West-Souburg

lokatie

samenvatting:

Status
- West-Souburg is een dorp (volgens de inwoners) of wijk (volgens de gemeente) in de provincie Zeeland, in de streek Walcheren, gemeente Vlissingen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1834. In 1835 ging zij, vooral vanwege een teruglopend aantal inwoners, op in de nieuwe gemeente Oost- en West-Souburg, per 1-7-1966 over naar gemeente Vlissingen.
- Wapen van de voormalige gemeente West-Souburg.
- De gemeente Vlissingen heeft in de jaren zeventig, bij het ontstaan van het huidige postcodesysteem, geen eigen postcode en plaatsnaam aangevraagd voor West-Souburg (in tegenstelling tot de dorpen Oost-Souburg en Ritthem), waardoor de dorpelingen voor de postadressen 'in' de 'postale plaats' Vlissingen wonen. Kennelijk vond de gemeente toen al dat West-Souburg een wijk was, of op afzienbare termijn zou gaan worden, van Vlissingen. De inwoners waren en zijn het daar echter niet mee eens en vinden hun West-Souburg nog steeds een dorp met een eigen identiteit.
- En dan is er ook nog de plaatsnaambordenkwestie. West-Souburg had tot medio 2009 nog eigen officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden). Die zijn in dat jaar door de gemeente verwijderd (omdat zij West-Souburg een wijk vindt en geen dorp) (overigens staat er anno 2011 nog een, vergeten dan wel onofficieel, blauw kombord West-Souburg aan de Vrijburgstraat). Inwoners en de Partij Souburg-Ritthem ijveren voor terugkeer van eigen plaatsnaamborden en vinden dat de gemeente West-Souburg gelijkwaardig moet behandelen met de dorpen Oost-Souburg en Ritthem en de buurtschap Groot-Abeele (die ook plaatsnaamborden heeft). Zie dit artikel en de Souburgsche Courant (pdf), de pagina's 2, 3 en 7. De strijd lijkt na jaren succes te hebben: waarschijnlijk krijgt West-Souburg eind 2011 of begin 2012 weer - zij het witte - plaatsnaamborden.
- Het dorp West-Souburg maakt administratief (voor de gemeentelijke statistieken) gezien deel uit van de wijk Groot-Lammerenburg en bestaat uit de buurten West-Souburg (dorpskom), Vrijburg (Nieuwe Vlissingseweg en achterliggende nieuwbouw) en het buitengebied.

Naam
Oudere vermeldingen
1162 kopie 17e eeuw Sutburch, 1198 kopie 16e eeuw Sutburg, 1247 kopie 1307 Westsubborgh, 1335 Wester Zubburgh.
Naamsverklaring
Samenstelling van zuid 'zuidelijk gelegen' en burg 'versterkte plaats, burcht, vluchtburg'. Deze burcht was de zuidelijkste van de drie tegen de Noormannen gebouwde burchten en ontleende daaraan zijn naam. De toevoeging west stamt uit latere tijd en diende om de plaats van Oost-Souburg te onderscheiden.(1)

Ligging
West-Souburg ligt (in het) NO van Vlissingen en grenst in het O aan het Kanaal door Walcheren. Aan de overzijde van het kanaal ligt Oost-Souburg. De dorpen zijn sinds de scheiding door het kanaal, nog door een brug met elkaar verbonden.

Statistische gegevens
- In 1840 omvatte het dorp West-Souburg 51 huizen met 357 inwoners (met daarnaast nog de buurtschap De Abeele met 27 huizen en 189 inwoners.
- Tegenwoordig omvat West-Souburg ca. 700 huizen met ca. 1.800 inwoners (aldus (2) "volgens de gemeentelijke basisadministratie GBA", wat op zich vreemd is want volgens de BAG bestaat West-Souburg formeel immers niet als woonplaats, maar wellicht registreert men in de GBA ook op - formeel - wijkniveau).

Geschiedenis
Hoewel de oorsprong van Souburg in het oosten ligt, was West-Souburg lange tijd de belangrijkste kern van de twee Souburgen. In de eerste helft van de 11e eeuw werd de parochiekerk van West-Souburg gebouwd. Deze kerk wordt voor het eerst in de geschreven bronnen genoemd in het jaar 1167. De kerk van West-Souburg was één van de vijf moederkerken op Walcheren. Dochterkerken waren de kerken van Oud- en Nieuw-Vlissingen, Ritthem, Oost-Souburg en Niewerve. De parochie van West-Souburg bestreek in de 11e eeuw bijna geheel zuidelijk Walcheren. Op haar beurt was zij een dochterkerk van de Westmonster in Middelburg.

Heren van Sint Aldegonde en slot Sint Aldegonde
De heren van Sint Aldegonde bezaten lange tijd het ambacht West-Souburg. Ook de vermoedelijke schrijver van het Wilhelmus, Filips van Marnix van Sint Aldegonde, heeft het bestuurd. Het slot Sint Aldegonde is naar deze adellijke familie genoemd. Dit kasteel werd medio 15e eeuw gebouwd op de plaats van een eerder, vermoedelijk 11e-eeuws slot. Prominente eigenaren van het nieuwe kasteel waren Adriaan van Borssele en Anna van Bourgondië. In 1783 is het kasteel verkocht en afgebroken. De slotgracht bleef wel bestaan. De laatste sporen van dit slot zijn bij de bouw van de wijk Westerzicht begin jaren zeventig van de 20e eeuw uitgewist.

Ontstaan van Vlissingen en annexatie deel West-Souburg
De teloorgang van West-Souburg, oorspronkelijk een ambachtsheerlijkheid, begon bij de stichting van Nieuw-Vlissingen. De bekende Floris V kwam met het idee om in het zuiden van Walcheren havens te graven en een nieuwe stad te stichten, omdat de locatie aan de monding van de Westerschelde zowel op economisch gebied als op militair-strategisch gebied steeds belangrijker werd. Omdat hij in 1296 door moord om het leven kwam, werden zijn plannen door Willem III overgenomen en in het begin van de 14e eeuw gerealiseerd. Dat gebied maakte onderdeel uit van het ambacht van West-Souburg, dat zich in die tijd over een groot deel van het zuiden van Walcheren uitstrekte. De toenmalige ambachtsheer moest dus een annexatie van een deel van zijn gebied toestaan. De inwoners van Vlissingen moeten zich dus realiseren dat zij zich, wandelend over het Bellamypark, eigenlijk op een vroeger stukje West-Souburg bevinden.

Tweede annexatie
Ook halverwege de 15e eeuw, toen er plannen ontwikkeld werden om tot een havenuitbreiding te komen in de vorm van de Vissershaven (huidige jachthaven aan de Nieuwendijk) werd de ambachtsheer geconfronteerd met een annexatie.

Derde annexatie
De derde annexatie vond plaats in de Franse Tijd. Nadat Napoleon op grond van het Tractaat van Fontainebleau in 1807 het eigendom van Vlissingen had verworven, besloot hij de grenzen van de stad met circa 1800 meter naar het noorden te verleggen. Dit gebeurde vanwege militair-strategische redenen, om de stad beter te kunnen verdedigen. Ook dit keer was West-Souburg weer het slachtoffer. Het gemeentebestuur van het toen nog zelfstandige dorp West-Souburg protesteerde vergeefs tegen het forse verlies van zeven grote boerderijen en een aantal woningen met in totaal 108 personen. Ondanks de voorgenomen plannen tot versterking van de verdedigingswerken bleken de Engelsen in 1809 redelijk eenvoudig in staat de stad Vlissingen in te nemen. Nadat de Fransen in 1814 verdwenen waren, volgde er nog wel een financiële compensatie. Het gemeentebestuur van West-Souburg kreeg een bedrag van 4.000 gulden uitgekeerd, maar het gebied bleef in handen van Vlissingen.

Oost- en West-Souburg, Kanaal door Walcheren en 4e keer verlies van grondgebied
Aan de zelfstandige kerkelijke gemeente West-Souburg kwam een eind in 1832, toen een samenvoeging plaats vond met die van Oost-Souburg. De kerk aan het Marnixplein werd wegens bouwvalligheid gesloopt. Een paar jaar later, op 1 januari 1835, viel ook het doek voor de burgerlijke gemeente. Er volgde een samenvoeging met Oost-Souburg waardoor de nieuwe gemeente Oost- en West-Souburg ontstond. Door de aanleg van het Kanaal door Walcheren rond 1870 werden Oost-Souburg en West-Souburg fysiek van elkaar gescheiden en werd het grondgebied van West-Souburg wederom verkleind, omdat de grens oorspronkelijk een stuk ten oosten van molen De Pere lag. De scheiding veroorzaakte ook een verlies van belangrijke voorzieningen, zoals het gemeentehuis, de winkels en de molen. Gelukkig werd er een brug aangelegd tussen de kernen.

Herindeling
De grootste klap volgde bij de herindeling van 1 juli 1966. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er al een vergeefse poging ondernomen om Oost- en West-Souburg bij de gemeente Vlissingen te voegen. In 1966 was het echter realiteit. Ondanks jarenlang hevig en emotioneel protest volgde de herindeling waarbij Oost- en West-Souburg, Ritthem en delen van Koudekerke en Nieuw- en St. Joosland bij Vlissingen werden gevoegd. Voor de inwoners van “West” was het ergste leed nog niet geleden. Bij de landelijke indeling van plaatsen in postcodegebieden in de jaren zeventig, bleek verzuimd voor West-Souburg een eigen postcode en plaatsnaam aan te vragen. In het postcodeboek van 1978 staat nog slechts vermeld: “West-Souburg zie Vlissingen”... De inwoners vinden dat gezien de rijke geschiedenis van West-Souburg en haar historisch belang in de regio, en gezien Vlissingen haar oorsprong eigenlijk te danken heeft aan West-Souburg, dat de gemeente op zijn minst een morele verplichting heeft om de inwoners van West-Souburg een stukje identiteit terug te geven in de vorm van plaatsnaambordjes (zie daarvoor verder bij Status). (© Adri Meerman / Souburgsche Courant, november 2009)

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van West-Souburg, kunt u terecht bij de volgende instanties en sites:
- Stichting Aldegonde.
- Artikelen over de geschiedenis van (Oost- en West-) Souburg.

Bezienswaardigheden
- Ondanks alle nieuwbouw in en rond West-Souburg, is op en rond het oude dorpsplein, het Marnixplein, het oude dorpskarakter nog goed zichtbaar.
- De vervallen dorpskerk moest in 1832 worden afgebroken. Twee arduinstenen beelden van leeuwen, die de toegang van de kerk flankeerden, werden door een boer van de sloophamer gered en bevinden zich nu aan weerszijden van de hoofdingang van boerderij Triton, tussen Koudekerke en West-Souburg.
- Gedenksteen voor Philips van Marnix van Sint Aldegonde, opgericht in 1870 door inwoners van Antwerpen, waar hij lange tijd burgemeester is geweest.
- 18e-eeuws herenhuis aan het park Sint Aldegonde.
- 17e-eeuwse dorpswoning aan het Marnixplein.

Links
- Partij Souburg-Ritthem.
- Oudere nummers van de Souburgsche Courant zijn via de link online te lezen (pdf).