Tubbergen

Status
- Tubbergen is een dorp en gemeente in de provincie Overijssel, in de streek Twente.
- Wapen van de gemeente Tubbergen.
- De gemeente Tubbergen is één van de weinige Nederlandse gemeenten die nog nooit bij een gemeentelijke herindeling of zelfs grenscorrectie betrokken is geweest. De gemeentegrenzen van tegenwoordig zijn nog altijd gelijk aan de gemeentegrenzen ten tijde van de instelling van de gemeente Tubbergen in 1811.
- De gemeente Tubbergen omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder de dorpen Albergen, Fleringen, Geesteren, Harbrinkhoek-Mariaparochie, Langeveen, Manderveen, Reutum en Vasse en de buurtschappen Haarle, Hezingen, Mander en West-Geesteren.
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Tubbergen.

Jumelage
De gemeente Tubbergen heeft sinds 1981 een jumelage met de Duitse gemeente Uelsen (12 kilometer ten noordoosten van het dorp Tubbergen). De jumelage van beide grensgemeenten heeft tot doel de bestaande contacten te verbeteren en waar mogelijk uit te breiden. Zo is er samenwerking tussen scholen en de brandweer, zijn er grensoverschrijdende mountainbikeroutes en werken de VVV Tubbergen en VVV Uelsen nauw samen. Sinds 2007 heeft het vriendschapsverdrag uit 1981 een nieuwe impuls gekregen. Sinds dat jaar is niet alleen een vriendschapsband met het dorp Uelsen aangegaan, maar met de gehele Samtgemeinde Uelsen. Dit samenwerkingsverband tussen zeven gemeenten in de Landkreis Grafschaft Bentheim, waarvan er vier direct aan de gemeente Tubbergen grenzen, sluit qua grondgebied beter aan bij de omvang van Tubbergen.

Naam
In het Twents / Nedersaksisch
Tubbige, Tubbig, Tubbargn of Tubboargn.
Oudere schrijfwijzen
1312 Tubberg, ca. 1310 GN de Upberge, 1385 apud Tubberghe, 1446 Ubbergen, 1463 Tubbergen, 1657 Tubbrig, 1795 Tubbergen.
Naamsverklaring
Gevormd uit het voorzetsel te en Ubbergen. Vergelijk Tinallinge. In de 14e en 15e eeuw vinden we regelmatig de vorm Ubbergen, waarin het voorzetsel op en de meervoudsvorm van berg. De plaatselijke gesteldheid sluit hierbij aan. In 1334 wordt een erf thoden Berghe genoemd. De verklaring die uitgaat van het Keltische Dub(o)-briga* 'zwarte berg' is onjuist. Bovendien leefden de Kelten niet zo noordelijk. (1)
* Gereconstrueerde vorm.
Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet Tubbergen Böllekesdoarp.
Bijnaam van de inwoners
Schaop’nböll’kes of Schoapnböllekes.

Ligging
Tubbergen ligt NO van Almelo, W van Ootmarsum.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Tubbergen 862 huizen met 5.128 inwoners, verdeeld in dorp Tubbergen 67/352 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Tubbergen 95/524, Albergen 172/994, Fleringen 48/334, Geesteren, Harbrinkshoek en Langeveen samen 222/1.329, Hezingen 28/187, Mander 71/440, Reutum en Haarle samen 114/670 en Vasse 45/298.
- Tegenwoordig heeft de gemeente Tubbergen ca. 8.500 huizen met ca. 21.000 inwoners, waarvan ca. 5.500 in de kern Tubbergen.

Geschiedenis
Ontstaan en ontwikkeling van de gemeente Tubbergen: staatkundig en geografisch
De gemeente Tubbergen is op 26 november 1811 ingesteld toen het richterambt Ootmarsum werd gesplitst: het oostelijke deel zou verder gaan als de gemeente Ootmarsum en het westelijke deel ging verder als de gemeente Tubbergen. De gemeente werd gevormd uit de marken Albergen, Fleringen, Geesteren, Haarle, Hezingen, Mander, Tubbergen, Reutum, Vasse en de Drieschichtige marke, een stuk niemandsland dat door de markebesturen van Geesteren, Mander en Vasse gezamenlijk werd bestuurd.

Bij de instelling van de gemeente was Tubbergen het enige dorp binnen de gemeente. De overige plaatsen waren buurtschappen met wat verspreide huizen, de meeste rond een rooms-katholieke kerk. In het noordwestelijke deel van de gemeente bevindt zich een veengebied dat een uitloper is van de veengebieden in de gemeente Twenterand. In de 19e eeuw is een groot deel van deze ‘woeste gronden’ ontgonnen nadat de markgenootschappen werden ontbonden en de gezamenlijke gronden in particulier bezit kwamen. In het uiterste noordwesten van het veengebied ontstond aan het begin van de 19e eeuw de eerste dichte bewoning in het veengebied, het huidige Langeveen. Later zou zich oostelijk van Langeveen de buurtschap Manderveen ontwikkelen.

Opmerkelijk aan de gemeente Tubbergen is dat zij een van de weinige Nederlandse gemeenten is die nog nooit bij een gemeentelijke herindeling of zelfs maar een grenswijziging betrokken is geweest. Gevolg daarvan is dat de gemeentegrens soms een opmerkelijk verloop kent, dwars door woonhuizen, erven en percelen. Het meest duidelijke voorbeeld daarvan is het dorp Mariaparochie in het uiterste westen van de gemeente, op de grens met de gemeente Almelo. De parochiekerk ligt op grondgebied van de gemeente Almelo, terwijl het bijbehorende kerkhof zich op het grondgebied van de gemeente Tubbergen bevindt. Tijdens de behandeling van de wet tot de gemeentelijke herindelingen in Twente die uiteindelijk in 2001 van kracht werd, was een herindeling van Tubbergen wel onderwerp van discussie, maar daarvoor bestond op dat moment onvoldoende aanleiding. (© Andreas Bartelink)

Geschiedenis dorp Tubbergen
xxxx

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Tubbergen, kunt u terecht bij:
- Stichting Heemkunde Tubbergen.

Recente ontwikkelingen
- Rapport "1+1=3, verkennning naar samenwerking Tubbergen-Dinkelland" (2011). Als eerste stap in een mogelijk verdergaand proces hebben de gemeenten Dinkelland en Tubbergen in september 2011 besloten tot fusie van hun ambtelijke organisaties.

Bezienswaardigheden
- De kern Tubbergen heeft 27 rijksmonumenten.
- Mariakapel.
- De RK Pancratiuskerk is in 2000 door het Vaticaan tot basiliek 'gepromoveerd'. St. Pancratiusparochie Tubbergen.
- Hervormde kerk. PKN Tubbergen.
- Het voormalige raadhuis is tegenwoordig in gebruik als restaurant.
- Standbeeld van de in Tubbergen geboren dichter, priester en politicus mgr. dr. H. Schaepman (1844-1903) uit 1927.

Jaarlijkse evenementen
- Carnaval. Carnavalsvereniging De Schaop'nböll'kes. Twentse Verlichte Carnavalsoptocht (februari).
- Historische motorrace op het circuit van Tubbergen (wanneer?).
- Grenslandmarathon voor mountainbikers (september).
- Trekkertrek (september).

Natuur en recreatie
- Recreatiebad De Vlaskoel.
- De gemeente Tubbergen is gekozen tot Wandelgemeente van het Jaar 2011. De gemeente scoort o.a. hoog op het gebied van onverharde paden, bewegwijzering, routecontrole, themaroutes, informatie, bereikbaarheid en voorzieningen bij wandelpaden. Voor nadere informatie zie de link.

Overnachten
- Hotels in Tubbergen en omgeving (online te boeken).

Literatuur
- Lijst van boeken e.d. over de geschiedenis van Tubbergen (even scrollen op de pagina), aanwezig en in te zien in het Twents Streekarchief te Delden.
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Tubbergen (online te bestellen).

Links
- Officiële site van de gemeente Tubbergen.
- Dorpsraad Tubbergen.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)