Oud-Zuilen

Oud-Zuilen

Onderdelen

Bezienswaardigheid (7)

lokatie

samenvatting:

Status
- Oud-Zuilen is een dorp in de provincie Utrecht, in de regio Vechtstreek, gemeente Stichtse Vecht. T/m 1953 gemeente Zuilen. In 1954 over naar gemeente Maarssen, in 2011 over naar gemeente Stichtse Vecht.

Naam
Oudere vermeldingen
Zuijlen, 1296-1307 en 1381-1383 Zulen, 1852 Zuilen. De gemeente Zuilen werd in ieder geval tot eind 19e eeuw ook wel 'Zuilen en De Eng' genoemd.
Naamsverklaring
Betekenis onzeker. Misschien afgeleid van een waternaam sûl* (vergelijk Zoelen), maar het late verschijnen van de naam laat omzien naar andere verklaringen, waarbij gedacht kan worden aan verband met het Middelnederlandse zuele 'emmer' (dat is ontstaan uit het Latijnse situla) in de betekenis 'uitholling, inzinking, holte, depressie', vergelijk terreinwoorden als pan en kom(1).
* Gereconstrueerde vorm.

Ligging
- Oud-Zuilen ligt direct ZO van Maarssen, NW van de Utrechtse wijk Zuilen, W van bedrijventerrein Overvecht-Noord, rond de rivier de Vecht. Het dorp ligt voor het grootste deel W van de Vecht, een klein deel (= het oude dorp Zuilen) ligt samen met Slot Zuylen O van de Vecht.
- De gemeente Zuilen besloeg het grondgebied van het huidige dorp Oud-Zuilen, de huidige wijk Zandweg-Oostwaard in Maarssen, en de (sub)wijk Zuilen in de stad Utrecht.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Zuilen 142 huizen met 769 inwoners, verdeeld in dorp Zuilen (= het huidige Oud-Zuilen!) 58/318 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Swezereng 59/320, Oostwaard 19/97 en Vijfhuizen 6/34.
- In 1954 is de gemeente Zuilen opgeheven en voor wat betreft het dorp Oud-Zuilen en de Oostwaard (met op dat moment 504 inwoners) overgegaan naar de gemeente Maarssen. De wijk Zuilen (met op dat moment 25.622 inwoners) is overgegaan naar de gemeente Utrecht.
- Tegenwoordig heeft het dorp Oud-Zuilen ca. 200 huizen met ca. 500 inwoners.

Geschiedenis
Tekenen van eerste bewoning zijn er omstreeks 700 op het landgoed Swesen. In de 13e eeuw is er voor het eerst sprake van Zuilen. Eens was Zuilen met het gerecht Swesereng (tussen Daalsedijk en Lage Weide) en met Westbroek eigendom van de machtige familie Van Zuylen. Zij worden al in 1178 als leenmannen van de bisschop genoemd en oefenen zeer veel invloed uit in de ridderschap van Utrecht, mede door de vele bezittingen die zij zich weten te verwerven. In 1693 komen kasteel en dorp in het bezit van Reynout Gerhard van Tuyl van Serooskerken. Onder de telgen van dit geslacht neemt de schrijfster Isabella van Tuyl van Serooskerken een bijzondere plaats in. Zij is beter bekend onder de naam Belle van Zuylen.

In 1812 worden Zuilen en de Zwesereng (Zuilen op de westoever van de Vecht) en Oostwaard samengevoegd tot de gemeente Zuilen. De gemeente bestond hiermee uit twee vroegere heerlijkheden: de heerlijkheid Zuilen-en-Zwesereng en de heerlijkheid Oostwaard. Op 1 januari 1815 wordt dit feitelijk bij Koninklijk Besluit bevestigd. De grens van de gemeenten Zuilen en Utrecht op de westoever van de Vecht werd gevormd door de Lage Weide (nu Nijverheidsweg/Lage Weide/Rutherfordweg) tot aan de Proostwetering (nu Niels Bohrweg) Vanaf dit punt tot aan de Vecht was de Proostwetering de grens tussen Zuilen en Maarssen(broek).

Rond 1900 wordt door de industrialisatie een uitbreiding van het dorp gerealiseerd, doordat de bedrijven Werkspoor en Demka zich vestigen langs het Amsterdam-Rijnkanaal. Deze uitbreiding, die geheel los stond van het dorp, werd Nieuw Zuilen genoemd. Nieuw Zuilen, globaal het huidige Zuilen, werd in 1954 geannexeerd door de stad Utrecht en ligt nu in de wijk Noordwest.

Bij de gemeentelijke herindeling per 1 januari 1954 worden het dorp Zuilen, de Zwesereng ten noorden en het park Groenhoven ten zuiden van de Zuilenselaan, alsmede de Zuilenselaan zelf en Oostwaard toegevoegd aan de gemeente Maarssen, terwijl de Zwesereng ten zuiden van de Zuilenselaan en het park Groenhoven (Nieuw-Zuilen) en Zuilen op de oostoever van de Vecht ten zuiden van Slotlaan aan de gemeente Utrecht worden toegevoegd. Het oude dorp Zuilen wordt sindsdien Oud-Zuilen genoemd.

- Nadere informatie over de geschiedenis van Oud-Zuilen.

Bezienswaardigheden
- De oude kern van Oud-Zuilen is een beschermd dorpsgezicht.
- Oud-Zuilen heeft 31 rijksmonumenten (waarvan Slot Zuylen alleen al ca. de helft voor zijn rekening neemt).
- Hervormde kerk.
- Slot Zuylen.
- Westbroekse Watermolen.
- Buitenwegse Molen. Beide molens staan nog net op grondgebied van Oud-Zuilen: aan oneven huisnummers van de Nedereindsevaart. De even huisnummers vallen nameljik onder de kern Maarssen.
- Voormalig gemeentehuis.
- Voormalige basisschool.
- Zuylenveld (Laan van Zuilenveld 54) is een laat 18e-eeuws landhuis, van modern dak voorzien met aardige empire ramen, gelegen in fraai landschapspark.
- Begraafplaats, gesticht in 1781, met o.a. familiebegraafplaats van de familie Van Tuyll van Serooskerken.
- In het deels 17e-eeuwse pand (o.a. de pilasterpoort) Swaenen-Vecht (Dorpsstraat 16), een voormalige pastorie, is een galerie gevestigd.
- Planetarium Zuylenburgh, gevestigd in het gelijknamige 18e-eeuwse herenhuis (Dorpsstraat 18), kan alleen op afspraak worden bezichtigd.
- Op het Prins Bernhardplein (kruising Burg. Norbruislaan en Prins Bernhardlaan) in Zuilen staat een monument ter herinnering aan de herindeling met de inscriptie: 'Zuilen 750-1953 - Als gemeente opgeheven - Als gemeenschap gebleven'.