Hemelum

Plaats
Dorp
Súdwest-Fryslân
Fryslân

Hemelum

Terug naar boven

Status

- Hemelum is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Súdwest-Fryslân. Oorspronkelijk gemeente Hemelumer Oldephaert en Noordwolde. In 1812 over naar gemeente Koudum (naamswijziging), per 1-10-1816 over naar gemeente Hemelumer Oldephaert en Noordwolde (naamswijziging), in 1956 over naar gemeente Hemelumer Oldeferd (naamswijziging), in 1984 over naar gemeente Nijefurd, in 2011 over naar gemeente Súdwest-Fryslân.

- Onder het dorp Hemelum valt ook de buurtschap Nijbuorren.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Himmelum.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Hemelum ligt O van de stad Stavoren en Z van het dorp Koudum.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat Hemelum 24 huizen met 182 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 250 huizen met ca. 600 inwoners.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In het kader van de aanleg van de rondweg rondom Hemelum heeft de gemeente in 2016 en 2017 archeologisch onderzoek laten uitvoeren. Er is een deel van het oude kloosterterrein opgegraven (alleen het deel dat wordt verstoord). Het middeleeuwse klooster (vóór 1245-circa 1550) was gewijd aan de heilige Nicolaas, bisschop van Myra en is gesticht vanuit het door de zee verzwolgen Sint Odulphus klooster van Stavoren. Het werd bewoond door Benedictijner nonnen en later monniken. De huidige Nicolaaskerk is op de fundamenten van de kloosterkapel gebouwd. Deze oude fundamenten zijn in 2016 aangetroffen bij het vernieuwen van de vloer.

Het kloosterterrein wordt nog altijd omgeven door enorme kloostergrachten. Er zijn diverse kuilen (paalkuilen, afvalkuilen en leemwinning), oude greppels, uitbraaksleuven en stenen fundamenten gevonden. Het terrein heeft een ronde structuur van zo’n 8 meter doorsnede, bestaande uit grote naar het lijkt paalkuilen. Interessant is ook de vondst van een goed bewaard paardengraf. De vondst van kloostermoppen, leisteen en versierd vensterglas bevestigt duidelijk dat het hier om een kloosterterrein gaat. Er is niet veel bekend over het klooster, dus dit is zeer waardevolle informatie. Er zijn helaas geen oude afbeeldingen van het klooster overgeleverd.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Hemelum heeft 1 rijksmonument.

- Russisch Orthodox klooster van de Heilige Nicolaas.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Met de realisatie van het Galamadammen-aquaduct is op initiatief van Vogelwacht Koudum-Hemelum in 2008 een oeverzwaluwenwand aangebracht in de ecologische zone aan het Morrapad (= het pad NO van Hemelum richting Galamadammen). De wand is geplaatst nabij een speciaal aangelegde waterplas. Oeverzwaluwen nestelen graag in steile zandwanden van bijvoorbeeld oevers, vooral in de buurt van water. De vogelwacht heeft deze speciale wand laten aanleggen om de bedreigde oeverzwaluw een eigen plekje te geven.

De 40 meter lange oeverzwaluwenwand is zo natuurgetrouw mogelijk. Het gaat om een ingegraven rechte betonnen wand met daarachter een kern van zand. De betonwand bevat met zand gevulde gaatjes waardoor de vogels zelf bij het zand kunnen komen en zelf nestjes kunnen graven. Groot zijn de nestjes niet, zo'n 8 cm doorsnee, maar wel vaak diep, tot ruim een meter. In totaal is er plek voor 110 nestjes. De wand bevindt zich in een stil moerasgedeelte, waar voldoende voedsel aanwezig is in de vorm van insecten. Wie vanuit het aquaduct het Morrapad richting Hemelum op gaat heeft een goed zicht op de wand.

Om de vogels in de broedtijd niet te verstoren doet men er goed aan om op het fietspad te blijven. Het broedseizoen voor oeverzwaluwen loopt van april tot september. Als de vogels zijn uitgebroed, halen vrijwilligers van de Vogelwacht Koudum-Hemelum de nestjes leeg. In de winter kunnen dan de bacteriën afsterven, waarna in februari de nestjes weer met zand worden gevuld. (bron: Vogelwacht Koudum-Hemelum)

- Het 50 ha grote gebied Vogelhoek (Fries: Fûgelhoeke), NO van Hemelum, voor 80 procent bestaande uit open water, is ontstaan doordat het door de aanleg van fietspad de Vangdijk werd afgescheiden van het meer de Morra. De Vogelhoek is heel vogelrijk. Vanzelfsprekend zijn hier veel riet- en watervogels, maar in de struiken langs het fietspad vinden ook tuinfluiter en spotvogel een plaats. Aan de oevers van het gebied komt veenmosrietland voor, met veel varens: moerasvaren, kamvaren en brede stekelvaren. Ook groeit hier veel waternavel. Mooi en sierlijk zijn de grote horsten van de zompzegge. Waar de rietzoom erg dicht is, is de moerasmelkdistel op sommige plaatsen manshoog.

De Vangdijk, die de meren Morra en Vogelhoek scheidt, is aan de kant van de Vogelhoek met bomen begroeid. Het is een duidelijke afscheiding tegen het open water van de Morra. Tot boven in de wilgen groeien dikke liaanachtige stammetjes van de in Noord-Amerika en Canada zo beruchte gifsumak ('Poison Ivy'). Kijk er naar, maar blijf er af! Aanraking van de gifsumak kan tot heftige huidreacties leiden. Dat hij hier staat, is te danken aan waterbeheerders. Die plantten rond 1919 de stammetjes aan om afslag van de Vangdijk te voorkomen. De gifsumak doet het hier goed. Zij bloeit hier zelfs en zet hier vrucht. In het rietveld langs de Vangdijk broeden veel futen, soms zelfs in kolonies. De broedende bruine kiekendief verraadt zijn aanwezigheid als hij aan het jagen is. Buiten de broedtijd is het meer een veilige rust- en foerageerplaats voor smienten, kuifeenden, krakeenden en tafeleenden. (© It Fryske Gea)

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten van Hemelum.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Hemelum (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Hemelum.

- Onderwijs: - Basisschool De Barte. N.B.B. De Barte is de dorpsschool van Hemelum. Het is een basisschool voor Neutraal Bijzonder Basis (N.B.B.) onderwijs. Dit houdt in dat het onderwijs uitgaat van de gelijkwaardigheid van alle levensbeschouwingen en maatschappelijke stromingen. De leerling kan dus een levensbeschouwing opbouwen en van daaruit een eigen inbreng hebben. Het respect voor de levens- en maatschappijbeschouwing en voor de ander staat voorop. Concreet betekent dit dat godsdienst- en/of ander vormend onderwijs op levensbeschouwelijke grondslag gegeven wordt, maar ook dat ze zo nu en dan daadwerkelijk meedoen in diensten.

De Friese benaming 'barte' is de naam voor een losse, houten brug over een sloot of vaart. Als naam voor de school betekent het: de brugfunctie die de school vervult in de opvoeding van kinderen tot zichzelf respecterende, mondige maar ook zorgzame volwassenen. Als je weleens in de school komt, bekijk dan eens het prachtige kunstwerk bij de onderbouwingang. Hierop staat een barte afgebeeld met daarop een volwassene met kind.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Hemelum kerk.

Reactie toevoegen