Galamadammen
Onderdelen
lokatie
Status
- Galamadammen is een buurtschap in de provincie Fryslân, gemeente Súdwest Fryslân. T/m 1983 gemeente Hemelumer Oldeferd. In 1984 over naar gemeente Nijefurd, in 2011 over naar gemeente Súdwest Fryslân.
- De buurtschap Galamadammen valt onder het dorp Koudum.
Naam
Oudere vermeldingen
1718 Galama Damme, 1840 Galama-dammen.
Naamsverklaring
Galamadammen is de naam van het buurtschapje bij de voorheen twee bruggen (sinds 1835) met afsluitbare opening, tussen de meren Morra en Fluessen (sinds 2007 vervangen door een aquaduct). Oorspronkelijk lagen hier dammen in de zeer oude binnendijk, vernoemd naar het geslacht Galama.(1)
- Video en toespraak minister bij het afzinken van het tunneldeel van het Galamadammen-aquaduct op 11 april 2007.
Ligging
De buurtschap Galamadammen ligt ZO van Koudum, rond het aquaduct in het Johan Frisokanaal, aan de N359 (Koudum-Balk), die ter plekke (van de rotonde aan de Koudumer kant tot aan het kanaal) Galamadammen heet.
Statistische gegevens
- In 1840 had Galamadammen 4 huizen met 15 inwoners.
- Tegenwoordig omvat Galamadammen nog steeds slechts een handvol huizen, met daarnaast een hotel en een jachthaven.
Geschiedenis
De familie Galama
Omstreeks het jaar 1100 wordt de naam Galama al genoemd. In de Spaanse tijd gaf de familie Galama zich met hart en ziel aan het "Verbond der Edellieden", waardoor zij grote tegenstanders werden van Alva. In 1517 was Hartman Galesz Galama hier grietman. Sixtus Antonius Galama was de laatste uit de familie, hij stierf in 1757.
GalamaDammen
In het begin van de 17e eeuw hadden de Galama`s hier rechten. Wanneer beteugeling van het waterpeil of vissers en passanten hen daartoe reden gaven, grendelden zij de nauwe verbinding tussen de Morra en de Fluessen (twee grote poelen die elkaar ontmoeten op de weg van Stavoren naar Koudum) af met dammen. Zo kreeg het punt bekendheid als GalamaDammen. De Galama`s kregen recht van water- en wegtol (overzet). Aanvankelijk was hier een overzetveer. Later is er de brug gekomen.
Tolheffing
De huidige eigenaren zijn nakomelingen van het uit Koudum afkomstige edele geslacht Galama en hebben hun bezit door vererving in handen gekregen. De Galama`s hebben in 1628 niet zomaar de rechten van dit rustieke kruispunt van wegen en water gekregen. De Staten van Friesland gaven de Galama`s en hun nakomelingen het recht op tolheffing als beloning voor de ontginning van de laaggelegen gronden. De tolheffing was een centenkwestie. Op een bord in de gelagkamer stond vermeld wat de overtocht voor voetgangers, vee, pramen, schepen en wagens moest kosten.
Afkoop van tolrecht
De toenmalige gemeente Hemeler Oldephaert en Noordwolde was niet zo blij met dit recht van tolheffing. De GalamaDammen lag midden in het gemeentelijke gebied, waardoor de gemeente zelf ook steeds tol moest betalen. Na een strijd van acht jaar met de grootvader van de huidige eigenaar werd het tolrecht in 1942 afgekocht. Daarmee kwam ook een eind aan de vier functies die de toemalige exploitant had. Hij was boer, tolgaarder, restaurant-hotelhouder en bediende als ambtenaar de brug.
De boerderij Galama Dammenstate
Er werd een boerderij Galama Dammenstate bijgebouwd, waar de vermoeide, verkilde reiziger kon rekenen op een goed vuur en waar steeds een vaartuig gereed lag voor het oversteken. Befaamd was het hotel-café bij GalamaDammen. Het was één van die herbergen die vrij geïsoleerd in het Friese landschap lagen. Deze pleisterplaats lag op een kruising van land- en waterwegen. Reeds in de zomer van 1785 hield de kastelein hier een ringrijderij voor fammen en feinten (meiden en knechten) op paarden, met als hoofdprijs een gouden ring en een zilveren mes, om volk te trekken. In latere tijden werd de uitspanning door sportvissers en badgasten en uiteraard door schippers van of naar Stavoren bezocht die een verfrissing of iets hartigers gebruikten. Tijdens ijswinters was deze herberg als "in plak op `e romte" een geliefd doel van schaatsers.
Wandelaars en GalamaDammen
De GalamaDammen vormden ook een geliefd rustpunt voor wandelaars. Vroeger zeiden de Koudumers "Wij gaan de Dammen even om". De uitspraak van de naam van de toeristische plek heeft altijd al voor verwarring gezorgd. Mr. Jacob van Lennep schreef er in 1836 al over in zijn boek "De Roos van Dekama". In dit boek wordt het relaas beschreven van twee studenten van de Leidsche Hoogeschool die in die tijd met eigen ogen van nabij de gewesten van Noord Nederland wilden leren kennen.
Uitbreiding van de herberg
Toen de herberg plaats maakte voor een paviljoentje, kocht de toenmalige exploitant de boerderij er tegenover erbij om paarden te kunnen houden. In die tijd was lang niet iedereen welkom. De cliëntèle werd erg afgeschermd waardoor het betere publiek uit heel Nederland naar Galamadammen kwam. Bekende strafpleiters, schrijvers en doktoren brachten graag een paar dagen in de herberg door. Het zwemmen in de Morra achtten zij gezond, evenals de melk die natuurlijk vers van de koe uit de boerderij kwam. Het was toen al dat men zich meer op de watersport ging richten. Er werden zeilwedstrijden met aken georganiseerd, waarbij de prijsuitreiking steevast in het badpaviljoen werd gehouden. Ook het badpaviljoen is mettertijd verdwenen, waarbij ook de steigers, badhokjes en de zwemplaats aan de Morra zijn verwijderd. Zie verder bij Overnachten voor de huidige situatie van deze voormalige herberg. (© GalamaDammen Hotel Jachthavens)
Natuur en recreatie
- Nabij Galamadammen vindt u aan het Morrapad (= het fietspad langs de Morra richting Hemelum) een oeverzwaluwenwand.
- Koudumerbosje.
Overnachten
- Een opvallend complex in de buurtschap Galamadammen is GalamaDammen Hotel Jachthavens. Het hotel is uniek gelegen op het kruispunt van land en water, temidden van weiden, heuvels, bossen, rietkragen, plassen, meren, historische plaatsen en schilderachtige dorpjes. Deze plek is een ideale uitvalsbasis voor boot-, auto-, en fietstochten. Niet ver van het hotel vindt u prachtige Friese meren en het bosrijke Gaasterland.
Dit luxueuze hotel aan het water biedt u chique kamers met prachtig uitzicht, een uitstekend restaurant en een indrukwekkende jachthaven. U kunt ontspannen in de sauna, het solarium en het zwembad. Het hotel biedt een voortreffelijk à-la-carterestaurant aan de waterkant met een groot terras aan de zonnige zuidkant.
GalamaDammen Hotel Jachthavens biedt 200 aanlegplekken, die speciaal ontworpen zijn voor motor- en zeiljachten. Er is tevens een jachthaven met een installatie waarmee u uw boottrailer te water kunt laten. U kunt ook een boot huren bij het hotel zelf. Als u helemaal tot rust wilt komen, dan kunt u gebruikmaken van het binnenbad, de sauna, het stoombad en de tafeltennistafel. Daarna kunt u wat drinken en even bijpraten in het traditionele cafeetje.
- Boek hier online uw verblijf in GalamaDammen Hotel Jachthavens.
