Groesbeek

Status
- Groesbeek is een dorp en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Rijk van Nijmegen.
- Onder de gemeente Groesbeek vallen naast de gelijknamige hoofdplaats nog de dorpen Berg en Dal (ged.), Heilig Landstichting (ged.), Breedeweg en De Horst en de buurtschappen Grafwegen en Plak.
- De driehoek tussen Groesbeek, Heilig Landstichting / Dekkerswald en Wyler stond vanouds bekend als buurtschap Nederrijkswald (1811 Nederrijksche Walt, 1840 Nederrijkswald, 1867 Nederrijksche Wald), een groot maar dunbevolkt gebied, dat in 1840 qua huizen en inwoners toch ongeveer even groot was als de hoofdplaats Groesbeek (zie bij Statistische gegevens). Tegenwoordig is de naam als buurtschap niet meer in gebruik, de naam wordt soms nog wel gebruikt voor het bosgebied, dat ook Groesbeekse Bos wordt genoemd. Verder is er nog een landgoed Nederrijk. Het bosgebied Nederrijkswald was oorspronkelijk ca. 5.000 hectare groot. In de 19e eeuw is het in een aantal kavels verkocht aan particulieren. Rond 1930 heeft Staatsbosbeheer grote delen van het voormalige Nederrijkswald aangekocht. Nadere informatie over het Nederrijkswald. Artikel over recent herstel van landgoederen in het Nederrijkswald.
- Wapen van de gemeente Groesbeek.
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Groesbeek.

Ligging
De gemeente Groesbeek ligt ZO van Nijmegen, in het uiterste ZO van Gelderland en grenst in het O aan Duitsland en in het Z aan de provincie Limburg.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Groesbeek 461 huizen met 2.990 inwoners, verdeeld in dorp Groesbeek 107/733 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Drul 30/158, Grafwege 35/235, St. Anthonis 30/159, Nijerf 29/179, Bruuk of Bruk 44/212, Hijland 15/79, Plak 35/213, Hijkant 48/311 en Nederrijkswald 88/711.
- Tegenwoordig heeft de gemeente Groesbeek ca. 8.000 huizen met ca. 19.000 inwoners.

Geschiedenis
In den beginne
De heuvels en dalen van Groesbeek zijn zo'n 200.000 jaar geleden ontstaan door de voorlaatste ijstijd, het Saalien. Ter hoogte van het huidige Groesbeek kwam het gletsjerijs tot stilstand. Op het hoogste punt meet Groesbeek 90 meter boven NAP.

Opgravingen hebben aangetoond dat Groesbeek al vanaf de Romeinse tijd bewoond werd. Zo zijn in de buurtschap Holdeurn bij Berg en Dal Romeinse potten en pannen gevonden. Villa Gronspech is vanaf 1040 tot 1699 in het bezit van de Heren van Groesbeek. In 1990 zijn tijdens werkzaamheden aan de Hoflaan restanten van het kasteel van de Heren van Groesbeek opgegraven.

Ontwikkeling
In 1865 wordt er een spoorlijn aangelegd. In 1905 wordt er een stoomzuivelfabriek gebouwd, al snel opgevolgd door meerdere, kleinere fabrieken. De werkgelegenheid nam hierdoor iets toe. Toch waren de meeste inwoners nog steeds aangewezen op werkgelegenheid elders in de regio. Groesbeek bleef arm en kende hierdoor heel specifieke beroepen als bosbesplukkers en bezembinders.

Tweede Wereldoorlog
Op 17 september 1944 landden duizenden parachutisten in Groesbeek in het kader van Operatie Market Garden. De doelstelling van deze operatie was om de bruggen bij Eindhoven, Grave, Nijmegen en Arnhem te veroveren op de Duitsers om vervolgens via het IJsselmeer de Noord-Duitse laagvlakte en het industriële Duitse hart te veroveren. In dat geval zou de Tweede Wereldoorlog voor Kerstmis 1944 beëindigd zijn. Dit mislukte. Groesbeek lag tot 8 februari in de frontlinie waardoor het dorp ernstige verwoestingen moest incasseren.
- Foto's van de verwoesting en wederopbouw in Groesbeek tijdens en na de Tweede Wereldoorlog.

Als zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen in de gemeente) Groesbeek, kunt u terecht bij de volgende instanties en sites:
- Heemkundekring Groesbeek.
- Site met o.a. honderden artikelen over de geschiedenis van Groesbeek.
- Historie van het postkantoor te Groesbeek.

Recente ontwikkelingen
Herstructurering wijk Stekkenberg landelijk voorbeeldproject
De Groesbeekse wijk Stekkenberg wordt een landelijk toonbeeld van modern bouwen. De Stekkenberg is namelijk met 14 andere bouwprojecten in het land aangewezen als kennis- en leertraject. Dat houdt in dat de ervaringen die onder meer in Groesbeek met nieuwe bouwtechnieken worden opgedaan landelijk zullen worden gevolgd. De nieuwe woningen op de Stekkenberg worden verwarmd door aardwarmte in plaats van door gas. De Stekkenberg krijgt bovendien de eerste LED-straatverlichting in Groesbeek. Het hemelwater komt niet in het riool terecht, maar wordt geïnfiltreerd in de bodem. Bouwers en projectontwikkelaars in het hele land kunnen van de in Groesbeek opgedane kennis profiteren. De Stekkenberg is het grootste herstructureringsproject van woningcorporatie Oosterpoort. De komende jaren worden 239 huurwoningen gesloopt. Er komen 244 huizen voor terug. (okt. 2010)

Bezienswaardigheden
- Het dorp Groesbeek heeft 4 rijksmonumenten (onder de link staan er 6, maar de 2 archeologische monumenten bevinden zich in resp. de buurtschap Holdeurn en het dorp Berg en Dal).
- Canadese Militaire Erebegraafplaats Groesbeek.
- De Zuidmolen uit 1857 is nog steeds in werking. U kunt er een uitgebreid assortiment meelproducten en andere voedingsmiddelen kopen.
- Mariakapellen.

Musea
- Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945.

Jaarlijkse evenementen
- Gruusbek.nl is de site over het Groesbeekse carnaval. Er zijn meer dan 180 carnavalsverenigingen actief in Groesbeek. Relatief gezien is Groesbeek binnen Nederland het grootste carnavalvierend dorp.
- Nederlandse Wijnfeesten (laatste weekend van september).

Natuur en recreatie
- De zogeheten Korte Struin 13 is een wandelroute van 7,5 km door het bij Status beschreven Nederrijkswald.

Overnachten
- Vakantiehuizen in Groesbeek en omgeving (online te boeken).
- Hotels in Groesbeek en omgeving (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Groesbeek (online te bestellen).

Links
- Officiële site van de gemeente Groesbeek.
- Omroep Groesbeek.
- Groesbeek linkspagina. Groesbeek linkspagina II.
- Groesbeek actualiteiten.
- 112 Groesbeek.
- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Groesbeek.
- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Groesbeek-Heselenberg.