Klein Zundert

Status
- Klein Zundert is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Zundert.
- Het grondgebied van Klein Zundert heeft wel een eigen postcode (4882), maar de toenmalige gemeente Zundert heeft er in de jaren zeventig kennelijk voor gekozen om Klein Zundert, in tegenstelling tot Achtmaal en Wernhout, geen eigen plaatsnaam toe te kennen in het postcodeboek, waardoor Klein Zundert voor de postadressen ´in´ Zundert ligt.
- T/m 2008 had Klein Zundert nog eigen officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden), die de overgang tussen de inmiddels aan elkaar gegroeide dorpen Zundert en Klein Zundert markeerde. Tegenwoordig schijnen deze borden er niet meer te staan. Klopt dat?, red.
- Onder het dorp Klein Zundert vallen ook de buurtschappen Luitert, Raamberg en Stuivezand.

Naam
Oudere schrijfwijzen
1298 Littelzundert, 1312 kopie 1350 Cleinzondert, 1383 Clein Zondert.
Naamsverklaring
Zie bij Zundert.

Ligging
Klein Zundert ligt direct N van Zundert, ZW van Rijsbergen.

Statistische gegevens
- In 1840 had Klein Zundert 35 huizen met 220 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Klein Zundert ca. 1.100 huizen met ca. 2.700 inwoners.

Geschiedenis
“De oudste parochie in de gemeente is die van Klein Zundert. In 1157 bevestigde de bisschop van Luik de schenking van tweederde der tienden van ‘Sunderda’ en van het patronaatsrecht der kerk aldaar. Dit betreft een schenking van een zekere Arnulphus aan de abdij van Tongerloo, waartoe Arnulphus was toegetreden. Door deze schenking kwamen de norbertijnen in Zundert, dat wil zeggen in Klein Zundert, en vervulden tot aan 1823 de pastoorsfunctie. In feite betekende de komst van de norbertijnen ook ontwikkeling van het gebied. Zij waren de propagandamakers voor het cultiveren van de woeste gronden in landbouwgronden. De bewoners leerden vaak van hen het vak van landbouwer en veeteler.

De kerk, waarvan in 1157 sprake was, was van de parochie die later Klein Zundert zou gaan heten. Deze kerk stond niet op de huidige plaats, maar aan het Palmbos op de Raamberg. Tot 1823 hebben daar de resten van de kerk gestaan. Deze oudste kerk van Zundert is waarschijnlijk uit steen opgetrokken geweest. In de jaren 1516-1517 is zij verbouwd en vergroot, zelfs praktisch geheel vernieuwd. Het kerkbestuur had daartoe een steenbakker in dienst genomen; de steenfabriek direct bij het werk! De leien voor het dak werden in Turnhout gehaald. Het koorgestoelte kwam uit Dongen.

In de beginjaren van de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) werd Zundert niet geroerd door het krijgsgewoel. Maar in 1583, toen Parma Antwerpen belegerde, kwamen de rampen over de streek, ook in Klein Zundert. De meeste inwoners vluchtten naar veiliger oorden. De leeg achtergelaten huizen werden geplunderd en vernield. Het kerkje werd een kruitmagazijn. Soldaten, die daar de wacht hielden, werden vermoord. Parma liet het gebouw in brand steken, dat ‘geen heilige tempel meer was doch een rovershol’. Ook 1588 gaf weer veel onrust, toen het Spaanse leger ook onder leiding van Parma Bergen op Zoom omsingelde. Aan herbouw van de kerk viel niet te denken. In 1590 keerde pastoor Jan van Vessem vanuit Breda terug naar zijn parochie. Zijn pastorie, die niet bij de kerk stond, maar in het centrum van het huidige dorp, lag in puin. Van de kerk stonden alleen de zwartgeblakerde muren nog overeind. In een schuur in Klein Zundert richtte de pastoor zo goed en zo kwaad als het ging een woning in, waar ook de kerkdiensten werden gehouden.

Het heeft tot 1609 (Twaalfjarig Bestand) geduurd – de tijden werden toen wat rustiger – eer de kerk wat provisorisch werd hersteld. Pas in 1643 werd begonnen met het herstel en de vernieuwing van de kerk van 1516. In juni 1646 werd deze in gebruik genomen. Slechts twee jaren hebben de katholieken gebruik mogen maken van deze kerk. Want met het einde van de Tachtigjarige Oorlog (met de Vrede van Munster in 1648) kwamen de rechten van de katholieken op hun kerkgebouwen te vervallen en werden zij verwezen naar geheime plaatsen om hun godsdienstoefeningen te houden; de ‘schuurkerkperiode’ brak aan. In Klein Zundert kerkten zij eerst in de pastorie, later in een schuurkerkje dat vlakbij de huidige kerk stond. De protestanten, aan wie de kerk werd toegewezen, hebben deze nooit gebruikt. Zij hadden met hun klein aantal geloofsgenoten voldoende aan de kerk in Groot Zundert, die zij ook in bezit hadden. De kerk aan de Raamberg kwam geheel in verval. In 1823 werd deze afgebroken” (28).

Bezienswaardigheden
- Sint Willibrorduskerk.
- Dorpspomp uit 1856.

Jaarlijkse evenementen
- De Stuivezandse Feestweek (mei), is een hele week livemuziek in een feesttent bij eetcafé Stuivezand (buurtschap Stuivezand). Verder onder meer tractorpulling.

Natuur en recreatie
- Assortimentstuin.
- Vogelrevalidatiecentrum Zundert.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Klein Zundert (online te boeken).

Links
- Corsobuurtschap Klein Zundert.
- Fotoreportage Klein Zundert.