Engelbert

Status
- Engelbert is een dorp in de provincie Groningen, gemeente Groningen. T/m 1968 gemeente Noorddijk.
- Het dorp Engelbert heeft helaas - evenals de andere dorpen in de
gemeente Groningen - destijds geen eigen postode en woonplaatsnaam
toegekend gekregen in het postcodeboek, voor de postadressen ligt
Engelbert daarom 'in' Groningen.
- Engelbert ligt in een gebied dat in de regio bekend staat als de MEER-dorpen, wat staat voor Middelbert, Engelbert, Euvelgunne en Roodehaan. Waarbij eigenlijk alleen de eerste twee dorpen zijn. Euvelgunne was een buurtschap, thans bedrijventerrein ZW van Middelbert, en Roodehaan is een buurtschap van een handvol panden Z van Engelbert.
- Engelbert ligt in het in ontwikkeling zijnde nieuwe woongebied Meerstad, welke naam is afgeleid van het in ontwikkeling zijnde meer aldaar, maar ook te maken heeft met het hiervoor vermelde begrip MEER-dorpen. Engelbert zal wel haar dorpse karakter behouden. Overwogen wordt om Engelbert aan de gemeente Slochteren toe te voegen, omdat het grootste deel van Meerstad in die gemeente ligt. Hetzelfde geldt overigens voor buurdorp Middelbert.

Naam
Oudere vermeldingen
1323 Egniberde, 1332 Ecgneberde, 1335 Egneberd, 1370 Egnaberth, Egnebergh, ca. 1660 Engelbert.
Naamsverklaring
- Egna betekent 'van die van de persoon Egge' en bert 'huizengroep, buurt'. Uit Egnebert is waarschijnlijk onder invloed van de buur-plaatsnaam de vorm Engelbert ontstaan.(1)
- Volgens (2) zou Engelbert 'kleine buurt' of 'klein dorp' betekenen.

Ligging
- Engelbert ligt O van Groningen, W van Harkstede, Z van Middelbert, rond de Engelberterweg.
- Geografische bijzonderheid: de grens tussen Middelbert en Engelbert loopt midden door de Olgerweg, die haaks op de beide 'dorpswegen' van Middelbert en Engelbert naar Groningen-Euvelgunne en de buurtschap Oude Roodehaan loopt. Als je over die weg komt vanuit Groningen, staat links van de weg een plaatsnaambord `Middelbert gem. Groningen` en rechts van de weg een bord `Engelbert gem. Groningen`. Volgens ons is dit een unicum in ons land, in die zin dat er wel meer wegen zijn waar gemeente- en/of dorpsgrenzen door het midden van de weg lopen, maar dat staat elders niet expliciet met de respectievelijke plaatsnaamborden aangegeven.
- In Engelbert is, evenals in buurdorp Middelbert, sprake van enkele haast Baarle-Nassau-achtige 'bijzondere grensgevallen', die u op de foto's onder de link gevisualiseerd ziet (de eerste 4 foto's met de bijbehorende teksten).

Statistische gegevens
- In 1840 had Engelbert 32 huizen met 193 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Engelbert ca. 350 huizen met ca. 870 inwoners.

Geschiedenis
Engelbert wordt in de 13e eeuw voor het eerst vermeld. Door zijn lage ligging is Engelbert vaak overstroomd; in 1257, 1262 (aardbeving) en in 1267 (de Marcellusvloed). Dat kwam enerzijds door de turfafgraving en anderzijds door de bebouwing, waardoor de grond inzakte. Daardoor was de afwatering via de Hunze naar het Reitdiep niet meer goed mogelijk. Het moest via het Scharmerzijlvest naar Delfzijl. Hiertoe werd in 1570 een overeenkomst getekend.

In de 17e eeuw werd het turfsteken echt stevig aangepakt. Maar waar veen was weggegraven, ontstonden watervlakten. Het noodweer tijdens de Sint-Maartensvloed in november 1686 richtte dan ook veel schade aan; alle dijken langs de Eems en Dollard werden weggeslagen; in Engelbert werden 16 huizen beschadigd en 40 koeien weggespoeld. Bij de kerstvloed van 1717 kwam zelfs de stad Groningen onder water te staan. Engelbert verloor toen 12 huizen en het nodige vee. Maar zelfs nadat het te bemalen land geheel omdijkt was en er twee watermolens waren gebouwd, was het overstromingsgevaar nog niet weg. Werd de torenklok geluid, dan was er weer een dijk doorgebroken. Het gevaar was pas geweken nadat men een sluis had gebouwd en de beide molens naar de Borgsloot had verlegd; de situatie werd nog beter door de komst van een stoomgemaal in 1910.

De Franse revolutie leidde in Nederland tot een strijd tussen oranjeklanten en patriotten, die zich ook wel Batavieren noemden. Deze moesten vluchten maar kwamen met hun Franse bondgenoten terug. Het gevolg van de revolutie werd de Bataafse republiek (1798) genoemd. Nu moest het volk aan de macht. Dus werden er snel plaatselijke besturen van de grond getrokken. Op die manier werd Engelbert ingedeeld bij de gemeente Westerbroek (1808-1811). Meer “rechten” dan publicatie van Besluiten en inkwartiering van troepen had men overigens niet. Dit laatste betekende vaak dat de soldaten door de inwoners moesten worden gevoed en onderhouden. Na de inlijving bij het Franse keizerrijk werd deze gemeente gesplitst en viel Engelbert onder de gemeente Noorddijk (1811-1969). Per 1 januari 1969 ging het merendeel van de bewoners van de gemeente Noorddijk over naar de gemeente Groningen.

Op de plaats van het koor in de huidige kerk in Engelbert stond tot 1594 een kapel. Daarna is er een kerk gebouwd, die vergroot werd in 1779 en in 1904 een nieuw dak met toren kreeg. Van oudsher was de koster tevens schoolmeester. De sollicitatieprocedure bestond uit psalmen zingen in de kerk. De examinator trok buiten een streep waar hij het gezang nog net horen kon. Met de Bataafse revolutie ging het gezag over de school van de kerk naar de overheid. Dit was ook wel nodig, want veel kennisoverdracht was er niet.

Het dorp heeft een heuse burcht gekend: het “Huis Delmina”, in 1779 gebouwd door de heer Hendrik Woortman, in 1839 afgebroken. Waarschijnlijk heeft Hendrik Woortman de Woortmansdijk aangelegd. Dat die modderweg in 1874 een grindweg werd, was een hele verbetering. In 1927 werd de weg verhard.

Nog beter werd het in het dorp bij de aanleg van het Woldjerspoor. De afgraving die daarvoor nodig was, resulteerde in het huidige natuurbad. De springtoren in het bad staat er al sinds 1935. Waar vroeger het spoor liep, is nu een gelijknamige weg aangelegd. Het voormalige stationsgebouw doet nu dienst als woonhuis en opslagplaats. Café Spoorzicht heeft zijn naam veranderd in café Engelstede. Als je over de Woldjerspoorweg loopt, zie je in de diepte het nieuwe Multifunctioneel Centrum (MFC) liggen, met daarachter de sportvelden van de v.v. Engelbert en de ijsbaan. (© Belangenvereniging MEER-dorpen)

Recente ontwikkelingen
- In 2011 worden delen van Engelbert (en buurdorp Middelbert) ingericht als 30 km-gebied.

Bezienswaardigheden
- De NH kerk van Engelbert is het enige rijksmonument van het dorp. Kerk op omheind kerkhof. Langgerekt driezijdig gesloten kerkgebouw waarvan het muurwerk uit de 13e-14e eeuw dateert. In het koor een sacramentsnis met gebeeldhouwde bekroning. Mooie 17e-eeuwse gesneden preekstoelkuip met trap en klankbord en koperen kaarsenhouder; koperen kroon. Banken met rugpanelen en alle overige banken met knoppen op de zijstukken. In de dakruiter een klok uit 1630.

- Engelbert had van 1929 tot 1941 een station aan de spoorlijn Groningen-Weiwerd. Het stationsgebouw staat er nog (aan de weg Woldjerspoorweg). Voor nadere informatie zie de link.

Jaarlijkse evenementen
- Christmas Fair (weekend half december).

Natuur en recreatie
- Natuurbad Engelbert met camping en verblijfsrecreatie.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Engelbert (online te boeken).

Links
- Belangenvereniging MEER-dorpen. De tweemaandelijkse dorpskrant MEER-nieuws is op de site ook online te lezen.
- In het Multifunctioneel Centrum (MFC) Engelbert vinden vele lokale verenigingen een onderkomen.
- Openbare Basisschool De Driebond.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)
   
2. 2. Wikipedia,
   x
   , (2011)