Jaarsveld

Status
- Jaarsveld is een dorp in de provincie Utrecht, in de streek Lopikerwaard, gemeente Lopik. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1942.
- Wapen van de voormalige gemeente Jaarsveld.
- Onder het dorp Jaarsveld viel vanouds ook de buurtschap Graaf. Deze valt tegenwoordig onder het dorp Lopik.

Naam
Oudere schrijfwijzen
Jaersveld, 1396 Jaersvelt.
Naamsverklaring
Betekent waarschijnlijk ‘veld van de persoon Jarigs’.(1)

Ligging
Jaarsveld ligt OZO van Lopik en grenst in het Z aan de Lek(dijk).

Statistische gegevens
- In 1840 had dorp en gemeente Jaarsveld 148 huizen met 1.079 inwoners (waarvan 30/135 binnen de bebouwde kom). De gemeente omvatte verder de buurtschappen Jaarsvelderkapel*1 en Graaf. De gemeente Jaarsveld was zeer langgerekt (zie de oude plattegrond hieronder). Wat tegenwoordig als Jaarsveld wordt beschouwd, is nog slechts de dorpskern, die in het W van de gemeente lag. Het O deel valt tegenwoordig onder Lopikerkapel.
*1 Dat was het gedeelte van het huidige Uitweg en Lopikerkapel voorzover gelegen zuidelijk van de Enge IJssel.
- De gemeente Jaarsveld is per 1 januari 1943 opgeheven en opgegaan in de gemeente Lopik. Halverwege de 19e eeuw waren er al plannen voor opheffing van de gemeente Jaarsveld. Vlak voor de opheffing, in 1940, had de gemeente 1.412 inwoners in 338 huizen, waarvan 82 in slechte staat verkeerden. Het CBS-gemeentenummer was 1091. De oppervlakte van de gemeente was 1.307 hectare.
- Tegenwoordig heeft Jaarsveld, dat nog slechts de dorpskern en een klein stukje buitengebied omvat, ca. 130 huizen met ca. 330 inwoners, waarvan 250 in de kom en 80 in het buitengebied.

Geschiedenis
Jaarsveld was een ‘vrije en hoge heerlijkheid’. De Heren van Jaarsveld komen in de geschiedenis voor het eerst voor in de 15e eeuw. Deze Heren kwamen voort uit het Huis van Vianen.

Het kasteel Huis te Jaarsveld wordt voor het eerst genoemd in een oorkonde uit 1384, waarbij Albrecht van Beieren Gijsbrecht, Heer van Vianen en van der Goye beleent met het Huis te Jaarsveld. In 1672 wordt het slot door de Fransen ingenomen en geplunderd. In 1673 wordt het verwoest en verbrand, waarna het niet meer opgebouwd is. Een ruïne van een oude toren heeft nog lang als gevangenistoren dienstgedaan. Op een plaats in de gracht is een enorme hoeveelheid aardewerkscherven opgebaggerd. Omdat veel voorwerpen daaruit te restaureren zijn, wordt vermoed dat het aardewerk opzettelijk kapotgeslagen is en in de gracht gegooid bij de verovering van het kasteel in 1672. Ook de datering van al het gevonden aardewerk wijst in deze richting. (225)

In vorige eeuwen een twistappel tussen Holland en Utrecht, is Jaarsveld in 1814 definitief bij Utrecht gevoegd.

Bezienswaardigheden
- Hervormde kerk.
- Waterschapshuis.

Jaarlijkse evenementen
- Rommelmarkt op een zaterdag in november. Nadere informatie bij Marry de Bruyn, tel. 0348-552495.

Natuur en recreatie
- Voetveer De Overkant vaart van april t/m september over de Lek van Jaarsveld naar Ameide v.v. Voor het vaarschema zie de site.

Polsstokverspringen
Het polsstokverspringen in Jaarsveld is in het begin van de jaren zestig voortgekomen uit de organisatie van de jaarlijkse Fokveedag. Op zo'n dag werden allerlei behendigheidsspelen gedaan zoals touwtrekken. Op een gegeven moment bedacht men om ook het polsstokverspringen als element op te nemen. Vele grote wedstrijden zijn op de schansen in recreatiegebied Salmsteke gehouden. Met vier- tot vijfduizend toeschouwers zat het talud vaak afgeladen vol. En in de toptijd waren er zo’n 120 springers en springsters. Polsstokverenigng Jaarsveld heeft in 2009 haar accommodatie gerenoveerd. De Polsstokbond Holland heeft afdelingen in Linschoten, Polsbroekerdam en Jaarsveld.

- Recreatieterrein Salmsteke.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Jaarsveld (online te boeken).

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)