Wernhout

Status
- Wernhout is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Zundert. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1810.
- De gemeente Zundert heeft van 1811 tot circa 1896 ‘Zundert en Wernhout’ geheten.
- Onder het dorp Wernhout vallen ook de buurtschappen Wernhoutsburg, De Lent, Maalbergen en Weimeren.

Naam
Oudere schrijfwijzen
1294 Warenhout, 1295 Worenhout, 1320 kopie 17e eeuw Wiernout, 1327 kopie 1339 Werrent.
Naamsverklaring
- Naar de oudste vorm een samenstelling van hout ‘hoogopgaand bos’ van de persoon Waro. Voor het 1e deel heeft men recentelijk ook gedacht aan warande ‘jachtterrein, wildhaag’ (als persoonlijk bezit). (1)
- Of het eerste lid van Wernhout een persoonsnaam Warn bevat, is twijfelachtig. Het element war, wor, wer komt verspreid in de Baronie voor, maar de betekenis is nog niet duidelijk. Mogelijk mag men vergelijken het eerste lid van Werlewoud, in 1343 te Lier vermeld. (2)
-En (28) stelt: “Ook de naam Wernhout kent verschillende interpretaties. Zo bestaat er een theorie, dat Wernhout een verbastering zou zijn van ‘Warnhout’; een paal om de mensen te waarschuwen (het Engelse ‘to warn’ = waarschuwen). Het zou kunnen duiden op een gerechtsplaats. Het meest voor de hand liggend is de verklaring te zoeken in de natuurlijke omgeving. Het gebied was bedekt met bossen van hoogopgaand hout. In 1324 werd Wernhout ook wel als Wierenhout geschreven; wieren staat voor moerassen. Een andere verklaring zou kunnen zijn: ‘het bos van Werner.’”
Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet Wernhout Zaantaozelaant.

Ligging
Wernhout ligt 1 km ZW van Zundert, aan de Wernhoutseweg (Zundert-Wuustwezel (België)). Grensovergang Wernhout-Wuustwezel (België).

Statistische gegevens
- In 1840 had Wernhout 50 huizen met 283 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Wernhout ca. 1.000 huizen met ca. 2.500 inwoners.

Geschiedenis
Wernhout is een voormalige heerlijkheid*1. “De oudst bekende Heren van Wernhout zijn de Berthouts, waarvan al in 1294 sprake is; sinds 1314 noemen zij zich Van Berlaer. Bijna honderd jaar later, in 1381, wordt Wernhout verkocht aan Jan van Cuyck, die in 1442 overlijdt. Frank van Borselen wordt in 1448 de nieuwe Heer. Hij was ook al Heer van Brecht. Door vererving en huwelijk komt Wernhout in handen van Van Culemborg en Bailleul tot 1618. In dat jaar koopt Johan van Aerssen, drossaard van het Land van Breda, Wernhout op. Deze Johan van Aerssen is bekend gebleven omdat hij in 1666 een zogenoemde octrooibrief aan het Sint Jorisgilde in Wernhout heeft verleend. Een voorbeeld van de bemoeienis, die de Heer had met het gemeenteleven. Het gilde mocht pas starten, wanneer de Heer zijn toestemming had gegeven en zijn voorwaarden had gesteld. De Van Aerssen’s zijn tot 1698 Heer van Wernhout gebleven. In dat jaar verkocht Cornelis van Aerssen de heerlijkheid voor €7.386 aan prins Willem III van Oranje, koning van Engeland van 1689 tot 1702, gehuwd met Mary II Stuart. Wernhout bleef tot 1794 in handen van de Oranjes” (28). In 1795 werden de ‘heerlijke rechten’ door de Fransen afgeschaft*1.

Wernhout is ook een enclave geweest: “De heerlijkheid Wernhout, pas in 1698 door de Oranjes aangekocht, vormde tot in de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) een deel van Half-Brecht, een plaats die verschillende uren gaans van Wernhout is gelegen. In 1618 werd dit dorp ten overstaan van het leenhof van Brabant in Den Haag verkocht, terwijl Half-Brecht zelf in 1620 voor het leenhof van Brabant te Brussel werd verheven” (38).

Bij Wernhout stond vroeger een kruiseik. “Dat was een eik waarin een kruis hing en waar men in een processie naar toe trok. Deze processie ging op 25 april vanuit de kerk naar de Kruiseik. Doel was het afsmeken van de vruchtbaarheid van de aarde. Reeds bij de Romeinen was een dergelijke processie naar het beeld van de god Robigus, die tegen graanroest werd aangeroepen, bekend” (89).

Wernhout is op 27 oktober 1944 door de Amerikanen bevrijd.

*1 Zie verder bij Zundert.

- Verhalen over de geschiedenis van Zundert en Wernhout op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Recente ontwikkelingen
Boomkwekerijen
Wernhout is, net als andere kernen in de gemeente Zundert, een centrum van boomkwekerijen. Boomkweker Pierre Domen heeft in 1998 de stap gezet om op biologische wijze bomen te gaan kweken. Het is een experiment met overheidssubsidie. Het betekent dat de teler geen kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen tegen ziekten, plagen en onkruid mag gebruiken. “Als er wolluis in de beuken zit, moet ik ze bestrijden met lieveheersbeestjes. Vroeger spoot ik ze gewoon kapot. En het onkruid moet nu met de hand geschoffeld worden. Door de intensievere arbeid hangt er een hoger prijskaartje aan de bomen”, aldus Domen (444). Zo levert bijvoorbeeld een tweejarige eik uit de reguliere teelt circa €0,35 op en kost een biologisch gekweekte eik van dezelfde leeftijd circa €0,45. Domen verwacht dat de groei van de biologische teelt heel geleidelijk zal gaan: “Het heeft tijd nodig, maar de bedoeling is dat in het jaar 2010 tien procent van alle boomkwekers biologisch werkt.”

Jaarlijkse evenementen
- Jaar- en Snuffelmarkt, op de derde zondag van juli. Naast deze markten is er een minikermis, livemuziek met diverse artiesten en tal van attracties voor jong en oud.
- De Ronde van Wernhout (wielrennen) is op een zondag eind september.

Overnachten
- Vakantiehuizen in Wernhout en omgeving (online te boeken).

Links
- Site over Wernhout met o.a. evenementenkalender.
- Corsobuurtschap Wernhout.
- De Dorpsraad Wernhout is in 2009 opgericht.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)
   
2. 2. Laatmiddeleeuws landschap en veldnamen in de Baronie van Breda,
   Buiks, Chr.
   , (1997)