naar boven

Ligging

Buurtschap De Groote Bontekoe ligt ZW van Jelsum, rond de Tsjessingawei, een tegenwoordig doodlopend W zijweggetje van de N357: de provincialeweg Leeuwarden-Holwerd, die N hiervan, in het dorpsgebied van Jelsum, Brédyk en Z hiervan, in het stadsgebied van Leeuwarden, Meester P.J. Troelstraweg heet. De buurtschap grenst in het Z aan wat t/m 2017 de grens van de gemeenten Leeuwarden en Leeuwarderadeel was, in het O aan de N357, in het N aan de Jelsumer Feart en in het W aan de Vliegbasis Leeuwarden.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In de Volkstelling van 1840(1) wordt buurtschap De Groote Bontekoe (in tegenstelling tot bijv. de nabijgelegen buurtschap Vensterburen) niet vermeld. Ook in (2), dat rond dezelfde tijd is verschenen, komt de naam niet voor. Pott(3) (2e editie, 1913) noemt de naam slechts met de status 'huis' dus niet als buurtschap, wat impliceert dat de buurtschap pas later is ontstaan, dan wel pas later de naam van de herberg op die van de buurtschap is overgegaan.

- Tegenwoordig omvat buurtschap De Groote Bontekoe nog ca. 12 huizen en zal het inwonertal ca. 30 bedragen. De buurtschap is vroeger groter geweest, maar een aantal boerderijen is afgebroken voor de uitbreiding van Vliegbasis Leeuwarden. Ook de in de nabijheid aan de Brédyk gelegen hebbende Jelsumer buurtschap 't Haantje - eveneens genoemd naar een aldaar gelegen hebbend café - is na 1987 afgebroken voor de aanleg van een ventweg en vanwege de geluidsoverlast van Vliegbasis Leeuwarden.

Terug naar boven

Geschiedenis

"Uit het Stadsboek van Dokkum valt op te maken dat Leeuwarden in de nadagen van de Tachtigjarige Oorlog nog steeds moeite had met een benadering van de stad vanaf de noordkant. Dat was dan ook de reden waarom er aan die kant dan ook nooit een brug was gemaakt over de Ee. Eén eigenaar, Jelle Jelles had het voorstel om "sijn verhuyrde huisinge daer de Bontekoe uithanghkt, stallinge der paerden te maken". Met deze paardenstalling bij De Groote Bontekoe is waarschijnlijk deze buurtschap ontstaan. Vanwege de economische activiteit die ter plaatse ontstond, waren woningen nodig en mogelijk is zo deze buurtschap aan de Tsjessingawei ontstaan.

Op de voormalige 'Breededijk' is vervolgens in 1847 de straatweg naar De Groote Bontekoe aangelegd, die vandaar, op het grondgebied van Leeuwarderadeel, door een grintweg tot Hijum werd voortgezet. De Tsjessingawei was vroeger een landweg, die van De Groote Bontekoe naar Beetgum liep. De eigenaren van enige daaraan gelegen boerderijen verzochten de gemeente om een verharde weg aan te leggen. De gemeente weigerde, daarom hebben de boeren en aanwonenden in 1894 de weg zelf verhard. In 1901 is dit afgemaakt. Met de aanleg van de vliegbasis is een groot deel van de weg afgebroken en nu is het een buurtschapje aan een doodlopende weg." (bron: Bestemmingsplan Bûtengebiet en doarpen gemeente Leeuwarderadeel) De herberg als o.a. uitspanning voor de vanouds 'heilige koe', de paarden van de koetsen, is allang niet meer in functie. In de buurtschap is nu wel een garagebedrijf aanwezig voor de huidige 'heilige koe': de auto.

Een kleine buurtschap als De Groote Bontekoe heeft natuurlijk geen eigen voorzieningen zoals winkels. Er is wel een bushalte, zodat er een goede verbinding is met Leeuwarden en Stiens.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Het markante grote pand van voormalig café/herberg/uitspanning de Groote Bontekoe bestaat nog, d.w.z. het voorgebouw (Brédyk 22), maar het is wel verbouwd en tegenwoordig in gebruik als woonhuis. Naast het pand was een 'doorreed' (zie de afgebeelde ansichtkaart), waar de rijtuigen met hun paarden konden inrijden om ze eten en drinken te geven en 'uit te spannen'. Ze konden er dan aan de achterkant weer uit en er zo dus 'doorrijden'. In het Overijsselse Moespot zat in die 'doorreed' zelfs een luikje waar de verzorgers van de paarden hun versnaperingen konden verkrijgen. Iemand noemde dat eens gekscherend een 'McDrive avant la lettre'. Of dat hier ook het geval was, is ons niet bekend. Van 1931 tot zijn overlijden in 1935 op slechts 34-jarige leeftijd was de bekende kaatser Ids K. Jousma eigenaar van De Groote Bontekoe.

Terug naar boven

Beeld

- Bijzonder op de 4e foto op deze pagina is de hondenkar. Honden zijn eeuwenlang gebruikt om voertuigen te trekken. In 1910 komt er de Trekhondenwet, die eisen stelt aan zowel begeleider, hond als kar. In 1912 word de Anti-Trekhonden Bond opgericht (later hernoemd tot Bond tot Bescherming van Honden alias Hondenbescherming). Tegenstanders van de hond als trekdier winnen in de loop der jaren langzaam terrein. De Wet op de Dierenbescherming, die in 1962 in werking treedt, verbiedt uiteindelijk het beroepsmatig werken met honden, waarmee de hondenkar een museumstuk wordt. Wie er meer over wil weten, raadplege de site van dé hondenkarspecialist in ons land: Bert Willemen uit Rijen.

Reacties

(2)

Ben "onderzoeker van hondenkargegevens".
Wie heeft er voor mij afbeeldingen, foto's, filmbeelden, voorwerpen of gegevens over dit verdwenen transportmiddel uit onze historie?
Mail me op [email protected]
Bert Willemen
Laagstraat 103
5121 ZE Rijen
Voor meer informatie over het werk van de hond met de hondenkar, zie de link naar mijn site onder het kopje Beeld hierboven.

Mooi informatief geschiedkundig stuk. Van mijn vader, Tjeerd Bekema uit Leeuwarden had ik wel verhalen over de Groote Bontekoe gehoord. Mijn vader heeft daar zijn jeugd deels doorgebracht. Wat ik van hem weet, is dat mijn grootvader, Andries Bekema voor, tijdens en na de 2e Wereld Oorlog er met zijn gezin dit etablissement runde.

Reactie toevoegen