Hoofdmenu

Tacozijl

Plaats
Buurtschap
De Fryske Marren
Fryslân

Sondel-Tacozijl-MSD-20110222-227240.jpg

Tacozijl (buurtschap van grotendeels Lemmer, deels Sondel), de huidige sluis is sinds 1953 de opvolger van de oorspronkelijke scheepvaartsluis.
Tacozijl (buurtschap van grotendeels Lemmer, deels Sondel), de huidige sluis is sinds 1953 de opvolger van de oorspronkelijke scheepvaartsluis.

Sondel-Tacozijl-MSD-20110222-227243.jpg

Tacozijl (buurtschap van grotendeels Lemmer, deels Sondel)
Tacozijl (buurtschap van grotendeels Lemmer, deels Sondel)

Sondel-Tacozijl-MSD-20110222-227238.jpg

Tacozijl (buurtschap van grotendeels Lemmer, deels Sondel), het gemeentebord in combinatie met het onderbordje lijkt te suggereren dat je de gemeente Gaasterlân-Sleat niet in mag tijdens het ganzenseizoen...
Tacozijl (buurtschap van grotendeels Lemmer, deels Sondel), het gemeentebord in combinatie met het onderbordje lijkt te suggereren dat je de gemeente Gaasterlân-Sleat niet in mag tijdens het ganzenseizoen...

Tacozijl Brekkenpolder wapen buurtvereniging [640x480].jpg

Logo van de Vereniging Plaatselijk Belang Brekkenpolder-Tacozijl
Logo van de Vereniging Plaatselijk Belang Brekkenpolder-Tacozijl

Tacozijl plaatsnaambord.jpg

Dit lijkt een plaatsnaambordje Tacozijl, maar duidt het nabijgelen gelijknamige watersportcentrum aan, dat nog net binnen de bebouwde kom van Lemmer ligt, en dus wel bij maar niet ín Tacozijl ligt
Dit lijkt een plaatsnaambordje Tacozijl, maar duidt het nabijgelen gelijknamige watersportcentrum aan, dat nog net binnen de bebouwde kom van Lemmer ligt, en dus wel bij maar niet ín Tacozijl ligt

Tacozijl.jpg

Ook Tacozijl ligt in waterrijk gebied
Ook Tacozijl ligt in waterrijk gebied

tacozijl_joodse_begraafplaats_1.jpg

Tacozijl, joodse begraafplaats
Tacozijl, joodse begraafplaats

tacozijl_joodse_begraafplaats_2.jpg

Tacozijl, joodse begraafplaats
Tacozijl, joodse begraafplaats

tacozijl_joodse_begraafplaats_3.jpg

Tacozijl, joodse begraafplaats
Tacozijl, joodse begraafplaats

tacozijl_joodse_begraafplaats_4_met_hoger_deel.jpg

Tacozijl, joodse begraafplaats, met het duidelijk hogere deel
Tacozijl, joodse begraafplaats, met het duidelijk hogere deel

tacozijl_joodse_begraafplaats_5_oorlogsmonument.jpg

Tacozijl, joodse begraafplaats, oorlogsmonument
Tacozijl, joodse begraafplaats, oorlogsmonument

Tacozijl

Status
- Tacozijl is een buurtschap in de provincie Fryslân, gemeente De Fryske Marren (t/m 2013 grotendeels gemeente Lemsterland, deels gemeente Gaasterlân-Sleat (t/m 1983 gemeente Gaasterland)).

- Tacozijl wordt in de Topografische atlas Friesland(1) niet meer als buurtschap vermeld. De ratio daarvan ontgaat ons. Tacozijl is vanouds een buurtschap en de bebouwing staat er nog gewoon.

- Tacozijl heeft geen eigen postcode en woonplaatsnaam in het postcodeboek, voor de postadressen valt het grotendeels onder Lemmer, deels onder Sondel. Vanouds viel de buurtschap Tacozijl geheel onder Sondel maar door een grenscorrectie (zie bij Ligging) is het grotendeels onder Lemmer komen te vallen.

- De inwoners van Tacozijl ondernemen veel gezamenlijke activiteiten met de inwoners van de N van de buurtschap gelegen grote weidse Brekkenpolder. Het is geografisch eigenlijk ook één groot W buitengebied van Lemmer. Er is ook één gezamelijke Vereniging Plaatselijk Belang Brekkenpolder-Tacozijl (Doraweg 6, 8531 PW Lemmer-Brekkenpolder).

- Tacozijl lijkt een plaatsnaambordje te hebben (zie hieronder), maar dat is een bordje van Watersportcentrum Tacozijl, ZO van de buurtschap gelegen aan de Plattedijk, binnen de bebouwde kom van Lemmer. In Sondel staat wel een richtingbord dat naar Tacozijl verwijst.

Naam
In het Fries
Teakesyl.

Oudere vermeldingen
1482 kopie Nya syl, 1483 kopie Taka-zyl, 1488 Taecke-syl.

Naamsverklaring
Zijl
'uitwateringssluis' van de persoon Take.(2)

Ligging
- De buurtschap Tacozijl ligt WNW van Lemmer, ZO van Sondel, rond het riviertje de Ee (die de verbinding vormt tussen het IJsselmeer en het Slotermeer) en aan de Zeedijk van het IJsselmeer.

- Oorspronkelijk liep de gemeente Gaasterland tot aan het Woudagemaal, ca. 3 km ZO van de sluis te Tacozijl. Per 6 juni 1944 is de 547 hectare grote polder tussen deze twee objecten (met op dat moment 70 inwoners) overgegaan naar de gemeente Lemsterland. Allicht is dit hele gebied als buurtschap Tacozijl beschouwd geweest, en mogelijk nog steeds.

- Tegenwoordig loopt de grens tussen de gemeenten Lemsterland en Gaasterlân-Sleat door de Ee. O hiervan (rond de Plattedijk, met o.a. de joodse begraafplaats) is gemeente Lemsterland, W hiervan (Sondelerdyk, met o.a. de sluis) is gemeente Gaasterlân-Sleat.

Geschiedenis
De naam Takozijl wordt reeds in 1398 genoemd als belangrijke vaarroute, maar het schijnt dat Tacozijl eigenlijk al veel ouder is.

In 1725 is de Sondelerdyk, die tevens als slaperdijk diende, voltooid. In 1846 zijn de Sondelerdyk en de ernaast lopende Sondelervaart verbreed en verbeterd.

In vroeger tijden moet hier een grotere nederzetting zijn geweest. Er stond ook een herberg. Deze is afgebroken. Er lagen ook woonboten bij de sluis. De kinderen van deze mensen gingen in Sondel op school. Een molen die ca. 100 meter achter het Joodse kerkhof stond moest de Jan Obbespolder droog malen. Deze molen is vóór 1940 afgebroken. Hiervoor in de plaats kwam een Amerikaanse windmotor.

Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog hebben de Duitsers de ophaalbrug bij de sluis opgeblazen. Deze is, nadat er nog een tijdelijke noodbrug heeft gestaan, later herbouwd.

De voormalige scheepvaartsluis in de Zuiderzeedijk is in 1953 wegens bouwvalligheid vervangen door een inlaatduiker. Oorspronkelijk was het ook een spuisluis, om de binnenwateren te spuien en de buitenwateren te keren. Daarom werd het ook wel een keersluis genoemd. Tegenwoordig dient de inlaatsluis van Tacozijl alleen nog om het boezemwater in Friesland op peil te houden.

Bezienswaardigheden
- Sluiswachtershuisje.

- Vlakbij de sluis van Tacozijl ligt onder aan de voet van de Zeedijk de rustieke Joodse begraafplaats Tacozijl, gesticht in 1802. De vroegere hoge mantel van iepen rondom de begraafplaats is in 1976 gekapt vanwege iepziekte. Maar er zijn bomen herplaatst dus een nieuwe 'mantel' is weer 'in de groei'.

In 1802 wordt de Joods gemeenschap voor het eerst genoemd in de koopbrief van het stuk land voor een begraafplaats. Vanwege de goedkope grond is gekozen voor deze, vanuit Lemmer gezien ver afgelegen hoek. Een begrafenisstoet deed er een uur over om er te komen vanuit Lemmer, waar de Synagoge van de Joods gemeente stond. Het aangekochte perceel lag zo laag dat men voortdurend geconfronteerd werd met wateroverlast. Daar kwam in 1876 verbetering in, doordat de toenmalige burgemeester van Gaasterland, J.H.F.K.  Van Swinderen, de joodse gemeente een stuk grond schonk dat wat hoger lag en aan de begraafplaats grensde.

De begraafplaats bestaat daardoor dus uit twee delen: een laaggelegen deel en een hooggelegen deel. Beide vormen nu één geheel. Op het laagste deel staan 21 grafzerken voorzien van grafschriften in het Hebreeuws met soms Nederlandse tekst toegevoegd. Op het hogere gedeelte bevinden zich 8 grafstenen die geen of hoegenaamd geen Hebreeuwse tekst(en) dragen. De laatste teraardebestelling was in 1938.

Een gedenkplaat uit 1990 herinnert aan de periode 1940-1945, waarin ook drie joodse inwoners van Lemmer op transport werden gesteld en in Auschwitz werden omgebracht. De gedenkplaat heeft Sarah en Joseph Blok en Jantje Jacobs symbolisch herenigd met hun ouders, die alle vier op de begraafplaats te Tacozijl begraven liggen. Op het monument is de wereldkaart uitgehouwen met, in bergkristal, de verbinding tussen Lemmer en Auschwitz. "Juster barde it by ús, moarn is it wer earne oars. Oantinken liedt  ta ferlossing, ferjitten ta ballingskip", aldus de tekst op de steen.

In de periode rond 1876 bereikte de gemeenschap in Lemmer met 138 leden haar hoogtepunt. Daarna liep het aantal joden terug, zoals in heel Friesland. De crisisjaren betekenden het einde voor de joodse gemeenschap, met als gevolg dat de Lemster synagoge in 1923 haar deuren sloot en de diensten voortaan in Sneek werden gehouden. De Joodse gemeenschap heeft in Lemmer en omgeving weinig sporen achtergelaten. De voormalige synagoge aan de Beneden-Schans wordt tegenwoordig bewoond en in Echtenerbrug herinnert alleen de Zuster Jacobsstraat aan de Joodse Jantsje Jacobs. In 1940 nam de afdeling Oosterzee-Echten van het Groene Kruis na 22 jaar afscheid van deze ongehuwde wijkzuster. Zij werd door de Duitsers weggevoerd en stierf op 19 november 1942 in Auschwitz. (bron: site van en over Sondel en Tacozijl)

- Ook het beroemde ir. D.F. Woudagemaal, dat op de Werelderfgoedlijst van de Unesco staat, viel vanouds onder Tacozijl, maar gezien de oprukkende bebouwing van Lemmer is dat tegenwoordig meer onder de kern Lemmer komen te vallen.

Natuur en recreatie
- Wandelroute van Sondel naar Tacozijl.

- Het pontje in de Brekkenpolder over de Rijnsloot, aan het eind van de Doraweg, vormt voor fietsers en voetgangers de verbinding tussen de gemeente Lemsterland in het Z en de gemeente Skarsterlân in het N. Het pontje vaart in de maanden mei, juni en september alleen in de weekenden van 10.00 – 18.00 uur en in de maanden juli en augustus iedere dag van 10.00 – 18.00 uur.

- Petgaten, zetwallen en rietvelden vormen samen de Bancopolder, een natuurterrein van 21 hectare midden in de Brekkenpolder, tussen de Doraweg en de Kooiweg. It Fryske Gea beheert hier grond van de Ottema-Kingmastichting. Het noordelijk deel is in het bezit van Staatsbosbeheer. Het gebied is alleen op aanvraag bij It Fryske Gea toegankelijk.
 
De Bancopolder ligt laag en is nat. Een kade om het gebied heen zorgt dat het water in de polder blijft. Het open water wordt omzoomd door riet. In de beschutting zoeken vooral in de herfst en gedurende de nacht veel watervogels hun heil. De rietzanger laat zich geregeld horen en de wulp vindt hier broedgelegenheid. Bijzonder is het voorkomen van grote aantallen heikikkers. Ook leven verschillende soorten waterjuffers en libellen in de polder. Het ruige terrein biedt dekking aan de ree.

De meeste petgaten zijn sterk verland, maar er zijn toch nog een paar open petgaten. Hier drijven grote stukken kragge. In oude rietveldjes zijn grote horsten van het pijpestrootje te vinden. Soortenrijker zijn de veenmosrietlandjes met prachtige stukjes haarmos. Hier komen ook moerasvaren, kamvaren en smalle stekelvaren voor, samen met waternavel, blauw glidkruid, wateraardbei en melkeppe. Padderus heeft zich verspreid over grote delen van de polder. Op een paar legakkers maakten pitrus en biezeknoppen een enorme ontwikkeling door. Andere legakkers hebben een schraallandachtige begroeiing, met schraallandpaardebloem, blauwe zegge, tandjesgras, kruipganzerik, gewone brunel en egelboterbloem. (© It Fryske Gea)

Foto's
- Foto's van de Brekkenpolder.

Reactie toevoegen