Dwarsdijk

Plaats
Buurtschap
Wijk bij Duurstede
Kromme Rijnstreek
Utrecht

dwarsdijk_collage.jpg

Dwarsdijk, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Dwarsdijk, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

dwarsdijk_plaatsnaambord.jpg

Dwarsdijk is een buurtschap waar je niet snel doorheen moet willen rijden, vanwege de kinderen en dieren, zoals het bordje meldt, maar ook omdat het gewoon een landelijk gebiedje is met fraaie oude panden die de moeite waard zijn om rustig te bekijken.

Dwarsdijk is een buurtschap waar je niet snel doorheen moet willen rijden, vanwege de kinderen en dieren, zoals het bordje meldt, maar ook omdat het gewoon een landelijk gebiedje is met fraaie oude panden die de moeite waard zijn om rustig te bekijken.

dwarsdijk_gezien_vanaf_de_smidsedijk.jpg

Buurtschap Dwarsdijk gezien vanaf de Smidsdijk.

Buurtschap Dwarsdijk gezien vanaf de Smidsdijk.

dwarsdijk_vanaf_de_hoeksedijk.jpg

 Vanaf de Hoeksedijk zien we de mooie buurtschap Dwarsdijk.

Vanaf de Hoeksedijk zien we de mooie buurtschap Dwarsdijk.

dwarsdijk_kromme_rijngebied.jpg

In de verte zien we de buurtschap Dwarsdijk al, mooi gelegen in het landschap van het Kromme-Rijngebied.

In de verte zien we de buurtschap Dwarsdijk al, mooi gelegen in het landschap van het Kromme-Rijngebied.

dwarsdijk_verschillende_fietsroutes_door_buurtschap.jpg

Dwarsdijk bereikt. Verschillende fietsroutes  " lopen" door de buurtschap.

Dwarsdijk bereikt. Verschillende fietsroutes " lopen" door de buurtschap.

Dwarsdijk

Terug naar boven

Status

- Dwarsdijk is een buurtschap in de provincie Utrecht, in de regio Kromme Rijnstreek, gemeente Wijk bij Duurstede. T/m 1995 gemeente Cothen.

- De buurtschap Dwarsdijk valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Cothen.

- De buurtschap Dwarsdijk ligt buiten de bebouwde kom en heeft daarom witte plaatsnaamborden.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1178 kopie 14e eeuw Thyuerdic, 1178 kopie falsum? Dwerdeike, 1208 Dwerdic, 1840 (1) 'Nijendijk of Dwarsdijk'.

Naamsverklaring
Gevormd uit het Germaanse þwerha* 'dwars' en dîka* 'dijk'. De dijk ontleende deze naam waarschijnlijk aan het feit dat hij de dwarsverbinding vormde tussen de dijk langs de Kromme Rijn en de Lekdijk.(2)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Dwarsdijk ligt rond de bijna-kruising van de gelijknamige weg met de wegen Trechtweg, Hoeksedijk, Kapelleweg en Smidsdijk, W van Wijk bij Duurstede, ZW van Cothen. In het Z grenst de buurtschap aan het Amsterdam-Rijnkanaal. Aan de overzijde van het kanaal, ligt op het Eiland van Schalkwijk de Wijkse buurtschap Den Oord.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de buurtschap Dwarsdijk 10 huizen met 96 inwoners. Tegenwoordig heeft de buurtschap ca. 20 huizen met ca. 50 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Bestuurlijk
Cothen, Dwarsdijk en omgeving waren eeuwenlang in het bezit van de Utrechtse kerk. De goederen werden beheerd vanuit een curtis (hof), die in beide plaatsen aanwezig was. In ca. 1040 kwam Cothen in bezit van het Domkapittel en in 1322 werd ook Dwarsdijk door de Utrechtse Bisschop overgedragen aan het Domkapittel. De Domproost die aan het hoofd stond van dit kapittel kreeg hiermee de zeggenschap over deze streek. Het gezag van deze ambtsheer werd echter ondermijnd door de Heren van Wijk bij Duurstede en de Leenheren van Rhijnestein te Cothen. Hoe dit in de eeuwen daarna is verlopen kun je hier lezen. In 1811 werd het gerecht Dwarsdijk bij Cothen gevoegd.

Kerkelijk
De geschiedenis van de kerken in Cothen begint in 1375. In dat jaar wordt er voor het eerst melding gemaakt van een kapel in Dwarsdijk. Hoogstwaarschijnlijk was deze kapel al wel langer in gebruik. Deze kapel stond waar nu de kruising is van de Smidsdijk en Kapelleweg. De kapel behoorde tot de parochie Werkhoven en zou nooit uitgroeien tot een kerk met een afzonderlijke parochie. De priester die de kapel bediende bleef na de Reformatie in 1581 vasthouden aan het Roomse geloof, net zoals het grootste deel van de inwoners van de buurtschap. Na de dood van de priester werd de bouwvallige kapel als school gebruikt waar de katholieke leer werd gepredikt. Dit tot woede van de protestanten die hier meerde malen tegen protesteerden. In de 18e eeuw is de kapel afgebroken. De fundamenten van deze kapel zijn nog aanwezig.

Klooster?
In "Tussen Rijn en Lek. Tijdschrift voor de geschiedenis van het Kromme-Rijngebied", jrg. 28 (1994), nr. 1, p. 28-30, wijdt Ad van Bemmel een artikel aan een klooster dat al dan niet in buurtschap Dwarsdijk zou hebben gestaan. In het boek 'De Smidsgezel' (1866) van Hendrik Jan van Lummel staat namelijk dat de hoofdpersonen in dit boek in 1566 in deze buurtschap in een klooster gevangen zouden zijn gezet.

In 1967 is te Dwarsdijk de eeuwenoude boerderij van Albert Kromwijk afgebrand en niet meer opgebouwd. Wel staat er nog het restant van het bakhuis. Omwonenden stellen dat deze boerderij vroeger een klooster zou zijn geweest. T. van Amerongen stelt in zijn boek '100 jaar Van Amerongen, 1000 jaar Dwarsdijk' (1972, eigen uitgave): "Er zijn daar nog restanten van een gracht rond de hofstede te vinden en de tralies van de kelder zijn door oudheidkundigen op 700 tot 800 jaar geschat." Ad van Bemmel stelt dat de kwalificatie 'gracht' wat overdreven is; er ligt een diepe ronde vijver. Hoogstwaarschijnlijk is dit een dobbe of wat ze in het Kromme-Rijngebied een 'zuipersgat'(voor beesten) noemen.

De nog aanwezige fundamenten van de boerderij aan de Dwarsdijksewetering liggen hemelsbreed ca. 150 meter W van de eveneens nog aanwezige fundamenten van de voormalige, in de loop van de 17e eeuw (na 1623) afgebroken kapel aan de huidige Kapelleweg. De bisschop van Utrecht had in de middeleeuwen te Dwarsdijk een hof (curtis), die gelegen was aan de Dwarsdijksewetering vlakbij de kapel. De hof was in 1324 al een oud gebouw. Ad van Bemmel heeft het sterke vermoeden dat de afgebrande boerderij van Kromwijk is gebouwd op de resten van die hof. Nader archeologisch onderzoek ter plaatse is daarvoor noodzakelijk. Hij pleit in ieder geval voor besherming van beide historische locaties. (bron en voor nadere informatie: zie het artikel onder de 1e link)

Zie verder de pagina over de geschiedenis van Cothen en Dwarsdijk op de site van Regionaal Historisch Centrum Zuidoost Utrecht.

Reactie toevoegen