Foxwolde

Status
- Foxwolde is een buurtschap in de provincie Drenthe, gemeente Noordenveld. T/m 1997 gemeente Roden.
- De buurtschap Foxwolde heeft een eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek en is daarmee een formele 'woonplaats' (die dus niet, zoals veel andere buurtschappen in ons land, voor de postadressen onder een nabijgelegen dorp valt).
- Foxwolde heeft witte plaatsnaamborden en ligt dus buiten de bebouwde kom (60 km-zone).
- Onder de buurtschap Foxwolde valt ook het noordelijke deel van de buurtschap Rodervaart.

Naam
Oudere schrijfwijzen
Foxwolde wordt in 1313 voor het eerst genoemd als Fokeswolde, later Fockeswolde (1382) en vanaf 1548 Foxwolde.
Naamsverklaring
Het achtervoegsel wolde past duidelijk in het rijtje in deze streek in Zuidwest-Groningen en Noord-Drenthe van plaatsen als Midwolde, Oostwold, Foxwolde, Roderwolde, Peizerwold, Eelderwolde, Paterswolde enzovoort, en verwijst zeer waarschijnlijk naar een in de Middeleeuwen hier gelegen uitgestrekt woud. Het voorvoegsel kan komen van de persoonsnaam Fokke of Focko / Fokko. Het is echter ook goed mogelijk dat het verwijst naar ‘vossenhol’ (‘fox’ is Latijn voor ‘vos’ en het hiervan afgeleide ‘foks’ of ‘fokes’ is de middelnederlandse variant); vergelijk de buurtschap Foxel bij Emmen en Foxham en Foxhol bij Hoogezand-Sappemeer.

Ligging
Foxwolde ligt iets ten NO van Roden, Z van Roderwolde en NW van Peize.

Statistische gegevens
- In 1840 had Foxwolde 22 huizen met 122 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Foxwolde ca. 100 huizen met ca. 250 inwoners.

Geschiedenis en beschrijving
Ofschoon er geen bebouwde kom is, wordt de kern van het streekdorpje Foxwolde gevormd door verspreid liggende bebouwing langs de twee in de buurtschap samenkomende wegen van Roden naar Roderwolde. De bebouwing ligt op een hoger gelegen zandrug temidden van het veengebied en is in vermoedelijk de 12e eeuw onstaan als veenontginning vanuit Roden. Aan de rand van Foxwolde bevindt zich een grote hoeveelheid potklei zeer dicht aan de oppervlakte. Reeds in de late Middeleeuwen werd dit gewonnen door monniken van het Cisterciënzer klooster te Aduard en afgevoerd over het naastgelegen Peizerdiep.

De nederzetting Foxwolde is kenmerkend voor de streek met op zandkoppen en –ruggen gelegen boerderijen en feitelijk zet het bebouwingslint zich voort in Roderwolde. Oorspronkelijk bevonden er zich kleine, gemengde agrarische bedrijven. Na WO II breidden enkele zich hiervan uit tot forse veehouderijen, terwijl de andere in de periode van suburbanisatie (Groningen ligt slechts op 10 km) werden omgevormd tot woonboerderijen. Hierdoor is het karakter van enkele delen van het plaatsje, zoals aan het Haarveen, veranderd van betrekkelijk arm (arbeiderswoningen) tot een streek met duidelijk duurdere behuizing. Overigens was Foxwolde nooit zo armoedig als enkele andere delen in de omgeving, met name omdat de strookvormige percelen langs de weg relatief groot waren. Dit gold zeker na de inpoldering in de 19e eeuw van de gebieden ten zuiden van het Leekster- of Zulthemeer, waar nu de weg De Groeve zich bevindt. De strokenverkaveling is deels tenietgedaan door latere ruilverkavelingen en met de schaalvergroting zijn veel houtsingels verdwenen.

In de 19e eeuw breidde Foxwolde zich iets uit aan de Haarveensedijk, welke een verbinding vormde tussen Peize en Nietap / Leek. Ook een deel van de Rodervaart hoort bij Foxwolde. Dit was de verbinding van Roden via het Leekstermeer naar Groningen. De oprukkende industrie van Roden heeft delen van Foxwolde dicht genaderd, en slechts de noordelijke rondweg om Roden scheidt de twee plaatsen. Overigens is sinds de aanleg van deze weg enkele jaren geleden het sluipverkeer over de Haarveensedijk sterk afgenomen, wat de leefbaarheid in Foxwolde ten goede is gekomen. Het rijke verenigingsleven vormt een geheel met het naastgelegen Roderwolde.

Bezienswaardigheden
- Tolhuizen en boerderijen.

Natuur en recreatie
- Natuur en fiets- en wandelroutes rond Foxwolde.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Foxwolde (online te boeken).

Foto's
- Fotoserie van de gemeente Noordenveld van Fokko van der Leest.
- Fotoserie van de gemeente Noordenveld van fotograaf Martin Stevens.

(de informatie over de kern Foxwolde is samengesteld door en © geograaf mr. drs. Robert H.C. Kemkers te Nietap)