Nieuw- en Sint Joosland

lokatie

samenvatting:

Status
- Nieuw- en Sint Joosland is een dorp in de provincie Zeeland, in de streek Walcheren, gemeente Middelburg. Nieuwland en Sint Joosland waren zelfstandige gemeenten, die in 1816 fuseerden tot de gemeente Nieuw- en Sint Joosland. Deze gemeente is op haar beurt per 1-7-1966 opgegaan in de gemeente Middelburg.
- Wapen van de voormalige gemeente Nieuw- en Sint Joosland.
- Onder het dorp Nieuw- en Sint Joosland valt ook de Z van het dorp gelegen buurtschap Oudedorp.

Naam
In het Zeeuws
't Nieuwe Land.
Naamgeving
De naam van de buurtschap Sint Joosland is later gewijzigd in de huidige naam Oudedorp. Het dorp Nieuw- en Sint Joosland heette oorspronkelijk Nieuwland. In de volksmond wordt het nog steeds Nieuwland genoemd (en zo zijn we in feite terug bij af en had Nieuwland net zo goed Nieuwland kunnen blijven heten en Sint Joosland Sint Joosland...)
Oudere vermeldingen
1753 Nieuwland, St. Joosland.
Naamsverklaring
De oorspronkelijke plaatsen Nieuwland en Sint Joosland zijn beide genoemd naar de polder waarin ze lagen. Nieuwland betekent 'nieuw gewonnen land'. Sint Joosland komt op de Antwerpse kaart van 1504-1505 voor als Sint Joes sant en heeft dus als grondwoord mogelijk oorspronkelijk zand 'zandplaat, zandige aanwas'. In Sint Joos schuilt vermoedelijk Sanctus Jodocus, een heilige die in Zeeland een zekere verering genoot.(1)

Ligging
Nieuw- en Sint Joosland ligt O van Middelburg en grenst in het N aan de A58 en in het Z, via het buitengebied, aan de Sloeweg Noord (N254) die uitkomt bij de Westerscheldetunnel naar Zeeuws-Vlaanderen.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Nieuw- en Sint Joosland 78 huizen met 663 inwoners, verdeeld in dorp Nieuwland 62/432 (= huizen/inwoners) en buurtschap Sint Joostland 16/231.
- Tegenwoordig heeft Nieuw- en Sint Joosland ca. 550 huizen met ca. 1.300 inwoners.

Geschiedenis
In 1603 kocht de stad Middelburg een ten oosten van Walcheren gelegen schor aan. Deze schor, die zich tussen Walcheren en Zuid-Beveland nabij de ingang van de Middelburgse haven (gegraven 1532-1535) bevond, droeg de fraaie naam De Stinckaert en werd in 1644 ingedijkt.

Op dit 'nieuwe land' verrijzen naast enkele boerderijen 8 zaagmolens. Omdat de Middelburgse polder aan de destijds drukbevaren zeearm de Welzinge ligt, tegenover de mond van het Middelburgse havenkanaal, is deze handel zeer rendabel. Men noemt de Middelburgse polder simpelweg 'Nieuw land'. Andere polders volgen: in 1661 de Nieuwerkerkepolder, in 1671 de Nieuw-Sint Jooslandpolder en in 1672 de Molenpolder. Over land is het gebied niet te bereiken: men stelt een veer in over de Welzinge, en bij de haven ontstaat het dorp Nieuwland, dat al snel belangrijker wordt dan de oudere nederzetting Sint Joosland (de huidige buurtschap Oudedorp), die al eerder in de in 1631 ingedijkte naastgelegen Oud Sint Joosland Polder was ontstaan. De Oud Sint Joosland Polder gaat terug op de middeleeuwse opwas het Arnemuiderzand. In 1650 wordt het eiland belangrijk genoeg bevonden voor een eigen kerk.

Omdat de stad Middelburg, sinds 1644 ambachtsheer van Nieuw- en Sint Joosland, in financiële moeilijkheden kwam te verkeren, hield zij in 1679 uitverkoop van de in haar bezit zijnde heerlijkheden. Nieuwland kwam toen in handen van Catharina Verbrugge, weduwe van Cornelis Claesz. van Watervliet, heer van Ellewoutsdijk. Haar erfgenamen behielden de ambachtsheerlijkheid Nieuwland tot 1818.

In 1818 legt men een dam aan door de Welzinge die het eiland met het oude Walcheren verbindt; Middelburg heeft dan een nieuw havenkanaal naar Veere gegraven en dit vaarwater is niet langer nodig. Zo gaat ook de houtindustrie in Nieuw- en Sint Joosland verloren, waardoor men zich volledig op de landbouw concentreert. Door aanleg van de dam verliest ook het huidige wegrestaurant De Rode Leeuw zijn toenmalige functie van veerhuis.

Recente ontwikkelingen
Samenwerkingsschool De Lonneboot
Net als veel andere kleine dorpen kampte ook Nieuw- en Sint Joosland met de uitdaging om de scholen, met hun beperkte aantallen leerlingen, levensvatbaar te houden. In Nieuw- en Sint Joosland heeft men dat opgelost door in 1995 de 2 lokale basisscholen, een openbare en een protestants christelijke, te laten fuseren tot 1 samenwerkingsschool: De Lonneboot. Beide identeiten blijven tot hun recht komen, omdat de ouders bij aanmelding kunnen kiezen of hun kind er Algemeen Vormingsonderwijs krijgt of Christelijk Vormingsonderwijs.

Bezienswaardigheden
Kerk
Nieuw- en Sint Joosland was aanvankelijk kerkelijk ingedeeld bij Arnemuiden. In 1650 bouwde men een kruiskerkje in Nieuwland, dat in 1882 is vervangen door een eenvoudige zaalkerk. De twee zandstenen leeuwtjes op bakstenen pijlers voor de kerk houden het wapen van de ambachtsheerlijkheid en latere gemeente Nieuw- en Sint Joosland. Zij zijn de enige overblijfselen van de 17e-eeuwse kerk.

Molen
Korenmolen Buiten Verwachting uit 1874 is in 1983 gerestaureerd. De Middelburgse stadsmolenaarster laat de wieken van de Nieuwlandse molen regelmatig draaien.

Muurschildering
Graffitiartiesten hebben in mei 2011 een liefst 60 meter brede en 5 meter hoge muurschildering vervaardigd op de muur tussen de A58 en restaurant De Roode Leeuw in Nieuw- en Sint Joosland. Opdrachtgever Rijkswaterstaat heeft die muur laten bouwen als geluidwerende maatregel. De afbeelding stelt het zicht vanuit Nieuwland op het water en Middelburg voor in vroeger tijden. Filmpje over het graffiti-schilderij in Nieuw- en Sint Joosland.

Jaarlijkse evenementen
- Ringrijden op 3e Pinksterdag (die in Nieuw- en Sint Joosland blijkbaar in augustus valt).

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Nieuw-en Sint Joosland (online te boeken).

Literatuur
- In 2010 is het boekje De geschiedenis van Nieuw- en Sint Joosland en directe omgeving opnieuw uitgegeven.

Links
- Site van en over Nieuw- en Sint Joosland.
- Archief Dorpskrant Nieuw- en Sint Joosland.
- Muziekvereniging ONDA.