Holset
Onderdelen
lokatie
Status
- Holset is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Vaals.
- Het dorp Holset heeft geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek, postaal gezien ligt Holset `in` Lemiers.
Naam
Lokale schrijfwijze en uitspraak
Hozelt.
Oudere schrijfwijzen
1252 Hoseith, 1266 Holosette, 1280 Holseize, 1286 / 1302 / 1303 Holsit, 1290 / 1300 Holseit, 1302 Hosyt, 1321 Hulsit, ca. 1320-1345 Hulsit, ca. 1320-1396 Holsitt, 1665 Holseth.
Naamsverklaring
Men opteert voor een ontstaan uit het Romaanse Hulisetum* ‘hulstbos’. Het ontbreken van umlaut maakt het Germaanse hulisithi* ‘hulstbos’ namelijk minder waarschijnlijk (1).
* Gereconstrueerde vorm.
Ligging
Holset ligt rond de weg Holset, W van Vaals, op en rond de kerkheuvel. Verder aan de Vaals-Vijlenerweg (met de hoeven Winnebroek en Einrade), de Klaasvelderweg (met de Sieperhof), de Schiltweg, de Oude Akerweg (met de hoeven Banket en Molenveld) en de Weyerweg met de buurtschap Weyerpleij.
Statistische gegevens
- In 1665 bestond Holset uit 14 families met 73 personen. 1789 120 inwoners. 1807 in Holset en Lemiers samen 40 huizen met 240 inwoners.
- In 1840 had Holset 22 huizen met 133 inwoners.
- Tegenwoordig omvat Holset ca. 60 huizen met ca. 160 inwoners.
Geschiedenis
Men vermoedt dat Holset uit een vroegmiddeleeuwse ontginningsnederzetting is ontstaan. In 1237 bezit Willem, Heer van Stolberg (en Gronsveld) goederen bij Holseth als leen van hertog Hendrik IV van Limburg. In 1266 wordt de kerk van Holset voor het eerst vermeld. Vanaf 1271 worden er Heren van Holset genoemd, die waarschijnlijk later in het adellijk ‘huis’ Einrade zetelden.
Vermoedelijk tussen 1320 en 1340 kreeg de abdij (Aken )Burtscheid van twee inwoners van ‘Hulsit’ en van drie inwoners van ‘Eynrode’ cijnsen en/of pachten, die Heer Arnoldus de Gymenig op 9 januari 1320 samen met het Kerperbos aan de abdij had geschonken.
In Holset waren oorspronkelijk twee schepenbanken: die van Holset en die van de heerlijkheid Einrade; de eerstgenoemde was ook de hoofdbank zowel voor Einrade als voor de schepenbanken van Vaals en Vijlen. Onder het Staatse bewind werd Holset zetel van de driebank Holset-Vaals-Vijlen en werd Einrade tot ‘laatbank’ gedegradeerd.
Holset was en is ook vandaag de dag nog altijd een zelfstandige parochie, vermoedelijk qua zielen de kleinste in Limburg.
Einrade, ca. 1320-1345 Eynrode, ca. 1320-1396 Eynroede, 1515 Eyn Roide, Eyn Raoide, Eyn Raide, Eynroide, Eynraide, Eynraid, was vroeger zetel van de gelijknamige heerlijkheid, die ten dele op het territorium van het Hertogdom Limburg, ten dele in het Land van ´s Hertogenrade lag. De Heren van Gronsveld waren de leenheren van Einrade. Zij benoemden ook de pastoor van Holset. Einrade bezat vermoedelijk in een vijver een weer- en/of woontoren als versterkt adellijk huis. Volgens een lijst met inschrijvingen van ca. 1320-1396 moesten ca. 150 bezittingen in de huidige gemeente Vaals, in Duitsland en Belgie cijnsen en pachten aan Einrade afleveren, waarvan 13 onder ‘Holsitt’ en 7 onder ‘Eynroede’.
De vroegst bekende eigenaren waren van het geslacht Van Wetheym (= van Wittem), zoals het oudst bekende ‘wijsdom’ van Einrade vermeldt. De naam is in jongere afschriften foutief veranderd in ‘von Wertheim’. Als bezitters van Einrade werden verder vermeld: 1492 van Harff, 1509 -1572 van Ghoor, dan Spies van Schweinheim of Erenstein, in 1654 van Hoensbroek, in 1665 van Haudrion en Gibrichi, ca. 1680 tot begin 19e eeuw Lamberts van Cortenbach (en vermoedlijke nakomelingen), vanaf 1920 fam. Nicolaye. (© Heemkundekring Sankt Tolbert te Vaals)
Bezienswaardigheden
- Frankenhofmolen of Volmolen.
Jaarlijkse evenementen
- Op de eerste zondag na Pinksteren is er in Holset het kleurrijke gebeuren van de plaatselijke Bronk (processie) ter gelegenheid van de kermis. Onder de bronkdeelnemers zijn ook verenigingen uit de kom van Vaals: Koninklijke Harmonie St. Cecilia van 1836, het op een na oudste mannenkoor van Nederland en oudste koor van Limburg; Koninklijk Mannenkoor Cecilia 1837, en Schutterij St. Paulus die al dateert van voor 1600. Na afsluiting van de Bronk en de H. Mis is in de tuin van de pastorie een ‘Bourgondisch’ feest met muziek en zang.
Natuur en recreatie
- Het Holsetterbos is een van de oudste nog functionerende ‘markenbossen’ in Limburg, met een wisselend aantal ‘verenigde eigenaren’. Het bos is 17 hectare groot. Staatsbosbeheer is voor dertig procent kapgerechtigd.
Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Holset (online te boeken).
Nieuwe reactie inzenden