Roderwolde

Status
- Roderwolde is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Noordenveld. T/m 1997 gemeente Roden.
- Onder het dorp Roderwolde valt ook de buurtschap Sandebuur.

Naam
Lokale schrijfwijze en uitspraak
Rowol. Inwoners heten dan ook Rowolmers.
Oudere schrijfwijzen
Deze plaats is al oud en wordt voor het eerst vermeld in 1139 als Roterwolde. Dit wordt in 1350 reeds Roderwolde, terwijl er ook varianten zijn als Rodenwolde (1460) en Raederwolde (1542).
Naamsverklaring
De naam is afgeleid van nederzetting in of bij het woud (moeras- of broekbos) bij Roden. In de omgeving komen meerdere plaatsen voor (zoals Foxwolde, Leutingewolde, Peizerwold enz.) die hun oorsprong vinden in dit middeleeuwse woudgebied, dat destijds ontgonnen werd en ontstond als gevolg van eerdere afgravingen en landbewerking.
Bij- en spotnamen
De schimpnaam voor de bewoners is Roodbeinen (= Roodbenen), naar de hier veelvuldig broedende ooievaars.

Ligging
Roderwolde ligt ca. 3 km. noordelijk van Roden, ten zuiden van het Leekster- of Zulthemeer, zuidwestelijk van Hoogkerk (Gr.), en een geheel vormende met het bebouwingslint van Foxwolde.

Statistische gegevens
- In 1840 had Roderwolde 28 huizen met 142 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Roderwolde ca. 130 huizen met ca. 320 inwoners. De huidige huizen- en inwonertallen zijn inclusief die van de buurtschap Sandebuur.

Geschiedenis en beschrijving nederzetting
Reeds in de 12e eeuw wordt vanuit Roden het veengebied ontgonnen en Roderwolde is dan ook ontstaan als veenontginning op een zandrug en enkele veenterpen temidden van het lager gelegen moeras (thans ca. – 0,5 m. NAP). De plaats ontwikkelde zich meer dan de omliggende nederzettingen en er vond extensieve hooiwinning plaats. Reeds in de 12e eeuw splitste de parochie Roderwolde zich af van Roden. De ligging nabij de stad Groningen bood goede mogelijkheden voor vetweiderij en ossenhandel en ook was het dorp een belangrijk roggeproducent. In de late Middeleeuwen was het een geliefd jachtgebied, hieraan kwam pas een einde toen in 1563 beperkingen werden opgelegd ten aanzien van de wolvenjacht.

Aanvankelijk bevond de bewoning zich op een noordelijker gelegen pleistocene zandrug, waar zich thans de begraafplaats nog bevindt. Dit is de voortzetting van de rug waarop de buurtschap Sandebuur is gelegen en gaat door tot aan de Waalborg, bij het bos Groot Waal. De Achtersteweg is hier deels op gelegen. Ter bevordering van de afwatering van het gebied werden dwars op de west-oost liggende bewoningsas sloten afgegraven, zogenoemde gouwen, die uitmondden in het Leekster- of Zulthemeer. Oude toponiemen als Bolmertsche gouwe en Middelgouwe herinneren hier nog aan. Uiteindelijk leidde de afwatering alsmede de intensivering van de landbouw tot een dermate sterke inklinking van het veen en uitbreiding van eerder genoemd meer, dat de wateroverlast te zeer toenam.

De oude kerk van Roderwolde werd omstreeks 1830 afgebroken en slechts het kerkhof rest als relict. Een kleine kilometer zuidelijker, op het vervolg van de dekzandrug waarop ook Foxwolde is gelegen werd een nieuwe nederzetting gesticht, tegelijk met de bouw van het huidige kerkje uit 1831. Later verrees hier ook molen Woldzigt aan de Roderwolderweg, die thans in Roderwolde Hoofdstraat heet. Van hieruit werd het land opnieuw in stroken verkaveld en ontwikkelde het zich tot een relatief welvarend veeteeltgebied, geconcentreerd rond enkele grotere bedrijven. In de 19e eeuw werd benoorden het dorp de Polder Matsloot-Roderwolde aangelegd, thans deels een belangrijk vogelbroedgebied.

De nederzetting Roderwolde bood plaats aan buitenplaatsen van enkele welgestelde Groningers, zoals de Waalborg. De bebouwing heeft zich eigenlijk altijd geconcentreerd aan de noordkant van de Hoofdstraat, vanaf de jaren tachtig vond zeer bescheiden nieuwbouw plaats. Recent werd het dorp heringericht en het asfalt vervangen door klinkerbestrating, waardor het rustieke karakter nog versterkt werd. Het dorp kent een zeer rijk verenigingsleven, dat een geheel vormt met Foxwolde, Sandebuur en Matsloot. Dit uit zich o.a. in het jaarlijkse Openluchtspel en de fanatieke plaatselijke korfbalvereniging.

Oerbos
In 2008 zijn er restanten gevonden van een oerbos in Roderwolde. Filmpje over de opgegraven oerbosresten in Roderwolde. Tien kunstenaars hebben in 2009 van de boomstobben de expositie Stobbenkunst gemaakt.

Haventje
Het oude overslaghaventje van Roderwolde is recentelijk in ere hersteld. Persbericht over de reconstructie van het haventje van Roderwolde.

Bezienswaardigheden
- Protestantse Jacobskerk.
- Koren- en oliemolen Woldzigt.
- Huize Waalborg.
- Baarhuisje uit 1843 aan het einde van de Pastorielaan.
- De boerderij aan de Hoofdstraat 38 dateert uit 1860 en is een variant op het kop-hals-romp type, in classicistische bouwstijl.

Musea
- Nederlands Graanmuseum.

Jaarlijkse evenementen
- Het Openluchtspel Roderwolde is een typisch Drents openluchttoneel, zoals in meer plaatsen in de provincie. Jaarlijks eind augustus in het gelegenheidstheater midden in het dorp. Het trekt in ca. 4 dagen meer dan 75.000 bezoekers.

Natuur en recreatie
- Wandelroute door Foxwolde, Roderwolde en Sandebuur (naar keuze 14 of 17 km).
- Diverse fietspaden, o.a. via Sandebuur naar Nietap/Leek, door de landerijen ten zuiden van het Leekster- of Zulthemeer (vogelbroedgebied).
- In oostelijke richting kunt u over een fietsbrug naar Peizerwold. Hierbij passeert u vlak vóór de brug aan de linkerkant een grondwatermeter, waar de actuele grondwaterstand kan worden afgelezen. Een educatief informatiepaneel vertelt iets over de omgeving.
- Een andere route loopt over de Hooiweg vanaf Roderwolde in noordelijke richting  ca. 1 km. richting Matsloot-Hoogkerk en dan naar rechts, over een onverharde weg (i.t.t. de borden niet doodlopend voor fietsers) over een nieuwe fietsbrug naar Peizermade.
- Stichting Het Drents Landschap gaat in de polder Zuidermaden-Kleibos een gebied van 150 hectare herinrichten tot natuurgebied.
- Ooievaarsnest, midden in het dorp, schuin tegenover de molen. Sinds jaar en dag strijken op de hoge paal enkele paartjes neer.

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Roderwolde (online te bestellen).

Links
- Vereniging Dorpsbelangen Roderwolde en omgeving (= Foxwolde, Sandebuur en Matsloot).
- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Roderwolde.

Foto's
- Fotoserie van de gemeente Noordenveld van Fokko van der Leest.
- Fotoserie van de gemeente Noordenveld van fotograaf Martin Stevens.

De informatie over de kern Roderwolde is samengesteld door en © geograaf mr. drs. Robert H.C. Kemkers te Nietap.