Harbrinkhoek-Mariaparochie

Status
- Harbrinkhoek-Mariaparochie is een tweelingdorp in de provincie Overijssel, in de streek Twente, grotendeels gemeente Tubbergen, deels gemeente Almelo (het W stukje van Mariaparochie met de kerk en directe omgeving valt onder de gemeente Almelo).
- Harbrinkhoek-Mariaparochie wordt door de gemeente Tubbergen als één kern beschouwd, hoewel Harbrinkhoek en Mariaparochie beide een eigen postcode en plaatsnaam hebben in het postcodeboek, dus door TNT Post als twee aparte plaatsen worden gezien*. Ook in de in 2009 in werking getreden gemeentelijke Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) zijn beide als aparte "woonplaatsen" in de gemeente Tubbergen benoemd. De gemeente Almelo benoemt haar deel van Mariaparochie in de BAG niet als "woonplaats", dus dat deel ligt postaal gezien 'in' Almelo. Dus formeel gezien in de zin van postadressen en BAG zijn Harbrinkhoek en Mariaparochie twee woonplaatsen, praktisch gezien is het één tweelingdorp. Het Leefbaarheidsplan (zie bij Recente ontwikkelingen) spreekt bijvoorbeeld van de 'kern' en het 'dubbeldorp' Harbrinkhoek-Mariaparochie.
* Waar de gemeente richting TNT Post overigens bepalend in is, dus de gemeente is daar zelf niet eenduidig in.

Naam
Spelling
Vreemd is dat in de hiervoor genoemde BAG, waarin de officiële woonplaatsen staan met hun spelling, bij de gemeente Tubbergen Mariaparochie staat, als 1 aaneengeschreven woord dus, en dat ter plekke op het officiële blauwe plaatsnaambord Maria-Parochie staat. Bij het deel onder de gemeente Almelo stond Mariaparochie, maar dat is in 2009 vervangen door een bord Maria-Parochie. Normaliter schrijft iedereen "Mariaparochie" (bijvoorbeeld in het bekende werk van Herman Finkers "Kroamschudd'n in Mariaparochie"). Echter vanaf Harbrinkhoek richting Almelo kom je de volgende varianten tegen: Bij binnenkomst: Mariaparochie, gem. Tubbergen. Op de gemeentegrens: voorzijde: Maria Parochie, gem. Almelo. Achterzijde: Maria-Parochie, gem. Tubbergen. Bij het verlaten: Maria-Parochie, gem. Almelo. De gemeente Almelo gebruikt alle mogelijke varianten, want als je uit de richting Albergen komt, rij je 'Mariaparochie, gem. Almelo' binnen. Het lijkt wel een spelletje 'Wie van de Drie': wil de enige juiste spelling nu opstaan?
Oudere schrijfwijzen
Harbrinkhoek: Harbrink, 1840 Harbrinkshoek.

Ligging
Harbrinkhoek-Mariaparochie ligt ZW van Tubbergen, direct NO van Almelo, NW van Albergen.

Statistische gegevens
- In de Volkstelling van 1840 wordt Harbrinkhoek niet apart vermeld en geteld. Het wordt gezamenlijk genoemd met Geesteren en Langeveen. Gedrieën hadden die in dat jaar 222 huizen met 1.329 inwoners. Mariaparochie wordt in de Volkstelling van 1840 niet genoemd (want dat bestond toen nog niet).
- Alle gebieden die redelijkerwijs tot Harbrinkhoek-Mariaparochie kunnen worden gerekend, te weten de CBS-buurten Mariaparochie, Harbrinkhoek kern en verspreide huizen Harbrinkhoek van de gemeente Tubbergen en de CBS-buurt verspreide huizen wijk 13 van de gemeente Almelo, hebben tezamen ca. 800 huizen met ca. 2.400 inwoners. De Almelose buurt 'verspreide huizen wijk 13' wordt overigens begrensd door de gemeentegrens met Tubbergen, het Kanaal Almelo-Nordhorn in het zuiden, het Lateraalkanaal in het westen en de Aadijk in het noordwesten. Dat is gelijk aan het gebied dat begin 20e eeuw tot de buurtschap Achterhoek werd gerekend. Overigens vindt in dit deel van de gemeente Almelo inmiddels de ontwikkeling van de woonwijk Almelo NoordOost plaats (een woonwijk die volgens het tegenwoordig populaire 'landstedelijk wonen' principe wordt aangelegd). Daarmee groeit Almelo bijna vast aan Mariaparochie. Op de plattegrond hierboven is dat al goed te zien (tegenwoordig is er ook geen buitengebied meer tussen beide plaatsen, je gaat van de ene bebouwde kom over in de andere).

Geschiedenis
Geschiedenis Mariaparochie
Het deel van Mariaparochie dat tot de gemeente Almelo behoort, wordt op een Topografische Militaire kaart uit de periode 1830-1864 waarschijnlijk gerekend tot de buurtschap Krommedijk (die op de Kuijperkaart uit 1867 nog duidelijk te herkennen is. Zie de kaart onderaan op de pagina van Almelo). Het Tubberger deel wordt op die kaart tot de buurtschap Harbrinkhoek gerekend, dat in die periode nog slechts uit enkele verspreide huizen met een school in het Leuvinks Veld bestaat.

Op kaarten uit de periode 1894-1922 wordt naast Krommedijk ten noordoosten van deze buurtschap ook nog de buurtschap Achterhoek benoemd als plaats. Dit is op de kaart uit de periode 1830-1864 alleen benoemd als veldnaam. Vanaf de topografische kaart van 1935 zijn alle Almelose buurtschappen geschrapt als plaatsnaam, al staan ze alle nog wel als veld-/streeknaam vermeld.

De ontwikkeling van de plaats Mariaparochie begint pas begin in de jaren twintig van de 20e eeuw, wanneer rond de splitsing Tubbergerweg / Ootmarsumsestraat, op grondgebied van de gemeente Almelo, de Rooms-Katholieke kerk - waarvan de dorpsnaam is afgeleid - wordt gebouwd. Deze wordt meteen (op Tubbergs grondgebied) voorzien van een school (Sint Alphonsusschool). In de jaren daarna begint zich de eerste bebouwing te vormen. Op een topografische kaart uit 1955 wordt voor het eerst de naam Mariaparochie gebruikt, zij het nog niet als plaatsnaam, maar alleen als veldnaam. In de periode tussen 1935 en 1955 is Mariaparochie slechts licht gegroeid en zijn er enkel aan Almelose zijde wat huizen tegenover de kerk bijgekomen. In de decennia daarna groeit het dorp langzamerhand uit op (vooral) Tubbergs grondgebied.

Geschiedenis Harbrinkhoek
Harbrinkhoek is lange tijd niet meer dan een buurtschap (weliswaar met school) dat iets noordelijker gelegen was dan het huidige dorp. Op topografische kaarten uit 1935 en 1955 wordt het zelfs niet als plaatsnaam, maar slechts als veldnaam genoemd. Daarmee ontwikkelt Harbrinkhoek zich dus langzamer dan Mariaparochie. Pas in de jaren vijftig worden in de driehoek Haarbrinksweg - Almeloseweg -Jannes Brouwerstraat diverse andere straten aangelegd waaraan de eerste dichte bebouwing wordt gebouwd. Vanaf de jaren tachtig wordt het dorp ook aan de westzijde van de Haarbrinksweg uitgebreid. (© hoofdstuk geschiedenis: Andreas Bartelink)

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Harbrinkhoek en/of Mariaparochie, kunt u terecht bij Heemkundevereniging Albergen-Harbrinkhoek.

Recente ontwikkelingen
In 2004 is een Leefhaarbeidsplan Harbrinkhoek-Mariaparochie opgesteld met wenselijke ontwikkelingen in het dorp voor de komende jaren.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Harbrinkhoek (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Harbrinkhoek-Mariaparochie (online te bestellen).