Skip to content
IJsselstein

IJsselstein

lokatie

samenvatting: 

Status
- IJsselstein is een stad en gemeente in de provincie Utrecht, in de streek Lopikerwaard.
- Wapen van de gemeente IJsselstein.
- IJsselstein heeft een stedenband (jumelage) met Herentals (België, sinds 1982) en Strakonice (Tsjechië, sinds 1994).
- Onder de stad IJsselstein vallen ook de buurtschappen Achtersloot en Klaphek.
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente IJsselstein.
- De gemeenten IJsselstein en Montfoort gaan vooralsnog niet fuseren, maar hebben, wellicht als eerste stap in dit proces, per september 2013 wel hun bestuurlijke organisaties samengevoegd.

Naam
Oudere vermeldingen
1279 Yselsteyne, 1345 Ycelsteyne, 1883 IJselstein, 1903 IJsselstein.
Naamsverklaring
Betekent steen ‘burcht’ aan de IJssel. De benaming stein in plaats van steen was een tijdlang in de mode in de Middeleeuwen en duidt op invloed van het Duitse Rijnland en Limburg.(1)
Bij- en spotnamen
- Tijdens carnaval wordt IJsselstein hernoemd in Apenstad (site Karnavals Organisatie IJsselstein) en de IJsselsteiners heten dan Apenluiders (voor de verklaring hiervan zie de link).

Ligging
IJsselstein ligt ZW van Utrecht, W van Nieuwegein, aan de Lek in het Z en de Hollandse IJssel in het N. Het gebied in het ZO rond de buurtschap Klaphek behoort formeel niet tot de Lopikerwaard, omdat het O van de IJssel is gelegen.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente IJsselstein 528 huizen met 3.380 inwoners, verdeeld in stad IJsselstein 349/2.249 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Achtersloot 58/372, Achthoven (in die tijd ook gedeeltelijk zelfstandige gemeente, thans geheel gemeente Montfoort) 15/113, IJsseldijk 38/230, Eiteren 30/134, Panoven (genoemd naar de fabriek waar dakpannen werden gebakken) 14/142, Hoogendijk 14/93 en Hoogenbiezendijk 10/47.
- Tegenwoordig omvat de gemeente IJsselstein ca. 15.000 woningen met ca. 35.000 inwoners.

Geschiedenis
IJsselstein is een voormalige heerlijkheid en baronie, die destijds de districten IJsselstein, Benschop en Noord-Polsbroek omvatte. In 1267 was de heerlijkheid in bezit van een Arnold of Arend van Amstel. In deze dagen werd de nederzetting meestal Achtersloot of Eiteren genoemd. De naam IJsselstein wordt voor het eerst vermeld in een oorkonde uit 1279, waarin Gijsbrecht, de zoon van Arnold, die de heerlijkheid toen bestuurde omdat zijn vader in de gevangenis zat, zegt dat “zijne voervaders heren tot Yselsteyne gheweest hadden”. IJsselstein is dus al eerder ontstaan. Zo zijn er enkele vondsten die beschouwd worden als 9e-eeuws.

Te Eiteren stond ooit de parochiekerk. Opgravingen hebben geleerd dat er een stenen gebouw was dat wordt gedateerd in de 12e eeuw. Het is niet onwaarschijnlijk dat op dezelfde plek veel eerder een houten bedehuis was gebouwd. In 1310 kreeg Heer Gijsbrecht van de bisschop toestemming een nieuwe kerk te bouwen, waaraan de rechten van de kerk van Eiteren verbonden mochten worden. Op een andere plek, maar ook vrij dichtbij de IJssel, binnen de omtrek van de latere muren van IJsselstein, ving de bouw aan.

Wanneer de Van Amstels naar deze streek kwamen, is niet exact bekend. Wel bekend is dat de telgen van het geslacht een grote expansiedrift kenden en tot onafhankelijkheid van hogere heersers wilden komen. In de late Middeleeuwen zijn het beurtelings de Utrechtse bisschoppen en de Hollandse graven die de Heren van IJsselstein hun bezittingen betwisten, opeisen, innemen of zelfs vernietigen. Omstreeks 1300 moest het slot IJsselstein na belegering meermalen worden verlaten, maar de Van Amstels slaagden er toch in er steeds terug te keren. In de betrekkelijk rustige periode die volgde, kon bij het slot een stadje verrijzen. In 1331 was IJsselstein onder Guyotte van IJsselstein, dochter van Arnold III en gade van Johan van Egmond, tot stad verheven en in 1390 werd deze met muren, torens en poorten versterkt. Onder andere drie jaarmarkten maakten het stadje welvarend en zorgden voor bevolkingsaanwas.

IJsselstein is daarna nog diverse malen verwoest. Het meest drastisch gebeurde dat in 1418, op last van Jacoba van Beieren. Op de Dag der Onnozele Kinderen (28 december) werden de stadsmuren en de meeste gebouwen gesloopt, waarop Utrechtse troepen een ware slachting aanrichtten. Na het beëindigen van de langdurige ruzie met grote buur Utrecht keerde in 1511 de rust terug. Dat de wederopbouw van de stad zeer planmatig verliep, is te zien aan het symmetrische stratenpatroon van het oude centrum van IJsselstein (dat in aanvang een oud verkavelingspatroon zou volgen). In 1551, toen Anna van Egmond trouwde met Willem van Oranje, kwam IJsselstein in handen van de Oranjes. Daarom is één van de vele titels van koningin Beatrix nog steeds Barones van IJsselstein.

Industrie
Halverwege de 19e eeuw komen nieuwe vormen van industrie op, waarbij de Hollandse IJssel fungeert als aan- en afvoerroute. Gedurende een eeuw groeit en bloeit de houtverwerkende industrie en floreren de steenovens langs de IJssel. Sinds de jaren zestig van de 20e eeuw gaat het met de hout- en steenindustrie echter bergafwaarts. Veel fabrieken sluiten de deuren. Nieuwe bedrijven, vaak in de dienstverlenende sector, komen ervoor in de plaats.

Sloop stadsmuren en -poorten en stadsuitbreiding
De middeleeuwse oorsprong van IJsselstein blijft tot in de 19e eeuw het uiterlijk van de stad domineren. In de loop van die eeuw echter worden uit geldgebrek vrijwel alle stadsmuren en -poorten gesloopt. Het dan al danig vervallen kasteel Steyne gaat eveneens tegen de vlakte. Alleen de kasteeltoren staat nog steeds fier overeind als getuige van andere tijden. De oude middeleeuwse contouren bepalen de stadsgrenzen nog tot na de Tweede Wereldoorlog, met uitzondering van het eerste gedeelte van één uitbreidingswijk uit de jaren twintig: Oranjekwartier. Na de oorlog is IJsselstein in hoog tempo uitgegroeid tot de stad met ca. 35.000 inwoners die zij nu is. De meest recente uitbreiding is de wijk Zenderpark in het zuiden, met ca. 4.000 woningen. De provincialeweg N210 is daarvoor Z om de wijk Zenderpark heen verlegd, om een goede verkeersdoorstroming te behouden.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van IJsselstein, kunt u terecht bij Stichting Historische Kring IJsselstein.

Bezienswaardigheden
- Het centrum van IJsselstein is een beschermd stadsgezicht.
- Korenmolen De Windotter.
- NH kerk en toren.
- Graftombe voor de Heren van IJsselstein.
- Mariakapel.
- Sint Nicolaasbasiliek.
- Contouren voormalig kerkje uit de 13e eeuw.
- Kunstwerken in IJsselstein.
- Voormalig stadhuis.
- Waag.
- Kasteeltoren.
- Gemaal en molenaarswoning.
- Hoeve Rijpickerwaard is tegenwoordig een dierenasiel en -pension.
- Zendmast Gerbrandytoren, in de volksmond bekend als zendmast Lopik, is met zijn 375 meter de hoogste toren van Nederland, en tijdens de kerstperiode de hoogste kerstboom van Nederland.
- De watertoren van IJsselstein ligt sinds een grenscorrectie in 1989 op grondgebied van de gemeente Nieuwegein.
- Gevelstenen in IJsselstein.

Musea
- Stadsmuseum IJsselstein.
- De archeologiezolder van Remy Ooyevaar is op afspraak te bezoeken.

Jaarlijkse evenementen
- De IJsselsteinloop (zaterdag in mei) is een halve marathon, met tevens een 10 km- en 5 km-loop.
- Avond-fietsvierdaagse IJsselstein (juni).
- Maria Ommegang op Sint Jansdag (24 juni). De voormalige buurtschap Eiteren is lange tijd een bedevaartplaats geweest. Zie ook bij de Sint Nicolaasbasiliek.
- Braderie (1e zaterdag in juli).
- Jazzfestival (2 dagen in september).
- IJsselpop in september.
- Country & Westernfestival in september.
- Op een zaterdag half december: grote Kerstmarkt in de binnenstad.

Natuur en recreatie
- Elke vrijdag is er van 13.30 tot 21.00 uur markt in de sfeervolle binnenstad.
- De waterrijke omgeving leent zich goed voor de recreatievaart. Boottochten op de Hollandse IJssel zijn mogelijk in de maanden juni, juli en augustus. Voor kanoërs, roeiers, zeilers en andere watersporters is een mooie route vanuit Utrecht mogelijk via het Merwedekanaal en de Doorslag naar de Hollandse IJssel. Na een pauze in IJsselstein bereikt u zo de Lopikerwaard. De route gaat verder langs de stadjes Oudewater en Montfoort.
- Eén van de mooiste delen van IJsselstein is het gebied langs de Hollandse IJssel, ten noordoosten van de stad. Van oudsher is dit een agrarisch terrein met grote landschappelijke waarden. De uitgestrekte weidevelden, de karakteristieke boerderijen, de IJsseldijken en de griendbosjes geven het gebied een eigen karakter.
- IJsselbos.
- IVN Nieuwegein-IJsselstein en omstreken.
- Kinderboerderij op de hoek Achtersloot / Eitersesteeg.
- Sportfondsenbad De Hooghe Waerd.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van IJsselstein (online te boeken).
- Hotels in IJsselstein en omgeving (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over IJsselstein (online te bestellen).

Links
- Officiële site van de gemeente IJsselstein.
- IJsselstein linkspagina.
- Lokale omroep RTV9.
- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van IJsselstein RK.

Foto's

- Fotoserie van IJsselstein van fotograaf Martin Stevens.

  1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
    Berkel, G. van; K. Samplonius
    , (2006)
IJsselstein Groeten uit 1916
IJsselstein, Utrecht
IJsselstein, Utrecht
IJsselstein, Utrecht
plattegrond: 
Gemeente IJsselstein in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Kenmerken (classificatie)

Type object: 
plaats
Type plaats: 
Stad en gemeente
Gemeente: 
IJsselstein
Gemeentecode CBS: 
0353
Streek: 
Lopikerwaard
Provincie: 
Utrecht
Erkende woonplaats: 
Ja
Postcodereeks: 
3401-3403

Kenmerken (numeriek)

Oppervlakte in km2: 
21km2
Bevolkingsdichtheid: 
1.600 inwoners per km2
0

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Use <bib>...</bib> to insert automatically numbered references.
  • Use [fn]...[/fn] (or <fn>...</fn>) to insert automatically numbered footnotes.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Allowed HTML tags: <a> <b> <address> <blockquote> <br> <caption> <center> <code> <dd> <del> <div> <dl> <dt> <em> <h2> <h3> <h4> <h5> <h6> <hr> <i> <img> <li> <ol> <p> <pre> <span> <strong> <sub> <sup> <table> <tbody> <td> <tfoot> <th> <thead> <tr> <u> <ul> <tr> <img> <span>
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.

Meer informatie over formaatmogelijkheden