Boekelo
lokatie
Status
- Boekelo is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Enschede. T/m 30-4-1934 gemeente Lonneker.
- Het dorp Boekelo heeft geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek, postaal gezien ligt Boekelo 'in' Enschede. Globaal omvat Boekelo postcodegebied 7548. Ook in de gemeentelijke Basisadministratie Adressen en Gebouwen (BAG) is Boekelo niet benoemd als 'woonplaats', terwijl het dat in de praktijk natuurlijk wél is. Boekelo heeft wél officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden).
Naam
In het Nedersaksisch
Bokel.
Oudere schrijfwijzen
1381-1383 Boecler, ca. 1450 Boekele, Bokel, 1499 Boecklo, 1510 Bokeloe, 1601 Boekeloe.
Naamsverklaring
Als de identificatie van de oudste vorm correct is, dan oorspronkelijk een samenstelling van boek 'beuk' en laar 'bosweide, intensief benut bos'. De latere vormen gaan terug op lo 'bos', vergelijk Brammelo. (1)
Ligging
Boekelo ligt direct ZW van Enschede en grenst in het N aan de A35.
Statistische gegevens
- In 1840 had Boekelo 157 huizen met 852 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Boekelo ca. 1.000 huizen met ca. 2.500 inwoners.
Geschiedenis
Zoutindustrie
Het oorspronkelijk overwegend agrarische dorp Boekelo werd vooral bekend door de zoutindustrie (zoutwinning), die sinds 1919 ten zuiden van het dorp gevestigd was, met het daarbij behorende zoutwatergolfbad Bad Boekelo. Door de komst van het Twentekanaal is de fabriek van de Koninklijke Nederlandse Zoutindustrie verplaatst naar Hengelo (nu Akzo Nobel).
Textielindustrie
Ook de textielindustrie floreerde in Boekelo: De N.V. Boekelosche Stoomblekerij (in 1888 opgericht door de zonen van Gerrit Jan van Heek) werd in 1965 overgenomen door Unilever (die het bij P. Fentener van Vlissingen & Co's Katoenfabrieken N.V. voegde, later Texoprint). Op het oude fabrieksterrein is in 2008 een nieuwbouwplan gerealiseerd (De Bleekerij) waarbij delen van het industriële erfgoed zoals de oude gevels van textielgebouwen en de fabrieksschoorsteen bewaard zijn bleven.
Beschrijving Boekelo uit 1889
In een wandelgids uit 1889 vinden wij de volgende beschrijving van Boekelo:
"Vervolgt men van hier (de begraafplaats in Usselo, red.) zijn weg langs de heg van het kerkhof, dan komt men over een kerkpad in 10 minuten aan het Teesinksbosch in Boekelo. Zoowel de fraaie houtpartijen als de vele liefelijke plekjes, die men er vooral langs de sterk kronkelende Veldbeek aantreft, maken dit bosch tot een der schoonste van geheel Lonneker, en hoewel het ook van uit het station Boekelo over een goeden weg (langs de school) in een paar minuten is te bereiken, wordt het door wandelaars te weinig bezocht.
Genoemd station is thans het centrum van verkeer van de buurtschap Boekelo geworden. Schuin tegenover hetzelve ziet men de in 1888 gebouwde stoombleekerij van de Heeren van Heek en Co met haar fraaien gevel, die voor de bewoners dezer buurt een nieuw middel van bestaan heeft geopend. Dicht bij deze fabriek heeft men eene vloeiweide van den Heer G. J. van Heek. Wie echter de inrichting der vloeiweiden wil bestudeeren, ga liever voorbij de uitspanning de Kwinkeler, over verschillende meestal met boomen beplante wegen naar diens, een half uur noordelijker gelegen ruim 31 HA groote vloeiweiden, die tusschen de Rutbeek en de Twekkeler beek liggen en bijna onmiddellijk aan het Hof te Boekelo grenzen.
In de geschiedenis van Overijsel en in 't bijzonder in die van Twente treft men zeer vaak den naam Boekelo aan. De Heeren ‘tot Boekelo’ woonden op genoemd Hof. In de 16e eeuw was het eene bezitting van de Heeren Ripperda van Hengelo een aloud adellijk geslacht uit de Groninger Ommelanden afkomstig. Unica Ripperda, die in 1598 drost van Haaksbergen en van 1612-1623 drost van Twente was, was Heer tot Boeculoo en Hengelo. Zijn zoon Willem van Ripperda was een der gevolmachtigden bij de vredesonderhandelingen te Munster van 1644-1648, die den 30 Januari 1648 met den vrede eindigden, waarbij Nederland als loon voor zijn tachtigjarigen worstelstrijd met Spanje door Europa als onafhankelijk gemeenebest werd erkend.
Later kwam het Hof te Boekelo in bezit van de familie van Mahony; een lid dezer familie sneuvelde in den slag van Malplaquet (in 1709) en volgens de overlevering zouden zijne beide windhonden, die hem in den krijg verzeld hadden, na zijn dood naar Boekelo zijn teruggeloopen. Van 1722-1750 was Generaal-luitenant C.J. Baron de Mahony tot Boekelo, als Goedsheer, lid van den Kerkeraad te Enschede; door erfenis werd deze ook eigenaar van de havezathe Hachmeule onder Delden. Ook vinden wij van 1750-1769 J.A. van Mahony tot Boekelo en Hengelo als lid van genoemden Kerkeraad vermeld. In 1817 stond het Huis te Boekelo nog. Het was een ruim gebouw, met grachten omgeven, met een voorplein en twee ronde torens. Van binnen kwamen de vertrekken uit op eene groote vestibule. Eene prachtige eikenlaan en een groote vijver wijzen nog de plaats aan der vroegere havezathe, die onder het rechtsgebied (dingspil) van Enschede behoorde.
Een klein half uur ten zuidwesten van het Hof te Boekelo stond vroeger het adellijk kasteel te Bekkum, op de plaats waar thans het met hooge eikeboomen omgeven boerenerf Altena ligt. Van den bouw en van de slooping van het kasteel valt niets met zekerheid te zeggen; wat de bewoners betreft, vonden wij vermeld, dat in 1544 Maria van Beckum, de zuster, en Ursela van Werdum, de echtgenoote van Jan van Beckum, gevangen werden genomen, in een (nog aanwezigen) kelder van het kasteel Twickel werden opgesloten en daarna even buiten Delden, aan den straatweg naar Goor den 13 November om den geloove (zij waren doopsgezind) werden verbrand. In het volksliedje, dat in die dagen veel werd gezongen, heet het:
De jongste is eerst genomen,
Juffrouw Mary, na mijn verstant,
Om hare suster te ontvromen
Hebben zij haer eerst verbrant.
De ander vraagden sij met practijken,
Ursel was sij genaemt,
Oft sij niet woude afwijcken,
Haar suster was gebrant, geblaemt.
Waarop Ursela antwoordde:
Soudt ghij mij van de waerheyt drijven
Om desen tijtlijcken doot
Neen bij Christum wil ick vroom blijven,
Mijn hulper in al der noot.
De omstandigheid dat de Drost van Twente, Gosen van Raesfelt van Rutenberg onder Dalfsen, schoonzoon van Jan de Rijke, Heer van Twikkel, de naaste bloedverwant en erfgenaam van de beide zusters was, geeft aanleiding tot het vermoeden, dat hier meer de hebzucht van den bloedverwant dan de geloofsijver van den Drost in 't spel was."
(bron: Overijssel, plaatsbeschrijvingen 1880-1930, weblog van de Overijsselse Bibliotheek Dienst OBD)
Recente ontwikkelingen
Herinrichting buitengebied Enschede-Zuid
- Het Landinrichtingsplan Enschede-Zuid heeft betrekking op de landschappelijke ontwikkelingen in de komende jaren m.b.t. (het buitengebied van) de kernen Broekheurne, Usselo, Boekelo en Twekkelo.
Bezienswaardigheden
- RK Marcellinuskerk uit 1929 (Beckumerstraat 167) van architect J. Sluymer.
- De houten NH kerk van Boekelo (Kwinkelerweg 5) uit 1965 is in functie geweest tot 2003. De Boekelose hervormden gaan tegenwoordig naar de hervormde kerk in Usselo. De NH kerk van Boekelo zal gaan fungeren als gemeenschapscentrum.
- In het Twentse coulisselandschap van Boekelo liggen historische landgoederen waaronder het Hof te Boekelo (een oorspronkelijke havezate uit 1570), De Weele, Zonnebeek en 't Stroot.
Jaarlijkse evenementen
- Carnaval in Boekelo.
- Muziekfestival Zoutpop (2e pinksterdag) is gratis toegankelijk.
- Boekelo is tegenwoordig o.a. bekend van het internationale paardensportevenement Military Boekelo (oktober).
Natuur en recreatie
- De Museum Buurt Spoorweg rijdt op een historische museumspoorbaan met gerestaureerde stoomlocomotieven en wagons op het traject Boekelo-Haaksbergen v.v.
Overnachten
- Hotels in Boekelo en omgeving (online te boeken).
- Vakantiehuizen in de omgeving van Boekelo (online te boeken).
Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Boekelo (online te bestellen).
Links
- Boeke-loos, site over Boekelo met actualiteiten uit het dorp.
