Kuivezand

Status
- Kuivezand is een buurtschap in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Halderberge. T/m 1996 gemeente Oud en Nieuw Gastel.
- De buurtschap Kuivezand valt onder het dorp Oud Gastel.
- De inwoners wonen 'op' Kuivezand.
- De buurtschap Kuivezand moet helaas, ondanks het feit dat het een relatief grote buurtschap is, een plaatsnaambord ontberen.

Naam
In het Brabants
Kuivezáánd.
Naamsverklaring
“Het eerste deel van het toponiem Kuivezand kan betekenen ‘bolvormige, gewelfde of ronde top’. Wellicht kan er verband bestaan met stuifzand dat veroorzaakt werd door de turfwinning die daar vlakbij plaatsgevonden moet hebben. Volgens Leenders moet zich ten oosten van Roosendaal een groot veengebied uitgestrekt hebben van Oud Gastel en Oudenbosch tot de grens met Essen. Nog steeds is op de kaart van de gemeente te zien hoe een rechthoekig stuk grond als een soort staart eruit steekt in de richting van Zegge. Deze vorm doet sterk denken aan verdeling in kavels van de percelen die uitgemoerd moesten worden. Een deel van dat grote veengebied, dat doorliep tot in de Langenberg en Kuivezand, is tussen 1280 en 1287 uitgemoerd. Mogelijk dat de latere methoden om de uitgemoerde gronden in cultuur te brengen, toen nog niet toegepast werden en dat het zand dat onder het moer aanwezig was, zich verplaatste, zoals elders nog wel te zien is” (105, 1993).

Ligging
- De buurtschap Kuivezand ligt 1 km W van Oudenbosch, rond de weg Kuivezand en de wegen Elleboogstraat, Kralen, Broekestraatje, Vossestraat, Strijpdreef, Standdaarbuitenwegje, Bredestraat en Wildertstraat. Kuivezand ligt grotendeels O van de A17, ten dele W van de A17.
- Kuivezand ligt op een dekzandrug.
- Opmerkelijk is, gezien de ligging onder de voormalige gemeente Oud en Nieuw Gastel, dat Kuivezand dichter bij Oudenbosch ligt dan bij Oud Gastel. Relatief veel Oudenbosschenaren hebben dan ook een woning of boerderij (gehad) op Kuivezand.

Statistische gegevens
- In 1840 omvatte de buurtschap Kuivezand 56 huizen met 329 inwoners.
- Thans omvat Kuivezand ca. 100 huizen met ca. 250 inwoners.

Geschiedenis
Mogelijk dankt Kuivezand zijn ontstaan als buurtschap aan de molen die er ooit stond. De eerste molen was in ieder geval in 1384 al bekend. De plek waar deze molen stond, op de hoek van de Langenbergsestraat en Kuivezand, heet nog steeds Molenblok. Na diverse verwoestingen door oorlogen werd de molen telkens hersteld. In 1669 werd de molen verplaatst naar een punt op de grens van Oud en Nieuw Gastel*1, ‘om belastingtechnische redenen’, zoals wij dat tegenwoordig zouden zeggen*2. Aanleiding was het feit dat de polder van Heer Jansland of Nieuw Gastel in toenemende mate werd ontgonnen en de boeren uit die polder de afstand naar de molen op Kuivezand te groot vonden. Deze molen is in 1930 gesloopt. Begin 17e eeuw had Kuivezand de beschikking over een schooltje.

“Feit is dat Kuivezand tot in onze tijd een aparte gemeenschap is blijven vormen. In de 19e eeuw werd er een kermis gehouden, die overigens fel bestreden werd door de toenmalige burgemeester Mastboom. Nog in de jaren vijftig van de 20e eeuw werd de bekende Kuivezandse revue opgevoerd in het café van Bierbooms. Trouwens, het gehucht telde een behoorlijk aantal cafés” (105, 1993).

*1 In het zuiden van Oud Gastel, bij Moleneind.
*2 De molenrechten van de toenmalige markies golden dan voor beide gebieden.

Bezienswaardigheden
Kuivezand kent nogal wat markante oude hoeven, waaronder:

- Broekestraatje 1: gemeentelijk monument, boerderijcomplex met langsdeel uit de 19e eeuw.

- Vossestraat 6: heeft een schuur/stal met middenlangsdeel uit de 19e eeuw, een wolfdak en een gedeeltelijk houten onderbouw.

- Strijpdreef 2: dateert waarschijnlijk uit circa 1852.

- Meeshoeve, Strijpdreef 6: gemeentelijk monument. De Cultuurhistorische Inventarisatie beschrijft het als volgt: “Boerderijcomplex van het West-Brabantse type (19e eeuw). Woonhuis vijf traveeën breed. Tweede huis eveneens onder zadeldak. Open karschop wasplaats en woonhuis. Bakhuis onder zadeldak. Grote middenlangsdeelschuur onder wolfdak oorspronkelijk met riet gedekt. Hierin een veestalling waaronder diverse paardenstallen. Aanliggend aan deze schuur een grote verdiepte mestvaalt. Verder een waterput en pomp. Boerenerf omzoomd door beukenhaag en haag van klimop, boomgaard. Voor het woonhuis leilinden. Bijzonder op het erf is de jonge lindeboom die groeit op 0,60 meter hoogte uit de stronk van een omgezaagde oude lindeboom van circa 2,70 meter omtrek.” De Meeshoeve is sinds 2002 een zorgboerderij.

- Bredestraat 4: “Deze boerderij is niet volledig in de vroegere staat bewaard gebleven. Het oudste gedeelte is ongeveer 130 jaar oud. Door brand (zo brandde in 1913 de houten schuur met rieten dak af) en verbouwing is er de laatste honderd jaar het één en ander veranderd aan de boerderij. De bijzondere bouw met bijvoorbeeld zadeldak, wolfdakje, kroonlijst en rondboogvensters in de vorm van een davidster zorgen ervoor, dat het door de vroegere gemeente Oud en Nieuw Gastel als een gemeentelijk monument werd beschouwd. Tussen deze boerderij en het perceel ernaast ligt een soort houtwal, die ook is terug te vinden op een schotkaart uit 1730. Het betreft hier de resten van een oude dijk van Nieuw Gastel, het ingepolderde gebied, dat als een sikkel rondom Oud Gastel was gelegen” (40).

- Standdaarbuitenswegje 7.

Jaarlijkse evenementen
- De voormalige tuinders/boomkwekers Liza en Martin Coppens houden op een zondag in juli, als alles in volle bloei staat, een open dag in hun tuin aan de Strijpdreef 4 (tel. 0165-315782). Hun zorgvuldig aangelegde en onderhouden siertuin beslaat maar liefst 5.000 m2. Liza en Martin zijn gespecialiseerd in fuchsia’s, waarvan zij er meer dan 1.000 hebben staan, verdeeld over zo’n 200 verschillende soorten, allemaal zelf gestekt en opgekweekt. De fuchsia’s gaan allemaal elk jaar weer de grond uit en een tunnel in om ze vorstvrij te houden. Fuchsia’s gaan overigens in principe nooit dood. Sommige fuchsia’s van de familie Coppens zijn al zo’n 20 jaar oud. En op stam kunnen zij wel 5 meter hoog worden, hoewel Liza en Martin dat zelf uit architectonisch oogpunt beperken tot 2 meter.

Dagelijks zijn zij enkele uren in de tuin aan het werk om het geheel goed te onderhouden. Naast het noodzakelijke ‘eten en drinken’ voor de planten, wordt ook veel aandacht besteed aan de architectuur van de tuin. Uit zijn oude beroep wist Martin Coppens veel van groei en bloei, maar minder van tuinarchitectuur. Na het volgen van een cursus heeft hij besloten er een soort Engelse tuin van te maken, dat wil zeggen een tuin met een open structuur en grasperken met borders eromheen. Borders met onder meer verbenasoorten, surfina’s, knolbegonia’s, ganzenbloemen, anjers, jacobines en lavatera’s. Prachtige bomen omranden de tuin en zorgen voor beschutting tegen de wind.