Fochteloo

Status
- Fochteloo is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Ooststellingwerf.
- Onder het dorp Fochteloo valt ook de buurtschap De Knolle.

Naam
In het Fries en in het Stellingwerfs
De Fochtel.
Uitspraak
De Vogtel of Fochtel.
Oudere schrijfwijzen
Vochtelo, 1542-1543 Vuchtele, Vuchtle, 2e helft 16e eeuw Foechtinghe. Komt ook voor met lidwoord: die Vuchtle. 1840 Vochteloo.
Naamsverklaring
Betekent mogelijk 'het vochtige bos', vergelijk Vught. Wordt ook verbonden met een niet bestaand Oudfries fiucht* 'dennenboom' en dan 'dennenbos', maar dat is niet waarschijnlijk. (1)
* Gereconstrueerde vorm.

Ligging
Fochteloo ligt O van Oosterwolde, NW van Appelscha en grenst in het O aan de provincie Drenthe (Veenhuizen).

Statistische gegevens
- In 1840 had Fochteloo 28 huizen met 163 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Fochteloo ca. 180 huizen met ca. 450 inwoners.

Geschiedenis
In de 19e eeuw werd Fochteloo een 'buurt met dorpsrechten' genoemd, omdat de kerk reeds in 1832 is afgebroken (de plek waar de kerk heeft gestaan is nog herkenbaar). Tegenwoordig noemen we dit soort plaatsen meestal weer gewoon een dorp, zo ook Fochteloo.

Kamp Oranje en Kamp Ybenheer
Direct NO van Fochteloo, aan de Veenweg, was sinds de jaren dertig van de 20e eeuw een werkkamp gevestigd in het kader van de werkverschaffing, het Rijkswerkkamp Ybenheer. In 1942 werd dit een werkkamp voor mannelijke Joodse dwangarbeiders. In de nacht van 2 op 3 oktober van dat jaar werd het ontruimd. Alle 215 kampbewoners werden naar kamp Westerbork getransporteerd, en vandaar naar Auschwitz en Sobibór. Na de oorlog is het kamp gebruikt om Molukse KNIL-militairen en hun gezinnen te huisvesten. Nadat deze definieve huisvesting hadden gekregen, is het kamp nog tijdelijk gebruikt als onderkomen en oefenplaats voor het Nederlandse leger. Verder lag W van Kamp Ybenheer nog Kamp Oranje, dat werd gebruikt als strafkamp voor NSB'ers en later ook als opvangkamp voor Molukkers. Toen het leger de kampen niet meer nodig had, zijn ze overgedragen aan Natuurmonumenten, die de terreinen sindsdien in beheer heeft. In de atlas staan ze nu te boek als Oranjekamp en Ybenhaer. In de omgeving wonen nog steeds veel Molukkers, met name in Oosterwolde en in Bovensmilde.

Bezienswaardigheden
Begraafplaats met klokkenstoel
Op de begraafplaats staat een klokkenstoel, met twee 14e-eeuwse klokken van ca. 70cm doorsnee. Dit is het enige rijksmonument van Fochteloo.

Kapel
De kapel behoort tot de protestantse gemeente te Oosterwolde. Sinds 2008 worden er geen diensten meer gehouden. Voorheen waren er nog diensten in de zomemaanden en op eerste kerstdag.

Fochteloërverlaat
De sluis Fochteloërverlaat ligt ZW van Fochteloo in de Opsterlandse Compagnonsvaart en is over een fietspad vanuit het zuiden van Fochteloo te bereiken.

Oorlogsmonument
Bij het voormalige Kamp Ybenheer is op 2 oktober 2002 een monument onthuld ter nagedachtenis aan het kamp. Van het naastgelegen Kamp Oranje herinnert alleen de voormalige appèlplaats nog aan het kamp. Zie verder bij Geschiedenis.

Evenementen
- Eens in de 5 jaar is er een Dorpsfeest in Fochteloo. Het volgende Dorpsfeest is in 2011.

Natuur en recreatie
- Het Fochteloërveen is een hoogveengebied van ca. 3.000 hectare, gelegen NO van Fochteloo, deels in Friesland, deels in Drenthe (onder Veenhuizen). Het is een zodanig bijzonder gebied dat het tot Natura 2000-gebied is benoemd (wat betekent dat het op Europees niveau wordt beschermd).

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Fochteloo (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Fochteloo (online te bestellen).

Links
- Site van en over Fochteloo.
- Overzicht van begravenen op de oude begraafplaats van Fochteloo.
- Overzicht van begravenen op de nieuwe begraafplaats van Fochteloo.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)