Een

Status
- Een is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Noordenveld. T/m 1997 gemeente Norg. Oorspronkelijk was Een een lintdorp, thans is het meer een komdorp.
- Onder het dorp Een valt ook de buurtschap Amerika.

Naam
Oudere schrijfwijzen
Reeds in 1355 wordt de plaats vermeld als Ede, in 1381-1383 is sprake van Eden, in 1492 wederom van Ede, in 1511 toe Ede en vanaf 1553 consequent Een.
Naamsverklaring en theorieën hierover
-Het meest waarschijnlijk is dat de naam afstamt van het woord ‘ede(n)’, dat ‘brandhout’ of ‘brandturf’ betekent (het oude woord ‘ed’ betekende ook ‘brandstapel’); gezien de ligging in een veengebied met veel heide lijkt dit plausibel.
-Er werd eerder vaak gedacht dat het afgeleid zou zijn van bijvoorbeeld hof van Eden, maar die verklaring lijkt toch niet waarschijnlijk.
-Ook een afgeleide van een persoonsnaam ‘Edo’ ligt niet voor de hand.
-In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt op het eerste gezicht en waardoor de plaats landelijk bekend is, heeft het niets met het telwoord te maken.

Ligging
Een ligt W van Norg, O van Haulerwijk (FR), ZW van Steenbergen, NO van Veenhuizen.

Statistische gegevens
- In 1840 had Een 19 huizen met 134 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Een ca. 300 huizen met ca. 850 inwoners.

Geschiedenis en beschrijving nederzetting
Reeds in de bronstijd werd het gebied bewoond en bewoning heeft zich eigenlijk altijd geconcentreerd op de zandrug waarop het dorp ligt. Dit vormde namelijk een zeer belangrijke verbinding tussen Friesland en Groningen (de handelsroute Stavoren-Groningen liep hier langs), omdat het een van de weinige plaatsen was waar men het eindeloze veenmoeras veilig kon passeren.

Ook de ligging nabij het samenkomen van de grenzen van de drie noordelijke povincies had een positief effect op het strategische belang. Dit werd met name onderkend in de Tachtigjarige Oorlog, toen twee schansen werden opgeworpen om de doorgang te verdedigen: de Zwartendijksterschans in het huidige Een-West (zie aldaar) en de Schans Portugal, aan de huidige Norgerweg. Van deze laatste is echter niets meer over en de herinnering leeft slechts voort als straatnaam in de Eener nieuwbouw.

Een ontwikkelde zich als een langvormig lintdorp, dat bestond uit drie delen: Noordeind(e) (Een-Noord), Middelboer en Zuideind(e) (Een-Zuid), die samen een ‘marke’ vormden, een soort vrijwillige coöperatie, waarbij alle deelgenoten een zogenoemd waardeel hadden in de gemeenschappelijke gronden en het gebruik hiervan. Een restant van deze gronden bevindt zich nog even ten westen van Een; dit kleine heide en bosgebied heet ook Marke van Een. In de 19e eeuw werden de gemeenschappelijke gronden echter verdeeld en nam de bevolking toe, waardoor de dorpsdelen aan elkaar groeiden. Ook de ontginning van het grote Eenerveld en het verderop gelegen Steenbergerveld in de 19e een 20e eeuw droegen bij aan de ontwikkeling; er verrezen hier grote boerderijen, met name tussen Een en Een-West en rond de buurtchap Amerika.

In de 20e eeuw vond komvorming plaats in het middelste gedeelte van het dorp, rond de school en kerken. De lintstructuur is daardoor eigenlijk alleen in Een-Noord nog goed te herkennen. Een rondweg ten zuiden van het dorp aan de doorgaande weg Norg-Haulerwijk heeft de rust vergroot. Het kruispunt was tot de aanleg van de rotonde in de jaren negentig van de 20e eeuw berucht. Er heeft bescheiden nieuwbouw plaatsgevonden en Een is nu al met al een lieflijk Drents dorpje, temidden van uitgestrekte natuur, waaronder het beekdal van het riviertje de Slokkert en de bossen van gevangenisdorp Veenhuizen.

In het midden van de 20e eeuw was het dorp, behalve om zijn typische naam (waarbij het plaatsnaambord dikwijls gestolen werd) vermaard om nog een atractie: de Kapper van Een. Een dorpsgenoot beweerde een wondermiddel uitgevonden te hebben tegen kaalheid en van heinde en verre kwamen mensen dit uitproberen. Toen na verloop van tijd succes uitbleef, moest de man vluchten. Ook zeer bekend was het restaurant De Herberg van Een aan de Haulerwijksterweg, dat enkele decennia terug gold als een van de toprestaurants in Noord-Nederland. Later volgde leegstand, thans is het weer een eetgelegenheid. Weliswaar zonder Michelinster, maar u kunt er uitstekend dineren. Even ten noorden van het dorp ligt aan de Hoofdstraat een recent gebouwde plaggenhut in originele stijl, die gehuurd kan worden voor een romantische nacht; populair bij jonggehuwden.

Bezienswaardigheden
- Hervormde kerk.
- Gereformeerde kerk met pastorie.
- Begraafplaats.
- De Lindelaan is een bezienswaardige straat, met authentieke beplanting. Niet zozeer vanwege de bebouwing, des te meer vanwege de serene rust.

Natuur en recreatie
- De Knapzakroute Een is een deel in de serie knapzakroutes (wandelroutes) door Drenthe.
- Fietsen en wandelen rond Een.

Foto's
- Fotoserie van de gemeente Noordenveld van Fokko van der Leest.
- Fotoserie van de gemeente Noordenveld van fotograaf Martin Stevens.

De informatie over de kern Een is samengesteld door en © geograaf mr. drs. Robert H.C. Kemkers te Nietap.