Oranjewoud

Oranjewoud

lokatie

samenvatting:

Status
- Oranjewoud is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Heerenveen. T/m 30-6-1934 gemeente Schoterland.
- Onder het dorp Oranjewoud valt ook de buurtschap Brongerga.

Naam
In het Fries
It Oranjewâld.
Oudere vermeldingen
Tot medio 17e eeuw heette Oranjewoud nog 't Wold bij Oudeschoot of Schoterwoud. Het lag in de grietenij Schoterland op de grens van een gordel hoogveen, die de overgang vormde van de klei en laagveengronden in het westen en midden naar de hogere zandgronden in het zuiden en zuidoosten van Friesland. Midden 16e eeuw wordt het gebied voor het eerst vermeld onder de naam Schoterwold of kortweg ‘het Wold’. Dit bosachtige terrein ressorteerde toen onder het dorp Oudeschoot.
Naamsverklaring
Stadhouders-echtgenote prinses Albertina Agnes van Oranje liet ter hoogte van het Schoterwoud rond 1670 een buitenverblijf bouwen. Op de heide liet zij bossen aanleggen. Het buitenverblijf kreeg de naam Oranjewoud.(1)

Ligging
Oranjewoud ligt in het bosrijke gebied O van Heerenveen, direct O van de A32.

Statistische gegevens
- In 1840 had Oranjewoud 43 huizen met 259 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Oranjewoud ca. 450 huizen met ca. 1.100 inwoners.

Geschiedenis
De nederzetting Oranjewoud vindt haar onstaan rond 1670 als Albertine Agnes, prinses van Oranje, weduwe van de Friese stadhouder Willem Frederik van Nassau, een bestaand landgoed koopt dat de naam Oranjewoud krijgt. Later is het gebied uitgebreid met diverse andere landgoederen. Onder invloed van de, toen nog Friese, Nassau’s en in een later stadium door de Friese aristocratie die zich hier vestigde, kwam Oranjewoud tot ontwikkeling. De landhuizen en de hierbij behorende dienstwoningen, boerderijen, bossen en landerijen bepalen nog steeds het beeld van het gebied. De gaafheid van de ruimtelijke structuur en de karakteristieke architectonische vormgeving van de bebouwing verlenen Oranjewoud een eigen karakter.

Huidige situatie
Oranjewoud wordt in het bijzonder gekenmerkt door de aanwezigheid van mooie bossen, fraaie lanen en statige landgoederen. Van oorsprong heeft het dorp een landschappelijke structuur die was gebaseerd op een strak lanenpatroon waar vrijstaande woningen en boerderijen op ruime kavels stonden in een afwisselend landschap van bossen, akkers en graslanden. In de loop van de 20e eeuw zijn doorgaande wegen aangelegd. In het gebied gelegen tussen de bossen aan de oostkant en Heerenveen aan de westkant is intensief nieuwbouw gepleegd, voornamelijk woningbouw. Hierdoor is de oorspronkelijke lineaire lanenstructuur die Heerenveen met het historische Oranjewoud verbond duidelijk zichtbaar gewijzigd.

Grenscorrectie
Met het doortrekken van de verbindingsweg tussen Wolvega en Heerenveen (de huidige A32) is er een tweedeling in het dorp ontstaan: het deel W van de A32 is door de gemeente Heerenveen gemakshalve bij de kern Heerenveen getrokken, en voor de postadressen dus 'in' Heerenveen komen te liggen, maar de dorpelingen zijn daar 'not amused' over, zij beschouwen dat gedeelte wel degelijk nog steeds als deel van het dorp Oranjewoud. Hier ligt o.a. het kantoor van het bekende Advies- en Ingenieursbureau Oranjewoud, dat hier in 1951 is ontstaan. Instellingen zoals deze zijn door de grenscorrectie op papier dus ineens naar Heerenveen verhuisd, terwijl zij in de praktijk natuurlijk gewoon op dezelfde plek in het oude Oranjewoud gevestigd bleven. Dat gold bijvoorbeeld ook voor het (hulp)postkantoor aan de Koningin Julianalaan, waar de stempels met de naam Oranjewoud in 1970 zijn vervangen door die met de naam Heerenveen-Koningin Julianaweg. Zie verder bij Recente ontwikkelingen.

Recente ontwikkelingen
- In de Dorpsvisie Oranjewoud schetsen de inwoners de wat hen betreft gewenste ontwikkelingen voor het dorp in de komende jaren. Een van de pijnpunten is dat een W deel van Oranjewoud, W van de huidige A32, van Oranjewoud is afgesplitst en nu formeel 'in' Heerenveen ligt. Veel dorpelingen zouden dit graag weer formeel gebied van Oranjewoud zien worden. Velen ervaren het nog steeds als tot het dorp behorend gebied. Volgens de Dorpsvisie was dit een hamerstuk in de raad, zonder dat hierover met het dorp was overlegd. Hierdoor is, aldus de Dorpsvisie, de historische samenhang en directe relatie tussen de landgoederen van Oranjewoud en haar historische toegangswegen verbroken en de structuur van het dorp ernstig geweld aangedaan.

Bezienswaardigheden
- Oranjewoud heeft 41 rijksmonumenten, voor een groot deel betrekking hebbend op de hierna vermelde 3 landgoederen.
- Landgoed Oranjewoud. Het huidige neoklassieke landhuis Oranjewoud, met een prachtige romantische tuin, dateert uit 1830.
- Landgoed Oranjestein.
- Landgoed Klein Jagtlust.
- Begraafplaats met klokkenstoel in de buurtschap Brongerga.

Musea
- Museum Belvédère is opgericht in 2004 en is het eerste museum voor moderne en hedendaagse kunst in Fryslân.

Natuur en recreatie
- Uitkijktoren Belvédère is in 2009 gerestaureerd.
- Door de omgeving lopen diverse wandel- en fietsroutes.
- Het bosgebied van Oranjewoud heeft, hoewel er hier en daar ook duidelijk de sporen van het produktiebos te zien zijn, een vriendelijk, parkachtig karakter, met slingerende paadjes, waterpartijen en veel variatie in bomen, struiken en planten. Het woud is onderverdeeld in de bossen Reigerbos, Tjaarda's bos en Overtuin. Het Reigerbos heeft een gevarieerde samenstelling. U vindt er zowel loofbomen als naaldbomen en soms staan er eiken en beuken in mooie lanen. Tjaarda is de naam van het in de regio vanouds bekende hotel, speeltuin en doolhof. In Tjaarda's bos liggen ook percelen akkers en weilanden. De Overtuin is een parkachtig bos. Het bosgebied O van het dorp heet tegenwoordig Parkgebied of Parklandschap Oranjewoud.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Oranjewoud (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Oranjewoud (online te bestellen).

Links
- Site van en over Oranjewoud.
- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Brongerga.