Lemiers
lokatie
Status
- Lemiers is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Vaals.
- Onder het dorp Lemiers valt ook de buurtschap Mamelis.
- Het nabijgelegen dorpje Holset heeft geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek en ligt daarom postaal gezien ook 'in' Lemiers, Holset heeft de postcode van Lemiers. Omdat Holset echter geografisch gezien 'gewoon' een volwaardig dorp is, heeft het op Plaatsengids.nl een eigen homepage.
- Het dorp Lemiers bestaat uit drie delen:
1) de oude dorpskern ten zuiden van de grensbeek met kasteel en Catharinakapel, het zogenoemde Oud Lemiers op Vaalser, dus Nederlands grondgebied, met huizen aan de Deusweg, Engerweg en de huizen Rijksweg 110 t/m 110A en 120 t/m 124;
2) het ‘nieuwe’ Lemiers, dat wil zeggen de huizen die vanaf ca. 1825 aan de toen nieuwe Rijksweg en ten zuiden daarvan werden gebouwd;
3) het Duitse, dus Akense gedeelte ten noorden van de beek met voormalige grote en ook oude boerderijen (bijvoorbeeld Senserbachweg 218 en 219) en de voormalige oliemolen van het kasteel (Lemierser Berg 92). Het Duitse en het Nederlandse gedeelte zijn door een bruggetje over de grensbeek met elkaar verbonden.
Naam
In het Limburgs
Lemieësj.
Oudere schrijfwijzen
Ca. 1055-1064 / 1202 / 1208 / 1219 / 1252 / 1269 Lumirs, 1252 / 1259 Lummirs, 1261 / voor 1274 Lumiers, 1320 / 1323 / 1320-1345 Lumeirs, ca. 1320-1396 Lomers, 1322 Lomirs, 1325 Lomeyrs, 1375 Lymier.
Naamsverklaring
- Men hoeft niet aan de archaïsche waternaam Lumara te denken om Lemiers te kunnen verklaren. Het kan ontstaan zijn uit Limarias* bij het Latijnse limus ‘slijk’ met als betekenis ‘slijkige plaats’. Lemiers ligt aan de Selzerbeek. (1)
* Gereconstrueerde vorm.
- De omgeving was blijkbaar nat, modderig, omdat in Lemiers vijf beken in de Selzerbeek / Sinselbeek / Senserbach uitmonden: vanuit het zuiden de Zievers-, Klaasvelder-, Hermans- en Harleserbeek, vanuit het noorden de Orsbacher Pütz. In de vroege Middeleeuwen kruiste de weg Maastricht-Aken mogelijk bij Lemiers de Selzerbeek / Sinselbeek of Senserbach. Hiervoor is echter geen bewijs. Verder mogelijke tracés waren bijvoorbeeld Aken-Orsbach-Mamelis-Vijlen-Hilleshagen-Partij-Gulpen enz. of Aken-Orsbach-Baneheide-Gulpen enz. (3040)
Ligging
Lemiers ligt NW van Vaals, in het dal van de Sinsel- of Selzerbeek of Senserbach, ten noorden en zuiden van de N278 Gulpen-Vaals. Gelegen zuidelijk én noordelijk van de Nederlands-Duitse grens. De genoemde Selzerbeek enz. vormt in Lemiers met uitzondering van een stuk van ca. 50 meter de bedoelde grens.
Statistische gegevens
- In 1665 waren er in Lemiers 9 families met 48 personen. In 1789 had Lemiers 126 inwoners. In 1840 28 huizen met 150 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Lemiers ca. 400 huizen met ca. 1.000 inwoners.
Geschiedenis
Muurwerk van een Romeinse villa met badhuis werd in 1929 ca. 300 meter ZO van de St. Catharinakapel gevonden en uitgegraven. Deze villa heeft bestaan van ongeveer het begin van de tweede eeuw tot eind tweede / begin derde eeuw.
Op 15 februari 1041 schonk koning Hendrik de Derde aan zijn aanverwante Irmingard een goed te ‘Vals’. Dit was misschien identiek met een hoeve in ‘Lumirs’, die de Beierse graaf Katelo, die vermoedelijk voor 1064 is overleden, aan de Akense Mariakerk schonk. Vermoed wordt dat deze graaf, ook Kadalo / Kadaloh genoemd, de echtgenoot was van de genoemde Irmingard (van Aspel?). Toch wordt dit vermoeden ook betrwist. De inschrijving over de schenking van de graaf is de vroegste vermelding van de naam van Lemiers. Toch kon de genoemde hoeve noch in Vaals-Lemiers noch in Aken-Lemiers gelokaliseerd worden.
Na de vroegste vermelding van de naam ‘Lumirs’ zijn eerst vanaf 1202 Heren van Lemiers vermeld: eerst ‘Winandus de Lumirs’, gevolgd door Gerardus en Wilhelm van Lemiers tot 1325. Verder worden de volgende adellijke geslachten in verband met Lemiers genoemd: vanaf ca. 1312 t/m 1355 van Lontzen, ca. 1330 t/m 1358 van Oppem / van Groenendal, vanaf ongeveer het midden van de 15e eeuw van Eys-Beusdal, vanaf ca. 1640 von Stücker genoemd Hochstetter, vanaf ca. 1669 von Fürth, vanaf ca. 1807 von Pelser-Berensberg. De Heren van Lemiers zetelden minstens vanaf ca. de 12e eeuw op de plaats van het huidige kasteel, het versterkte adellijke huis.
Volgens een lijst met de vroegste inschrijvingen van ca. 1320 werden onder ‘Lomiers’ 20 bezittingen en hun eigenaren genoemd, die aan de heerlijkheid Einrade (nu: hoeve Einrade, Holset nr. 51 t/m 61) cijnsen en/of pachten moesten afleveren.
De inkomsten van de Sint Catharinakapel van Lemiers, die op een in 1502 begonnen lijst teruggaan, noemen 40 tot aflevering verplichte personen.
Lemiers was tot aan het einde van het Ancien Régime een heerlijkheid, een van de acht Vijlener ‘rotten’ en tot 1937 een deel van de parochie Vijlen; in dat jaar werd de in 1895-1896 nieuw gebouwde rectoraatskerk van de H. Catharina en Lucia gepromoveerd tot parochiekerk.
Recente ontwikkelingen
Een kerk, een café, een massagesalon, een grutterswinkeltje en enkele huizen, dat is er over van een levendig en landelijk dorpje. Het postagenschapje is inmiddels opgeheven: voor een postzegel en een buskaartje moeten de inwoners (met de bus) naar Vaals, vijf kilometer verderop. Maar volgens ingezonden brieven als reactie op deze sombere sfeertekening van het volgens het krantenartikel “Een dorp dat sterft” (3020 21-3-1998) ‘in verval’ zijnde Lemiers, is het dorp ‘springlevend’ en heeft het een rijk verenigingsleven.
Men kan aldus de briefschrijvers in Lemiers het volgende vinden (gaat u er maar even voor zitten…): een manege, een sportveldencomplex met ook een damesvoetbalelftal; pallets- en tuinhoutindustrie en een offsetdrukbedrijf; café met de enige kegelbaan en zaal van de gemeente Vaals, waar alle verenigingsactiviteiten plaats vinden; een camping, een appartementencomplex; een hotel-pension en jeugdcentrum De Deus waar Jong Nederland en de bejaardensoos actief zijn; de koninklijk erkende harmonie Sint Catharina, die zomer 1999 het 100-jarig bestaan vierde en zangkoor CCK ’74 met 75 leden; mandolineorkest Alpenklank dat in 1999 promoveerde naar de ereafdeling; verder: één van de twee Erewachten van Nederland die acte de présence geven bij de jaarlijkse processie (de tweede is met hulp van Lemiers in 2002 in Vaals opgericht), een carnavalsvereniging en dansmariekes die deelnamen aan de Nederlandse kampioenschappen van 1999; een antiekhandel; een tuincentrum; een schuurlinnenfabriek; een timmerfabriek; een kapsalon; een danscentrum; een gezondheidscentrum; een veevoederbedrijf; en een restaurant. Tenslotte: het oudste zaalkerkje van Nederland, een kasteel, een jaarlijkse antiekmarkt, de Catharina-wandeltocht en in de omgeving prachtige natuur... “Als deze activiteiten en festiviteiten onder het begrip ‘stervend dorp’ vallen, laat mij dan maar lekker in een stervend dorp wonen, want daar leef ik weer…”, aldus M. Brock uit Lemiers. Waarvan akte. (3020 30-3-1998 en 2-4-1998)
Jaarlijkse evenementen
- Antiek- en Curiosamarkt (begin mei) aan de Deusweg. Nadere informatie op tel. 045-5419363.
- Najaarsconcert met gastvereniging (op een zaterdag begin november) in café Oud Lemiers. Entree: vrije gave.
Links
- Heemkundekring De Auw Kapel.
- Beschrijving en filmpje m.b.t. de herstructurering van de Rijksweg door Lemiers (uitvoering: eind 2010).
De informatie over Lemiers is grotendeels samengesteld en geredigeerd door en © Heemkundekring Sankt Tolbert te Vaals.
