Nieuwerbrug aan den Rijn

lokatie

samenvatting:

Status
- Nieuwerbrug aan den Rijn is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Groene Hart, gemeente Bodegraven-Reeuwijk. T/m 2010 gemeente Bodegraven. T/m 31-1-1964 vielen daarnaast ook nog delen van Nieuwerbrug onder de gemeenten Waarder, Barwoutswaarder en Rietveld. Per 1-2-1964 is een O stukje van Nieuwebrug onder de gemeente Woerden komen te vallen.
- Onder het dorp Nieuwerbrug vallen ook de buurtschappen Weijland en Weijpoort. Ook De Bree was vanouds een buurtschap maar wordt mogelijk niet meer als zodanig gezien omdat zij (deels) is opgegaan in de bebouwde kom van Nieuwerbrug. En de vanouds buurtschap Bekenes (oorspronkelijk gemeente Barwoutswaarder) is bij de herindeling van 1964 mogelijk (deels) naar Nieuwerbrug gegaan maar is ter plekke niet meer herkenbaar.

Naam
Naamgeving
In het kader van de in 2009 ingestelde gemeentelijke Basisadministratie Adressen en Gebouwen (BAG) is in 2009 of 2010 de naam Nieuwerbrug formeel (d.w.z. middels een raadsbesluit) veranderd in Nieuwerbrug aan den Rijn (zo kan er in ieder geval geen verwarring meer ontstaan met het Friese Nieuwebrug, hoewel dat dus net iets anders gespeld wordt). Wat hier de reden en het nut van is, is ons niet duidelijk. Volgens de gemeente heeft het dorp altijd zo geheten. Wij hebben daar onze vraagtekens bij. Zo heeft op de plaatsnaamborden altijd gewoon 'Nieuwerbrug' gestaan (en dat was eind 2011 nog steeds het geval). En volgens lokale ingewijden is de toevoeging 'aan den Rijn' bij de dorpelingen helemaal niet gangbaar. Wij kunnen ons voorstellen dat het dorp in de praktijk wel kortheidshalve Nieuwerbrug genoemd zal blijven worden. De plaatsnaam is in het postcodeboek aangepast aan de nieuwe naamgeving. De plaatsnaamborden waren anno eind 2011 dus nog niet aangepast. En ook op de site van de gemeente staat anno voorjaar 2012 nog de naam Nieuwerbrug. Op zijn minst is hier dus sprake van oneenduidigheid. Volgens ons is de naamswijziging een 'vergissing'. Wij kunnen 'nut en noodzaak' ervan althans niet traceren.
Oudere vermeldingen
1654 (datering kopie onzeker) Nieuwerbrugge.
Naamsverklaring
Letterlijk: 'bij de nieuwe brug'. In 1651 werd de brug vernieuwd "ende in plaetse van een hooge vaste brugge is gemaeckt tot een lage wip- ende ophalende brugge".(1)

Ligging
Nieuwerbrug ligt O van Bodegraven, W van Woerden, voornamelijk Z maar ook deels N van de Oude Rijn. Direct W van Driebruggen loopt de Dubbele Wiericke vanuit de Oude Rijn via Driebruggen naar de Hollandse IJssel bij Haastrecht.

Statistische gegevens
- In 1840 omvatte het dorp Nieuwerbrug nog slechts 20 huizen met 125 inwoners. Dat wil zeggen: dit vermelde huizen- en inwonertal in de Volkstelling van 1840 betreft het Bodegraafse gedeelte. Onder de gemeente Waarder wordt Nieuwerbrug in dat jaar niet apart genoemd, maar samen met Driebruggen en de Westeinderpolder betrof het 17 huizen met 100 inwoners. Kennelijk waren dat per kern letterlijk maar een handvol huizen.
- Tegenwoordig heeft Nieuwerbrug ca. 700 huizen met ca. 1.800 inwoners.

Geschiedenis
Al vanaf het moment dat Nieuwerbrug zich rondom een brug over de Rijn tot een dorpsgemeenschap ontwikkelde, waren de inwoners door omstandigheden gedwongen, veel zaken zelf te regelen. Omdat het grondgebied van het dorp tot 1964 onder vier verschillende gemeentebesturen viel (Bodegraven, Barwoutswaarder, Rietveld en Waarder), die het alle vier als randgebied beschouwden, kregen de inwoners veel meer voor elkaar als ze het zelf deden. Zelfredzaamheid, daadkracht en als gevolg daarvan een onafhankelijkheidsgevoel waren de basis voor de totstandkoming van een tolbrug, een school en een brandweerorganisatie in de 17e eeuw en vuilnisdienst en eigen huisartsenpraktijk in de 19e eeuw. Dat alles georganiseerd door eigen bestuursorganen, zoals de Kapelmeesters en de Bruggemeesters: een soort "Republiek aan de Rijn" zoals de bijnaam van het dorp ook wel luidt.

Brandschouwerij Nieuwerbrug
In het dorp vindt u op diverse plaatsen bordjes met de benaming 'Brandschouwerij Nieuwerbrug'. De verklaring daarvan is als volgt: In de 17e en 18e eeuw waren veel huizen nog van hout en waren daken met riet bedekt. Omdat men open vuren stookte was het een brandgevaarlijke toestand. Om dit gevaar in Nieuwerbrug te bestrijden, controleerden de “brandmeesters” in Nieuwerbrug alle panden binnen een strak omschreven gebied: de Brandschouwerij, begrensd door de laatste huizen of boerderijen van de vijf polders, waarbinnen het dorp lag. Bij brand kwam er een “eigen” brandspuit om te blussen en in het begin van de 20e eeuw kwam er een eigen brandverzekeringsmaatschappij. De grenzen van die Brandschouwerij werden mettertijd de officiële "officieuze" grenzen van de "Republiek aan den Rijn". (bron: Nieuwerbrug.net)

Nadere informatie over de geschiedenis van Nieuwerbrug.

Bezienswaardigheden
- Nieuwerbrug heeft 7 rijksmonumenten, waarvan 6 in de buurtschappen Weijland, Wijpoort en De Bree.
- Nieuwerbrug heeft sinds 1918 een eigen kerk, waardoor de gereformeerden niet meer naar Waarder of Bodegraven hoefden te reizen. Aanvankelijk was deze Brugkerk voor het luiden van de klok aangewezen op de Onafhankelijkheidstoren. Pas bij de restauratie van 2010 kreeg de (sinds 2004 PKN-)kerk een eigen luidklokje in de nieuwe toren.
- Nieuwerbrug heeft de enige tolbrug van Nederland. Deze wordt met de hand omhoog en naar beneden gehaald. De brug, tot 1964 strategisch gelegen op de kruising van 4 gemeenten, was vanouds belangrijk voor de handel tussen Woerden en Bodegraven. De 'nieuwe brug' is rond 1510 een houten brug, een halve eeuw later wordt het een stenen brug en in 1651 een houten wipbrug. Sinds dat jaar mogen de Nieuwerbruggers er tol heffen t.b.v. beheer en onderhoud van de brug. De huidige brug is een stalen exemplaar uit 1990.
- De Weijpoortsemolen is een grote maalvaardige wipmolen die in 1995 is gerestaureerd en zo nodig als hulpgemaal kan worden ingezet.

Musea
- De Eeuwfeesttoren of Onafhankelijkheidstoren naast de tolbrug is een van de kleinste musea van Nederland. Er mogen maximaal 2 a 3 mensen tegelijk in. Met de Onafhankelijkheidstoren, gereed gekomen in 1914, wilde het College van Bruggemeesters niet zozeer 100 jaar onafhankelijkheid van ons land herdenken, maar bovenal de in de loop der eeuwen plaatselijk gegroeide en gevoelde onafhankelijkheid van het dorp Nieuwerbrug.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Nieuwerbrug (online te boeken).

Links
- Site van en over Nieuwerbrug.