Ammerstol
Onderdelen
lokatie
Status
Ammerstol is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Krimpenerwaard, gemeente Bergambacht. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1984.
- Wapen van de voormalige gemeente Ammerstol.
Naam
Oudere schrijfwijzen
Klein-Ammers (zuidelijk van Ammerstol, aan de overzijde van de Lek, ligt in de Alblasserwaard het dorp Groot-Ammers), 1221 theloneum de Ambers, 1233 theloneum suum de Ammers, 1299 in thelonio nostro Ambers.
Naamsverklaring
Samenstelling van tol ‘tolhuis, plaats van tolheffing’ en Ammers, waarschijnlijk genitief bij de waternaam Ammer, misschien gevormd met suffix -ra bij het Germaanse am(b)- ‘water’. Mlat. theloneum betekent tolhuis. De tol is in 1401 naar Schoonhoven verlegd. (1)
Trivia
Ammer Stol is ook de naam van een personage uit een roman van Maarten ’t Hart.
Bijnaam van de inwoners
De inwoners van Ammerstol worden door de Bergambachtenaren piepmuizen genoemd. De Bergambachtenaren waren de katten waartegen de bange piepmuizen nogal eens strijd moesten leveren. (122)
Bijnaam van het dorp
Ammerstol heeft de bijnaam Het Rode Dorp. Het werd ook Moskou aan de Lek genoemd. Dit slaat op de van oudsher politieke kleur van dit dorp. CPN en PvdA scoorden hier in het verleden namelijk relatief zeer hoog. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1972, 1977 en 1981 scoorden alle linkse partijen in Ammerstol gezamenlijk respectievelijk 78 / 74,3 / 74 procent, terwijl dat landelijk 42,5 / 43,5 / 45,6 procent was. (1012)
Inherent aan een dorp met arbeiders is het socialisme. Daar lag dan ook de basis voor deze bijnaam. In 1902 werd hier een afdeling van de SDAP opgericht. Velen in het dorp werden lid. Na het verdwijnen van de zalm uit de Lek (in 1921, door de vervuiling) was de toestand goed beschouwd hopeloos en uitzichtloos. Tot de Ammerstollenaren besloten de handen letterlijk uit de mouwen te steken. Zij werden grondwerkers. Ze kregen er nog meer eelt van in hun handen, maar hun geest werd er soepel door. Ze trokken door het land van maandag tot zaterdag, kromden overdag hun ruggen over de schop en de spade, maar zaten ‘s avonds bij elkaar in de keet. Daar ontmoetten zij vakgenoten uit andere delen van het land. Televisie of radio was er niet, maar er was wat anders: de bereidheid en de noodzaak tot praten. Daar in die keten hebben de Ammerstollenaren de techniek van het vergaderen geleerd en nieuwe ideeën opgedaan. Zij beoefenden daar de kunst van het debatteren.
In 1946 splitste de SDAP zich in twee kampen en wel de ‘Partij van de Arbeid’ en de ‘Communistische Partij Nederland’. Jarenlang zouden deze twee kampen elkaar bestrijden, niet alleen in politieke zin, maar ook op het menselijk vlak. Zo huurde een PvdA-lid een huis van een huisbaas die niet alleen CPN’er was maar tevens gemeenteraadslid. Tijdens de verkiezingen had de huurder een bord met partijreclame aan zijn huis opgehangen. De huisbaas sommeerde hem het bord van zijn huis te halen. De slimme man hing het bord met een paar latten vastgemaakt aan de poten van het bed uit het slaapkamerraam, maar ook dat bleek onverteerbaar voor zijn huiseigenaar. Toen heeft de bewoner het bord aan het kippenhok dat geen eigendom van de CPN’er was, vastgemaakt. Bovendien hing hij achter elk raam een biljet, zodat er in totaal 6 affiches te zien waren! Vandaag de dag wijkt de politieke situatie in Ammerstol minder af van het landelijk gemiddelde dan voorheen, door de invloed van buitenstaanders die zich hier vestigen en door de grotere diversiteit van politieke partijen. (228, 229)
Ligging
Ammerstol ligt ZO van Bergambacht, ZW van Schoonhoven, ingeklemd tussen de Lek in het Z en de provincialeweg N210 in het N.
Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Ammerstol 80 huizen met 533 inwoners.
- Per 1 januari 1985 is de gemeente Ammerstol opgeheven in het kader van de gemeentelijke herindeling Krimpenerwaard en samen met de gemeente Berkenwoude opgegaan in de ‘nieuwe’ gemeente Bergambacht. Op dat moment telde de gemeente Ammerstol 600 huizen met 1.616 inwoners.
- De oppervlakte van de gemeente Ammerstol was slechts 61 hectare en besloeg dan ook alleen de kern Ammerstol. Zij omvatte dus geen buitengebied. De gemeente grensde in het zuiden aan de Lek en was voor het overige gedeelte, als een soort ‘enclave’, geheel omsloten door de gemeente Bergambacht. Het CBS-gemeentenummer was 0486.
- Tegenwoordig heeft Ammerstol ca. 700 huizen met ca. 1.600 inwoners.
Geschiedenis
De geschiedenis van Ammerstol gaat terug tot 1221 (zie bij Naam). Aan Ammerstol zijn in 1322 door Graaf Willem III van Holland stadsrechten toegekend, maar het gebruikmaken van deze rechten vond men bij nader inzien een te kostbare zaak, waarna Ammerstol altijd een dorp is gebleven.
In het verleden floreerde in Ammerstol de zalmvisserij. Onder de naam 'De Snackert' werd al in de 17e eeuw op de Lek bij Ammerstol gevist op zalm. De Snackert was een visserijbedrijf, waar rond het begin van de 20e eeuw ongeveer vijftig mensen werkten, onder leiding van twee bazen. Ze werkten in twee ploegen: twaalf uur op, twaalf uur af. De werkweek liep van zondagmiddag 6 uur tot zaterdagmiddag 6 uur. Van Arbowetgeving had men in die tijd immers nog niet gehoord. Tijdens de vloed hadden de vissers enkele uren rust.
Men viste met vier netten (zegens). In het zogenoemde bazenkeetje stond een groot bord, waarop werd genoteerd hoeveel zalm en elft werd gevangen. Meegeviste bliek en ruisvoorn waren voor de vissers. De zegens waren 365 meter lang en 10,5 meter breed. Deze netten waren aan de onderkant voorzien van afgeronde stenen of metalen schijven, die over de bodem van de rivier sleepten. Door een raderstoombootje, De Snackert geheten, werd dit net over de gehele breedte van de rivier uitgezet. Zo werd de rivier overspannen met vier netten, die na een tijdje één voor één werden binnengehaald. Bij het binnenhalen van het vierde en laatste net werd de meeste zalm gevangen. Deze werd met behulp van grote schepnetten met lange stelen binnengehaald. De gevangen zalm werd direct naar de visafslag gebracht, waar hij werd verkocht. De zwaarste zalm ooit in Ammerstol gevangen, woog 57 pond.
Ook in die tijd werd de Lek al druk bevaren door zeilschepen en stoomboten. Naderde zo'n schip, dan hadden twee mannen in een roeiboot, ook wel zinkboot genoemd, de taak de bovenkant van het net met zware metalen schijven te verzwaren, waardoor het naar de bodem zonk. Als het schip voorbij was, werd het net met deze schijven weer naar boven gehaald met behulp van sterke haken. De zinkboot was altijd wit geverfd, zodat hij goed opviel. Voor passerende schepen diende de zinkboot ook als baken: op de plek die dat bootje aangaf, kon een schip veilig over het net heen varen.
Er verrezen scheepswerven en in 1880, op het hoogtepunt van de zalmvisserij en -handel, werd de '‘Zalmmart'’ gebouwd. Dit veilinggebouw is in de 20e eeuw afgebroken.
Rond het jaar 1900 was de zalmvisserij nog steeds een van de belangrijkste bronnen van inkomen voor de inwoners van Ammerstol en omgeving. Al moeten we daarbij bedenken dat het maar een schamel inkomen was: in die tijd verdiende de best betaalde visser, de haalbaas, zo’n ƒ 12,00 (€5,50) per week. Als het ’s winters vroor, kon er niet worden gevist en ook in de zomer mocht er een week of zes niet gevist worden. Dan waren er dus ook geen inkomsten!
De bloeiende zalmvisserij zorgde voor veel werkgelegenheid in andere bedrijfstakken. Zo werd de vis doorgaans vervoerd in manden, die werden vervaardigd in nabijgelegen mandenmakerijen. Ook aan touw was grote behoefte, waardoor ook in de touwindustrie volop werk was.
Aan de zalmvisserij op de Lek kwam een eind in de eerste jaren van de 20e eeuw. De laatste zalm uit de Lek is in 1921 boven water gehaald. Thans herinnert alleen de vis in het voormalige gemeentewapen van Ammerstol nog aan deze bezigheid.
Onder een aantal woonhuizen in Ammerstol bevinden zich nog originele ijskelders. In vroeger tijden werden namelijk in de winter ijsblokken uitgehakt en in de goed geïsoleerde kelders bewaard. Dit diende om de zalm in de zomer voor bederf te behoeden.
Politicus Max van den Berg is in 1946 in Ammerstol geboren.
Recente ontwikkelingen
Ammerstol heeft weer een supermarkt
Sinds februari 2011 heeft Ammerstol weer een buurtsuper: Attent Ammerstol. Daarmee komt voor Ammerstol na 7 jaar een einde aan een winkelloos tijdperk. In 2004 hielden de laatste twee middenstanders in het dorp - een slagerij en buurtsuper De Hoop - het voor gezien. Jaren ervoor was het zalmvissersdorp nog een bedrijvige gemeenschap met minimaal twee slagerijen, een bakker, twee supermarkten en twee kroegen. Gemeente Bergambacht kocht de panden in 2004 op en verkocht ze zonder winst door aan Beter Wonen. Het bijzondere van de winkel is dat zij - afgezien van de twee bedrijfsleiders - wordt gerund door personeel met een verstandelijke beperking, dat op deze manier een zinvolle dagbesteding heeft en diverse vaardigheden leert. De winkel werkt daartoe samen met de Gemiva SVG Groep. De winkel wil naast een regulier assortiment ook streekproducten gaan aanbieden.
Bezienswaardigheden
- NH kerk.
- Voormalig raadhuis.
- Kerkplein met o.a. dorpspomp.
Jaarlijkse evenementen
- In Ammerstol neemt jaarlijks een aantal mensen een frisse Nieuwjaarsduik in de Lek (mits deze natuurlijk niet is dichtgevroren). Op 1 januari 2009 vond dat voor de 6e keer plaats. 15 jongeren waagden de sprong.
- Alles over Koninginnedag, Bevrijdingsdag en de Kerstmarkt in Ammerstol vindt u op de site van het Feestcomité.
Natuur en recreatie
- Ruimte voor de rivier.
Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Ammerstol (online te boeken).
Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Ammerstol (online te bestellen).
Links
- Actualiteiten over Ammerstol vindt u op Ammerstol.org.
