Assel

Status
- Assel is een buurtschap in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, gemeente Apeldoorn.
- De buurtschap Assel valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Hoog Soeren.

Naam
Oudere vermeldingen
Asselt. 814-815 kopie 1170-1175 in Hasle, 14e eeuw GN van Assel, 1516 Den Asselschen thienden, 2e helft 16e eeuw Asselt. Op ansichtkaarten uit ca. 1930 zijn wij ook de benaming Radio Assel tegenkomen. Dat was in de begintijd kennelijk (ook) de benaming van het huidige nabijgelegen dorpje Radio Kootwijk (zo waren er overigens ook nog ansichtkaarten met de benaming Radio Hoog Buurlo, naar een eveneneens nabijgelegen buurtschap).
Naamsverklaring
Men dacht aan een samenstelling van het Germaanse hasi-* 'hees, kreupelhout' en lo 'bos'. Een boomnaam hazel, hazelaar is ook geopperd. Beide verklaringen baseren zich op de oudste vorm. De H- van deze oudste vorm is wellicht onjuist. In hetzelfde document staat immers Hisla voor IJssel. Bovendien wijzen de latere vormen op het ontbreken van H-. Anderen menen daarom in Assel de boomnaam as ontstaan uit het Germaanse aski-* 'es' te mogen aannemen. Vergelijk Asselt.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Ligging
De buurtschap Assel ligt W van Apeldoorn en Hoog Soeren, N van Radio Kootwijk en Hoog Buurlo, rond de kruising van de wegen Assel, Pomphulweg en Alverschotenseweg en de spoorwegovergang aldaar aan de spoorlijn Apeldoorn-Amersfoort. Assel grenst in het Z aan de A1 en wordt in het NO van Hoog Soeren gescheiden door het Kroondomein.

Statistische gegevens
- In de Volkstelling van 1840 wordt Assel niet apart vermeld. Kennelijk zat het toen bij Hoog Soeren inbegrepen.
- Tegenwoordig omvat de buurtschap Assel ca. 12 huizen met ca. 30 inwoners.

Geschiedenis
In den beginne
Assel kent een zeer lange geschiedenis. Archeologische vondsten in dit gebied hebben aangetoond dat hier al twintig eeuwen voor Christus bewoning was. Assel wordt voor het eerst genoemd in een schenkingsakte uit 814. In de 9e eeuw werd Assel nog omringd door vele bossen die later, mede door de houtskoolbranderijen, in omvang afnamen. De daarna ontstane heidevelden waren van belang voor de levensstijl in dergelijke nederzettingen. Ook in Assel was men afhankelijk van de heidevelden als weidegronden voor de schaapskuddes.

Verbindingswegen en ijzerindustrie
Naast een uitgebreid stelsel van lokale en interlokale wegen in en rond of tussen de schaarse bewoningskernen en naar de akkers, kende dit deel van de Veluwe van oudsher een aantal belangrijke wegen die het regionale belang overstegen. De sporen hiervan zijn soms nog in het landschap aanwezig, vooral rond de buurtschap Assel. Deze wegen zijn vaak van hoge ouderdom. Het betreft hier resten van de Harderwijkse-Heerweg van Harderwijk naar Doesburg en de Grote Hessenweg van Utrecht naar Deventer (volgt ongeveer het tracé van de huidige Asselsestraat), die elkaar bij het dorp kruisten. De wegen dienden tot ver in de moderne tijd om lokale producten en grondstoffen te vervoeren naar de verschillende markten of voor de ruilhandel.

In en rond het huidige Assel groeven de bewoners in de vroege middeleeuwen langs zandwegen kuilen om ijzeroer uit de gevonden klapperstenen te winnen. Het ijzer werd bewerkt tot smeedijzer. Dit eindproduct vond in die tijd zijn weg naar de grote bevolkingscentra van Noordwest-Europa. Voor reizigers waren de Veluwse wegen lang niet veilig. Toponiemen als Heidensgat en Heidensberg, nabij Assel, verwijzen naar het gevaar van 'heidens' of struikrovers die het gebied in vroeger tijden teisterden. Een terrein met nog aanwezige ijzerkuilen aan de Kootwijkerweg is een rijksmonument, overigens het enige rijksmonument in Assel.

Halte Assel
In 1876 werd met de aanleg van de spoorlijn Amersfoort - Apeldoorn ook Halte Assel aan deze lijn geopend. De halte was vooral bestemd voor koning Willem III (en later prins Hendrik). Via deze halte kon hij namelijk makkelijker met zijn gasten naar het Aardhuis te Hoog Soeren, een jachtchalet dat hij in 1861 had laten bouwen. Halte Assel werd enkele decennia later van belang voor de aanleg van Radio Kootwijk. Voor de start van de bouw in 1918 werd een enkelbaans spoorlijntje vanuit Assel aangelegd voor de aanvoer van bouwmaterialen. In 1935 werd Halte Assel gesloten, waarna het van 1943 tot 1944 weer kort in gebruik werd genomen door de Wehrmacht. In 1972 is het stationsgebouw gesloopt.

Landbouwontginningen
In 1925 was Assel eigendom van mr. dr. W. Westerwoudt, een bankier die hier 330 hectare grond in bezit had. Hij liet in de jaren twintig en dertig van de 20e eeuw vele gronden ontginnen aan beide zijden van de spoorlijn. Hij liet een eenvoudige boerderij met opstallen bouwen. Tegen de Vroome Bergen en vlak bij ’s Gravenhout liet hij een eenvoudig huisje langs de weg bouwen voor zijn zetbaas de heer Van Maanen. Op Hoogh Westerwolde liet hij in 1941 de Heilige-Geestkapel bouwen. De salesianen (volgelingen van Don Bosco), die destijds een seminarie hadden in Ugchelen, mochten gronden huren om jongens vanuit Ugchelen op te leiden en een vak te leren. Hiertoe hadden zij een kloosterboerderij gebouwd.

Een bombardement in de oorlog verwoestte de boerderij. Na 1951 werd de nieuwe boerderij Mariahoeve gebouwd en waren de gronden in gebruik om producten te verbouwen voor de circa 100 seminaristen. De akkers, gelegen N van de spoorwegovergang, vormen een landbouwenclave in het omringende bosgebied. Tegenwoordig is de voormalige Mariahoeve omgevormd tot Assel Don Bosco Centrum. Dit centrum biedt ruimte voor bezinning, vorming en ontspanning aan jonge mensen en aan volwassenen die zich inzetten voor jeugd en jongeren. Het centrum wordt geleid door paters salesianen, die in Assel een salesiaanse communiteit vormen.

Bezienswaardigheden
- Heilige-Geestkapel.
- Natuurbegraafplaats Westerwolde was destijds (1944) de eerste natuurbegraafplaats in Nederland.

Natuur en recreatie
- De Ruetbron bij Assel heeft een belangrijke rol gespeeld in de watervoorziening van de fonteinen in de tuinen van Paleis het Loo.
- De Asselse Heide is een natuurgebied waar u, vooral tegen de avond, veel wild kunt zien. Onder de link vindt u een wandelroute door het gebied.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)