Hoog Soeren

Status
- Hoog Soeren is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, gemeente Apeldoorn.
- Onder het dorp Hoog Soeren valt ook de buurtschap Assel. Oorspronkelijk - bij de uitgave van het eerste postcodeboek in 1978 - vielen ook het dorpje Radio Kootwijk (waarbinnen sommigen ook Gerritsflesch nog als aparte buurtschap beschouwen) en de buurtschap Hoog Buurlo onder Hoog Soeren. In 19xx(?) zijn deze van Hoog Soeren afgesplitst met een eigen postcode en postale plaatsnaam Radio Kootwijk. Overigens hebben Radio Kootwijk en Hoog Buurlo gevoelsmatig vanouds - ook - een band met het dorp Ugchelen.

Naam
Oudere vermeldingen
814-815 kopie 1170-1175 Suornom (1) of Suornum (2), 1025 kopie 18e eeuw Sorna, 1253 de Hosoren, 1407 Hoogsoeren.
Naamsverklaring
- Misschien te verbinden met het Oudsaksische sôr, sâr 'dor, droog', of met het Middelnederlandse soor / het Nieuwnederlandse zoor 'droog en ruw aanvoelend'. Hoog ten opzichte van Laag Soeren.(3)
- (4) stelt: Het eerste deel van de naam is een samentrekking van suder, soeder 'zuider'. Het tweede deel is een verkorting van heim 'woonplaats'.

Ligging
Hoog Soeren ligt W van Apeldoorn, middenin de bossen, omringd door o.a. de Hoog Soerense Bossen in het N en de Asselse Heide in het Z. Het dorp kent geen straatnamen, dat wil zeggen de plaatsnaam wordt tevens als straatnaam gebruikt.

Statistische gegevens
- In 1840 had Hoog Soeren 20 huizen met 191 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Hoog Soeren ca. 100 huizen met ca. 250 inwoners.

Geschiedenis
Al vóór het begin van onze jaartelling hadden Germaanse volksstammen nederzettingen in Hoog Soeren. Daaraan herinneren de begin 20e eeuw opgegraven urnen uit grafheuvels boven Pomphul en aan de Jachtweg in de richting Kruisjes. Hoog Soeren behoort tot de oudste vestigingsplaatsen op de Veluwe en is ontstaan op hooggelegen droge delen van de Veluwe. De nabijheid van vennen maakte hier een bestaan mogelijk.

De bossen rondom het heidedorp behoorden eeuwen geleden tot de oudste en vooral wildrijkste wouden van ons land. Daarom was koning-stadhouder Willem III (1650-1702) zo blij toen hij van de Staten van Gelderland het jachtrecht had gekregen over de Veluwe. In 1677 kreeg hij "het goet Hooch Zoeren met het getimmer en alle andere toebehooren van dien, om gebruijckt te worden (...) tot commoditeit van de jacht". De Veluwe met haar uitgestrekte zandverstuivingen en heidevelden, met veel wild, was toen een van de beste jachtgebieden in de wereld, "but good for little else", zoals een Engelsman eens schreef. Het zacht glooiende terrein, met heide en struikgewas, was bij uitstek geschikt voor de parforcejacht, waarbij jagers te paard met brakhonden het wild over grote afstanden achtervolgden. Dat was de grote liefde van koning-stadhouder Willem III. Hiervoor werden speciale jachtlanen aangelegd, zodat de stadhouder met zijn gevolg zich snel over de Veluwe kon verplaatsen.

Waarom er geen paleis in Hoog Soeren is gekomen
Helemaal tevreden was Willem III nog niet. Hij wilde eigenlijk een nieuw, groter jachtslot, in Hoog Soeren, met indrukwekkende waterpartijen, die moesten kunnen wedijveren met die van Lodewijk XIV in Versailles. Maar om een fontein met koninklijke allure te laten spuiten was meer water nodig en een groter verval. Dus toen Willem III in 1684 hoorde dat het lager gelegen kasteeltje Het Loo met veel omringende jachtvelden te koop werd aangeboden, aarzelde hij geen moment. Drie bronnen in de omgeving voedden de door hem aangelegde koninklijke ondergrondse waterleidingen, waarvan Pomphul bij Hoog Soeren het verst van Het Loo lag. In totaal werd 13 kilometer leiding aangelegd. Sprengen voerden het heldere water aan. Het natuurlijke hoogteverschil van circa 30 meter zorgde voor een enorme waterdruk. Het uiteindelijke resultaat waren twintig fonteinen van elk vier meter hoog en één fontein (De Koningssprong) van dertien meter hoog; de hoogst spuitende fontein van Europa! En daarom staat Paleis Het Loo dus in Apeldoorn, en niet in Hoog Soeren.

Sporen uit de Tweede Wereldoorlog
De Tweede Wereldoorlog heeft in het gebied ten oosten van Hoog Soeren toonbaar haar sporen achtergelaten, hoewel dit bij veel mensen niet bekend is. Het gebied herbergde een groot Duits munitie-opslagdepot - vermoedelijk zelfs het grootste depot van Europa - met 273 half-ingegraven opslagplaatsen van over het algemeen 6 x 6 meter. De reden dat het depot hier gevestigd was had vermoedelijk te maken met de centrale ligging van de Veluwe tussen Engeland en Duitsland. Het was een relatief dunbevolkt gebied en de bossen boden voldoende bescherming om het depot vanaf de grond en vanuit de lucht uit het zicht te houden. Ondanks pogingen van de Duitsers, geallieerden en - later - de Nederlandse overheid is het gebied nog steeds vervuild met munitie. Ondanks dat de gemeente Apeldoorn sinds 1998 bezig is met een explosievenopruimproject herbergt een gebied van 500 hectare tot op de dag van vandaag nog resten van deze vernietigingen in de vorm van scherven, maar ook munitie die nog op scherp staat. Het is een gebied waar nog vele sporen van deze geschiedenis te zien zijn. Diverse naoorlogse springputten herinneren aan de opruimwerkzaamheden van de depots. Langs de wegen is exact te zien waar de depots hebben gestaan. Na afgraving van de gronden voor sanering is hier nieuwe grond opgekomen die een andere vegetatie laat zien. Tevens zijn aan de randen van het gebied nog plaatsen te zien waar tanks hebben gestaan om het gebied te beschermen. De sporen van de rupsbanden zijn zelfs na ruim 65 jaar nog niet uitgewist.

Ooit ontstaan als agrarische nederzetting, ontwikkelde Hoog Soeren zich in het begin van de 20e eeuw tot een geliefde vestigingsplaats voor welgestelden uit het westen van het land. Een aantal boerderijen werd omgevormd tot woonhuizen, maar er werden ook veel nieuwe woningen gebouwd.

Bezienswaardigheden
- Hoog Soeren is een van de weinige esdorpen in Nederland die nog in oorspronkelijke staat behouden is gebleven. In 1996 is het benoemd tot gemeentelijk beschermd dorpsgezicht.
- Hoog Soeren heeft 17 rijksmonumenten, waarvan er 12 betrekking hebben op grafheuvel-terreinen.
- Onderwegkerk.
- Noors huis Mjölnir en kasteeltje.
- Grafheuvels.
- Kunstwerk De Kathedraal.
- Koninklijke bomen en De Hut van Fennema of Stoeltje.
- Hoog Soeren is decennialang, in ieder geval tot in de jaren zestig, bekend geweest om haar echoput, die bezoekers uit het hele land trok. Tegenwoordig is de put helaas niet meer te bezichtigen.
- Oorlogsmonument ter nagedachtenis aan de 16 mannen die op 13 april 1945 te Hoog Soeren door de Duitsers zijn gefusilleerd.

Natuur en recreatie
- Wildpark en Museum Het Aardhuis.
- W van de Echoput, NO van het Aardhuis ligt de Torenberg. Als 107,1 meter hoge heuvel in een stuwwal is dit het hoogste punt van de gemeente Apeldoorn, de op één na hoogste heuvel van Gelderland en het op drie na hoogste punt van Nederland.
- In de uitgestrekte bos- en heidevelden rond Hoog Soeren zijn vaak herten en wilde zwijnen te zien. 's Avonds kunt u er ook vossen of dassen tegenkomen. In de herfst is hier op een van de weinige plekken in Nederland nog het "burlen" van herten te horen, als teken dat de bronsttijd is aangebroken.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Hoog Soeren (online te boeken).
- Hotels in Hoog Soeren en omgeving (online te boeken).

Foto's en ansichten
- Pagina met 83 oude ansichtkaarten van Hoog Soeren.

Links
- Site van en over Hoog Soeren.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)
   
2. 2. Het plaatsnamenboek van de Veluwe,
   D. Otten
   , (1992)
   
3. 3. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)
   
4. 4. Het plaatsnamenboek van de Veluwe,
   D. Otten
   , (1992)