Westbroek UT

Onderdelen

lokatie

samenvatting:

Status
- Westbroek is een dorp in de provincie Utrecht, gemeente De Bilt. Het was een zelfstandige gemeente t/m 30-6-1957. Per 1-7-1957 over naar gemeente Maartensdijk, in 2001 over naar gemeente De Bilt.
- Wapen van de voormalige gemeente Westbroek.
- Westbroek had in de gemeente Maartensdijk (en vast nu ook in de gemeente De Bilt) altijd een beetje een "status aparte", omdat het de enige kern binnen de gemeente was/is die W van de A27 ligt, en omdat het langs de provinciale weg en dan nog eens over de dijk vanuit de andere kernen een flink eind fietsen is. Vanwege die afgelegen ligging dreigde Westbroek bij de herindeling van 2001 bij Maarssen te worden gevoegd. Uiteindelijk is de gemeente Maartensdijk in haar geheel, inclusief Westbroek, bij De Bilt gevoegd.
- Onder het dorp Westbroek valt ook de buurtschap Achttienhoven.

Naam
Oudere vermeldingen
1394 en 1449 (kopie) Westbroick, 1498 Westbroeck.
Naamsverklaring
Samenstelling van west 'westelijk gelegen' (gezien vanuit Utrecht en ten opzichte van Oostbroek onder De Bilt) en broek 'broekland, drassig grasland' (zie Broek).1

Ligging
Westbroek ligt N van Utrecht, W van Maartensdijk.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Westbroek, die slechts het dorp omvatte, 93 huizen met 686 inwoners.
- Per 1-7-1957 is de gemeente Westbroek opgeheven en grotendeels opgegaan in de gemeente Maartensdijk (met 1.279 hectare en 1.150 inwoners). Een zuidelijk deel is naar de gemeente Maarssen overgegaan (met 429 hectare en 662 inwoners).
- Tegenwoordig heeft Westbroek ca. 400 huizen met ca. 1.000 inwoners.

Geschiedenis
In 1085 worden de moeraswildernissen in Eurokesterpe (Achttienhoven) door bisschop Cunrodius geschonken aan het kapittel van St. Jan in Utrecht. Omstreeks 1100 zijn de veenlanden ter ontginning uitgegeven, met als gevolg de vestiging van de eerste bewoners van Westbroek en Achttienhoven. Kort daarna werd op deze plaats een kleine kapel gebouwd. Waarschijnlijk was het de slotkapel van de Heren van Westbroek, die stamden uit de geslachten van Rennenberg, Rede van Nederhorst en Tuill van Serooskerken. In 1366 werd in de Westbroekse kapel Bisschop Boudewijn van Sterkenburg begraven. Hij was tevens bisschop van Tripoli en weibisschop van Friesland. Zijn graftombe is verplaatst naar het koor van de huidige kerk.

Slag bij Westbroek
Westbroek is in de geschiedenis bekend vanwege de Slag bij Westbroek, een zwarte bladzijde in de geschiedenis van het dorp. De Slag bij Westbroek vond plaats op 26 december 1481 tussen de legers van het prinsbisdom Utrecht en de Staten van Holland. Het was een van de laatste schermutselingen die bekend staan als de Hoekse en Kabeljauwse twisten. De strijd was in Holland al in het voordeel van de Bourgondiërs beslecht, maar het was van belang dat de Utrechtse bisschop David van Bourgondië ook de macht kreeg over de stad Utrecht zelf. Daarom stuurde David een Hollands leger van zo'n 4.000 tot 5.000 man richting Utrecht. Onderweg werd Westbroek aangevallen, platgebrand en geplunderd. Alle inwoners werden vermoord met uitzondering van de kraamvrouwen. In Utrecht werd de noodklok geluid toen het nieuws bekend werd. Een menigte burgers en ridders trok naar het dorp om wraak te nemen op de Hollanders. Bij het zien van de overmacht vluchtten de Utrechters echter weer terug, achterna gezeten door de Hollanders, waarbij zowel burgers, kinderen, huursoldaten als plattelanders werden doodgeslagen. Zelfs voor die tijd was dit een uiterst gewelddadige strijd, waarbij onder de Utrechters ongeveer 1.500 slachtoffers te betreuren waren.

Vanaf eind 19e eeuw waren Westbroek en Achtienhoven grotendeels aangewezen op de zuivelproductie (voorheen ook vleesproductie zoals hammen en worsten). Van de melk werd boter en kaas gemaakt. Turf stak men aanvankelijk alleen nog voor eigen gebruik.

Bezienswaardigheden
- Westbroek heeft 9 rijksmonumenten.
- De kern van Westbroek is een beschermd dorpsgezicht.
- Hervormde kerk.
- Korenmolen De Kraai.
- De Westbroekse Watermolen staat niet in Westbroek, wat je gezien de naam zou denken, maar in Oud-Zuilen. De molen bemaalt wel de Polder Westbroek. Omdat Westbroek net als de omliggende gemeenten een langgerekte smalle gemeente was, en de molen net iets ten ZW van de oude gemeentegrens van Westbroek staat, kan deze dus een heel eind van Westbroek verwijderd liggen en toch de Polder Westbroek bemalen.
- School.
- Boerderijen.
- Stuwen.