Peest

Status
Peest is een esdorp in de provincie Drenthe, gemeente Noordenveld. T/m 1997 gemeente Norg.

Naam
Oudere schrijfwijzen
Al in 1298-1304 is sprake van een apud Peest, in de Franse tijd staat Pees op de kaart. De eerste verwijzing naar de nederzeting stamt overigens al uit 1125.
Naamsverklaring
De herkomst van de naam Peest is omstreden. Een eerste verklaring gaat uit van een afleiding van het Latijnse woord voor weide, pastio. Peest zou hier een verbastering van zijn. Een oude tekst kent inderdaad dit woord: “Jan Schomaker verhuirt dat stuckgen achter an onsse peest met dat hoeilant, dat daeran licht.” Ook zou het kunnen komen van het verwante porcorum pastus, ‘varkensweide’. Het lijkt echter meer voor de hand te liggen dat de naam is afgeleid als metathesis van pede, dat ‘moeras’ betekent. Vergelijk plaatsen als Pesse of het nabijgelegen Peize, dat in 1326 ook geschreven werd als Peedse.
Bij- en spotnamen
Een schimpnaam voor de inwoners is (Peester) Muggen, wat zou duiden op zwakke, onbeduidende lieden.

Ligging
Peest ligt NW van Assen, in het O van de gemeente Noordenveld (t/m 1997 gemeente Norg), ZO van Norg, NW van Zeijen, aan de rand van het Noordsche Veld en W van het voormalige uitgestrekte heidegebied Donderboerveld.

Statistische gegevens
- In 1840 had Peest 13 huizen met 80 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Peest ca. 50 huizen met ca. 150 inwoners.

Geschiedenis en beschrijving
Blijkens de vondsten op het Noordsche Veld werd het gebied al door de Trechterbekercultuur (‘hunebedbouwers’) bewoond. Het tegenwoordige Peest stamt echter vermoedelijk uit de 12e eeuw, als esgehucht even buiten Norg. De ontwikkeling was kenmerkend voor een esdorp en alle ‘onderdelen’ zijn nog compleet aanwezig: het beekje (Oostervoortsche Diep), groenlanden (Peestermaden) daarlangs gelegen, essen aan de zuidkant en de heidevelden van het Peesterveld, in de 20e eeuw omgevormd tot agrarische gronden (gemengde bedrijven). Een ander heideveld, het Noordsche Veld, is echter nog steeds aanwezig, aan de oostkant van het dorp.

In de Tweede Wereldoorlog was het nietige Peest van belang. Onder andere werd hier door de Duitsers een vliegveldje aangelegd, in het Westerveen, in het drassige gebied verscholen tussen de bossen, even ten westen van het dorp, aan de linkerhand richting Norg. Aan de structuur van het grachtenpatroon is vanuit de lucht (of op een gedetailleerde kaart) nog steeds de vorm van een vliegtuig zichtbaar. Dit moest herkenning voor vliegeniers vergroten. Het diende achteraf wellicht als afleidingsmanoeuvre, want het is nooit in gebruik geweest. Anderen stellen dat de oorzaak de drassige bodemgesteldheid was. Wel zijn er heel veel bommen op gegooid (omdat de geallieerden het voor een echt vliegveld aanzagen) en die kwamen geregeld nog aan de oppervlakte; diverse waren nooit afgegaan.

Na de oorlog is het terrein tot 1953 gebruikt voor het onschadelijk maken van overgebleven munitie uit heel Noord-Nederland. Ongeveer 20 procent verdween echter niet-geëxplodeerd in de grond. Doordat de explosieven steeds onstabieler werden, ontstond er met het verstrijken van de jaren meer en meer ontploffingsgevaar. De gemeente Noordenveld besloot daarom tot een omvangrijke ruiming. Tussen 1999 en februari 2011 zijn ruim 200.000 stuks munitie onschadelijk gemaakt op en bij het voormalige Duitse oorlogsvliegveld Peest. De Explosieven Opruimingsdienst heeft onder meer geschutsmunitie, mijnen, raketten en mortiergranaten onschadelijk gemaakt. In februari 2011 is de operatie afgerond. Sindsdien is het terrein geheel 'schoon'.

Peest is nooit groot geworden en bestaat uit enkele boerderijen verspreid aan de brink en de doorgaande weg. Opvallend is dat de bouwwerken tot 1850 evenwijdig aan de mooie klinkerweg staan, terwijl de latere exemplaren consequent hier dwars op geplaatst zijn. Naast enkele grote boeren was het dorp vooral woonplaats van armere gezinnen. Onder andere is dit nog zichtbaar aan het woonblokje aan het begin van de Zuidveldigerweg.

Thans is Peest echter een geliefde plaats voor rustzoekers zoals ‘Drentheniers’ en forenzen uit Assen; hierdoor bevinden de meeste boerderijen zich na restauratie in zeer goede staat. Aan het eind van het dorp richting Zeijen ligt een grote vijver; deze behoort bij de grote boerderij aan de overkant van de weg en geeft een leuke aanblik bij binnenkomst van het dorpje.

Bezienswaardigheden
- De Lebbe stoak, een grenspaal tussen Peest en Zeijen, heeft een bijzondere ontstaansgeschiedenis.
- Diverse typische (deels Saksische) boerderijen, o.a. aan de Brinkweg. Aan de Schaapdijk 3 staat een gerestaureerd exemplaar uit de 19e eeuw met een zijbaander. Op het erf bevinden zich een stookhok en houten schaapskooi. Ook Hoofdweg 23 is de moeite waard. Het woonhuis stamt uit 1855, de aangebouwde schuren zijn gebouwd net voor de Tweede Wereldoorlog.
- Voormalig armenwerkhuis, hoek Hoofdweg / Schaapdijk. Aan het einde van de 19e eeuw was een deel van deze boerderij in gebruik als armenhuis van de Norger diaconie. Dit is nog zichtbaar aan de twee raampjes in de zijgevel, waar vroeger de armenkamertjes lagen.

Jaarlijkse evenementen
- FeestPeest (augustus).

Natuur en recreatie
- De Knapzakroute Westervelde-Peest is een deel uit de serie knapzakroutes (wandelroutes) door Drenthe.
- Fiets- en wandelroutes rond Peest.
- Tussen Assen en Peest ontbreekt een noord-zuid fietsverbinding. Er zijn alleen puin- en zandpaden aanwezig. Er zijn plannen voor de aanleg van een fietspad, waarmee het fietsnetwerk kan worden uitgebreid. Verschillende recreatieve paden sluiten er op aan. Uitvoering is nog onzeker in verband met grondverwerving.

Literatuur
- De Historische Vereniging Norch heeft in juli 2009 een boek uitgebracht onder de titel 'Schijn bedriegt... Duits vliegveld bij Peest. Dure mislukking voor vriend en vijand'. Het boek beschrijft o.a. de aanleg van het vliegveld, het gebruik, het dagelijks leven in Peest tijdens de Tweede Wereldoorlog en het dumpen en ruimen van de munitie op het vliegveldterrein. Al jaren doen allerlei wilde verhalen de ronde over dit vliegveld, die in het boek worden toegelicht. – Waarom hebben de Duitsers ooit besloten op het Peesterveld een vliegveld aan te leggen? Ze moeten na een degelijk onderzoek toch hebben geweten dat de ondergrond te nat was. – En was het de bedoeling een volwaardig vliegveld aan te leggen? De vele specifieke gebouwen en bijbehorende apparatuur doen dit vermoeden. De ultieme poging van de Bauleitung, de aanleg van een vierde startbaan, wijst ook in die richting. – Hoe reageerde de bevolking van Peest op de vijf jaren oorlog en directe aanwezigheid van de bezetter? Het leven ging ogenschijnlijk gewoon door. - Wie waren de jongens die op 5 augustus 1942 door de Duitsers bij 'de Wacht' werden opgepakt en waarom hadden zij een oranje goudsbloem in hun revers? – Hebben de Engelsen en Canadezen na de oorlog willens en wetens grote hoeveelheden munitie gedumpt in plaats van vernietigd? Ze wisten toch dat deze munitie zich na verloop van tijd naar de oppervlakte zou opwerken? Nadere informatie en bestellen op de site Prachtig Peest.

Links
- Site over Peest met o.a. geschiedenis, actualiteiten, evenementenagenda en lokale links.

Foto's
- Fotoserie van de gemeente Noordenveld van Fokko van der Leest.
- Fotoserie van de gemeente Noordenveld van fotograaf Martin Stevens.

De informatie over de kern Peest is samengesteld door en © geograaf mr. drs. Robert H.C. Kemkers te Nietap.