Diefdijk

Status
Diefdijk is een buurtschap in Zuid-Holland, in de streek Vijfheerenlanden, gelegen langs de gelijknamige bijna 10 km lange dijk. Deze dijk valt onder liefst vijf kernen (van N naar Z Everdingen, Zijderveld, Schoonrewoerd, Leerdam en Acquoy), drie gemeenten (Vianen, Leerdam en Geldermalsen, waarbij het in het NO ook nog grenst aan de gemeente Culemborg) en drie provincies (Utrecht, Zuid-Holland en Gelderland). Topografisch en cultuurhistorisch gezien een interessant geval dus.

Naam
Oudere vermeldingen
1284 Dieffwech, 13e eeuw Diefweg.
Naamsverklaring
Het vroege voorkomen van de naam maant tot voorzichtigheid bij het verbinden van deze naam met de in België voorkomende Diewegen (met als eerste lid waarschijnlijk diede ‘groot, algemeen’, dus letterlijk ‘volkswegen’), die in de volksmond later Diefwegen werden. Het wel geopperde alternatief, de naam zou een sluipweg voor vagebonden aanduiden, is echter nog minder overtuigend. (3083)

Ligging
De Diefdijk ligt O van Leerdam, Schoonrewoerd, Zijderveld en Everdingen. De Diefdijk loopt van de Lek bij Everdingen in het N naar de Linge bij Leerdam en Asperen in het Z.

Statistische gegevens
- In 1840 omvatte de buurtschap Diefdijk 31 huizen met 195 inwoners onder Schoonrewoerd en 26 huizen met 172 inwoners onder Leerdam.

Geschiedenis
De Diefdijk is eind 13e eeuw aangelegd in opdracht van de beroemde vijf Heren die destijds dit gebied bestuurden. Ze wilden Holland beschermen tegen doorbraken van Gelderse rivierdijken, iets wat in die tijd regelmatig voorkwam. Aanvankelijk was de Diefdijk niet veel meer dan een verhoogd handelsweggetje. In de loop der eeuwen is het een robuuste dijk geworden die regelmatig is verhoogd en versterkt. De Diefdijk heeft regelmatig zijn nut bewezen. Toch is het ook een aantal malen goed fout gegaan. Alleen al tussen 1523 en 1573 is de dijk vijf keer doorgebroken. Het Wiel van Bassa (zie hierna) is het 'litteken' van de watersnoodramp van 1571.

Bezienswaardigheden
- Vanuit Leerdam gezien aan het begin van de Diefdijk, nabij Het Wiel (meertje als restant van een overstroming), vindt u het waterliniefort Werk aan de Diefdijk.

- De 26 bunkers in de Diefdijk en omgeving, tussen de Lekdijk bij Culemborg en het Lingebos bij de A15, hebben in 2011 een opknapbeurt ondergaan, vooral om vleermuizen van dienst te zijn. De bunkers zijn groepschuilplaatsen uit 1916 en 1940 en batterijschuilplaatsen uit 1900 en maken deel uit van het cultuurhistorisch erfgoed Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het hoofddoel van het onderhoud aan 23 van de 26 militaire gebouwtjes is vleermuizen een veilige voorziening te geven om te schuilen. In nauw overleg met de Zoogdiervereniging zijn voorzieningen ontwikkeld waarin vleermuizen kunnen wegkruipen. De drie meest bijzondere schuilplaatsen zijn geschikt gemaakt voor beperkte openstelling voor publiek. Deze schuilplaatsen liggen in de buurt van fort Asperen. Hier is ook het interieur gereconstrueerd en er zijn replica's gemaakt van de luiken en deuren.

- Een van de kazematten in de Diefdijk is gerestaureerd in de staat waarin deze in 1939 verkeerde. De taak van de kazematten was om rijksweg A2 te beschermen. Vanaf de A2 komend uit de richting 's-Hertogenbosch is de kazemat goed te zien. Filmpje kazemat Diefdijk.

Landschap, natuur en recreatie
- O van Schoonrewoerd ligt aan de W kant van de Diefdijk het natuurreservaat Wiel van Bassa. Dit meer is een restant van een vroegere overstroming. 2 km zuidelijker, O van Leerdam, ligt er nog een, die gewoon Het Wiel heet. Dat meer wordt doorsneden door de spoorlijn Leerdam-Geldermalsen. En 2 km noordelijk van het Wiel van Bassa ligt nog De Waai, een wiel O van de Diefdijk dat daarom onder de Gelderse gemeente Culemborg valt.

- Het Zuid-Hollands Landschap heeft in 2009 een stuk grond aan de Diefdijk aangekocht, waarmee zij de vier natuurgebieden die ze hier reeds beheert, met elkaar kan verbinden tot één ecologische verbindingszone. Het betreft de natuurgebieden Schaayk, Sonsbrug, Schoonrewoerdse Wiel en De Waai. De aangekochte grond kenmerkt zich door het kleinschalige agrarische karakter, het natuur- en landschapsschoon en de cultuurhistorische waarde. Er is een grote verscheidenheid aan bossen, grienden, bloemrijke graslanden, hoogstamboomgaarden en rietlanden. En dat vormt weer een geschikte omgeving voor bijzondere planten- en diersoorten.

- Sinds 2011 is er een zelfbedieningskabelpontje voor fietsers en voetgangers over de Culemborgse Vaart (de vaart die langs de Diefdijk loopt).

- De versterking vanaf 2012 van de Diefdijklinie tussen de Lek bij Everdingen en de Waal bij Gorinchem, wordt gecombineerd met het herstel van militair historische elementen en verbetering van verkeersveiligheid. De Diefdijklinie voldeed als waterkering niet meer aan de gestelde eisen en moest dus verbeterd worden. Daarnaast werd de dijk als verkeersonveilig ervaren en waren er kansen om iets te doen met de rijke militaire historie waar de Diefdijk onderdeel van uitmaakt. De Diefdijklinie is één lange dijk dwars door de polder, van de Lek bij Everdingen tot aan de Waal bij Gorinchem. Totale lengte: 23 kilometer. Eigenlijk 'knipt' de Diefdijklinie al eeuwenlang een groter gebied in tweeën. Mocht ergens in de Betuwe of in de Tieler- en Culemborgerwaarden tijdens hoogwater een dijk het begeven, dan kan het water westwaarts niet verder dan de Diefdijklinie. Zo blijft het aansluitende, grotendeels Zuid-Hollandse gebied (Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden) droog. Ook is de linie onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. En zodoende ingezet in tijden van oorlog om de vijand uit het oosten tegen te houden door het onder water zetten van de gebieden ten oosten van de Diefdijk.