Broekhem

Status
- Broekhem is een voormalig dorp, thans wijk in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Valkenburg aan de Geul. T/m 30-9-1940 gemeente Houthem. Per 1-10-1940 over naar gemeente Valkenburg-Houthem, in 1982 over naar gemeente Valkenburg aan de Geul.
- De wijk Broekhem ligt in de stad Valkenburg.

Naam
In het Limburgs
Brokem.
Naamsverklaring
Broekhem is een heem (heim, thuis) in het broekland, het drassige land langs het riviertje de Geul.

Ligging
Broekhem ligt in het W van Valkenburg en grenst in het N aan de spoorlijn en de A79 en in het Z aan de rivier de Geul.

Statistische gegevens
- In 1860 had Broekhem 110 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Broekhem ca. 1.400 huizen met ca. 3.600 inwoners.

Geschiedenis
De eerste keer dat we de naam Broekhem in geschreven vorm tegenkomen, is in een akte in het archief van het zusterklooster van Houthem. Het document draagt als datum 26 juni 1391 en er is sprake van een stuk land “boven Bruchem, reinende (grenzende, red.) aan land dat aan Thys den rentemeester van Valkenburg toebehoorde en aan land van Tyle van Bruckem.” In 1327 liet Jan III, hertog van Brabant, hier een dam in de Geul leggen om het stadje Valkenburg door overstroming tot overgave te dwingen.

Tussen Valkenburg en Houthem bevindt zich het oude domein der familie Strabach, die ongeveer op de plaats waar zich thans hotel ‘Huize Strabeek’ bevindt, sinds begin 15e eeuw hun kasteel en stamhuis hadden. Ook Broekhem en Koninkswinkel maakten deel uit van hun bezittingen. Verschillende leden van het geslacht behoorden tot de Ridderschap van Valkenburg. In de tweede helft van de 17e eeuw is de familie Strabach uitgestorven. Daarop wordt het goed versnipperd.

In Broekhem verhief zich verder de galg van het gerecht te Houthem. De plaats was genaamd Galgendriesch; nu loopt de Cremerstraat erover heen. Houthem ressorteerde onder de hoofdbank Meerssen van het Land van Valkenburg, hoewel men steeds in hoger beroep ging bij de schepenen van de stad Valkenburg. In 1929 werd Broekhem kerkelijk van Houthem afgescheiden als rectoraat en in 1935 tot parochie verheven. (3165, 3306)

Bij de huizenvernummering in 1959 is een gedeelte van Strabeek (onder meer het gedeelte waar het oude domein van de familie Strabach gelegen was!) onder de wijkbenaming Broekhem opgenomen. Tot dat tijdstip was de doorlopende huisnummering (1 t/m 455) van alle huizen uit de voormalige gemeente Houthem voortgezet. Vanaf dat moment werd voor elke straat een eigen nummering (met 1 of 2 aanvangende) gehanteerd. (3013)

In 1864 ontdekte men aan de Cremerstraat te Broekhem een veertigtal graven van Romeinse oorsprong, gedateerd in de eerste of tweede eeuw van onze jaartelling.

In 1995 zijn in Broekhem resten aangetroffen van een nederzetting uit de late Bronstijd / Vroege IJzertijd (ca. 1000-750 v. Chr. volgens C-14 datering uit 1996). Deze vondst is uniek in zijn soort en toont aan dat reeds in de prehistorie ook de drassige beekdalen werden bewoond. In 1997 is ca. 200 meter westelijk van de eerdere vindplaats een soortgelijke vondst uit de jaren zestig in de archieven herontdekt, wat aantoont dat de vondst van 1995 niet op zichzelf staat. (3167)

Bezienswaardigheden
- De kerk van Broekhem is een schepping van architect Boosten en uitgevoerd in mergelsteen. U vindt er een fraai gotisch Madonnabeeldje van hout, een houten beeld van Sint Jozef gemaakt door Charles Vos, absisschilderingen van Charles Eyck’s leerling Eugène Laudy, een kruisweg van dom. V.d. Mey en ramen van Henri Jonas, Henri Schoonbrood, Charel Eyck en R. Smeets. In het middelste raam boven het altaar treft u de wapens aan der echtelieden jhr. H. van Nispen tot Pannerden, in leven kerkmeester en burgemeester van Klimmen, en I. barones Van Voorst tot Voorst. (3307)

Literatuur
- Jo van Aken en Jan G.M. Notten, Beeld van Broekhem. Uitg. Valkdruk, Valkenburg-Broekhem, 1988.