Holdeurn

Status
- Holdeurn is een buurtschap in de provincie Gelderland, in de streek Rijk van Nijmegen, gemeente Groesbeek.
- Holdeurn staat niet als buurtschap in atlassen of op plattegronden aangegeven. Ter plekke staat ook geen plaatsnaambord. De buurtschap is op kaarten herkenbaar aan panden genaamd respectievelijk (van west naar oost) Holthurnsche Hof, Holdeurn, Holdeurn-Laag en Holdeurn-Hoog.
- De buurtschap Holdeurn valt onder het dorp Berg en Dal.

Ligging
De buurtschap Holdeurn ligt vanuit Nijmegen gezien vlak na de bebouwde kom van Berg en Dal, rond de Oude Kleefsebaan en loopt van daaruit tot de Duitse grens bij Wyler.

Geschiedenis
De potten- en pannenbakkerij op de Holdeurn
(fragment uit: "Nijmegen - Legerplaats en stad in het achterland van de Romeinse limes", uitg. Van Enckevort, Haalebos en Thijssen, ISBN 9068252399)
Holdeurn was al bewoond in de Romeinse tijd. Dat blijkt uit de potten- en pannenbakkerij die hier destijds was. De behoefte aan bouwmaterialen bij de Legio X Gemina was groot, niet alleen in de eigen legerplaats, maar ook voor activiteiten elders in de provincie. Het legioen was vermoedelijk betrokken bij de bouw van kleinere vestingen aan de Rijn en de aanleg van regionale centra in Nijmegen en Voorburg bij Den Haag (Forum Hadriani), -de latere hoofdplaats van de Cananefaten. Natuursteen dolf men in steengroeven in de Eifel (tufsteen) en in Lotharingen (kalksteen). Baksteen - voornamelijk platte en bolle dakpannen (tegulae en imbrices) is mogelijk geproduceerd in de canabae, maar vooral op De Holdeurn, het terrein van het conferentiecentrum Landgoed Holthurnsche Hof in Berg en Dal, waar in de stuwwal voor de baksteenindustrie bruikbare kleilagen aanwezig zijn.

In de omgeving van De Holdeurn herinneren alleen nog enkele leemkuilen de wandelaars aan de Romeinse industrie. Door opgravingen in de jaren dertig kennen we ook enkele onderdelen van het bedrijf betrekkelijk goed. Het gaat om een groot gebouw met binnenhof en een batterij ovens. Het geheel moet, gezien de Romeinse resten in de omgeving, veel groter en complexer zijn geweest. Men zou in ieder geval nog onderkomens voor de hier te werk gestelde soldaten mogen verwachten.

Naast baksteen is hier ook een bijzonder soort aardewerk gefabriceerd dat in de vakwereld bekend staat als de Nijmeegs-Holdeurnse waar. Dit min of meer oranje aardewerk is door en voor de soldaten gemaakt en droeg soms ook een stempel met de naam van de Legio X Gemina. De fijne waar is gedraaid door pottenbakkers die hun vak verstonden en imiteert vaak voorbeelden van de luxe terra sigillata of kostbaarder materialen, zoals glas en brons. Enkele namen van pottenbakkers doen vermoeden dat deze afkomstig waren uit Italië. Vermoedelijk betreft het soldaten van de Legio X Gemina en men mag aannemen dat het gehele bedrijf georganiseerd was door het leger.

Het bedrijf heeft niet alleen gefunctioneerd ten tijde van het verblijf van de Legio X Gemina, maar ook later, in de tweede helft van de 2de eeuw of daarna. Toen waren in de steenbakkerijen detachementen van de in 'Xanten en Bonn gelegerde Legio XXX Ulpia Victrix en Legio I Minervia actief. Ook zij hadden veel baksteen nodig. Tevens werd in de loop -van de 2de eeuw een groot deel van de baksteenproductie van de Exercitus Germanicus Inferior in Berg en Dal geconcentreerd. De baksteen in deze jongste periode was niet in de eerste plaats voor Nijmegen bestemd, maar is van Remagen (D.) tot Katwijk overal langs de Rijn gebruikt bij de verbetering van de grensforten, die onder de toenemende dreiging van Germaanse vijandelijkheden alle van stenen vestingwerken zijn voorzien.

- Nadere informatie over en afbeeldingen van het Holdeurns aardewerk.
- Nog een verslag van de Romeinse aardewerkindustrie op de Holdeurn, met afbeeldingen.
- Naast het bovenvermelde boek is er nog een boek over het Holdeurns aardewerk: De Holdeurn bij Berg en Dal.
- Uit radaronderzoek in 2009 blijkt dat het Romeinse complex op de Holdeurn beduidend groter is geweest dan men tot dan toe dacht.
- Verslag van het grondradaronderzoek op de Holdeurn in maart 2009.

Recente ontwikkelingen
- De Holthurnsche Hof is tegenwoordig een conferentiecentrum en hoeve Holdeurn is een vakantieappartementencomplex en wijngaard.

- De eigenaar van de Holthurnsche Hof ontwikkelt plannen voor een bezoekerscentrum in een te herbouwen Romeinse steenbakkersoven. Het centrum beoogt het beginpunt te worden van een Romeinse route langs het aquaduct van Groesbeek tot aan het Valkhofmuseum in Nijmegen. (aug. 2009)

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Holdeurn (online te boeken).

Links
- Oude ansichten van Holdeurn.