Woolde

Status
- Woolde is een buurtschap in de provincie Overijssel, in de streek Twente, in grotendeels gemeente Hengelo, deels gemeente Hof van Twente. Een deel van de buurtschap is tegenwoordig getransformeerd tot wijken en industriegebieden van de stad Hengelo.
- De buurtschap Woolde valt onder de stad Hengelo.
- De buurtschap Woolde heeft geen plaatsnaamborden. Enkele straatnamen (Woolderesweg, Woolderbroekweg) kennen hun oorsprong in de naam van de buurtschap.

Naam
Oudere vermeldingen
1379 Wolde, 1679 Woelde, 1820 Woolde
Naamsverklaring
Afgeleid van het Germaanse walþuz*, wat 'woud, wildernis of heide' betekende of 'zompig bos inzonderheid in het zeekleigebied'. Met ‘wold’ werd oorspronkelijk een onontgonnen, dichtbegroeide wildernis aangeduid zonder menselijke activiteit. Dit in tegenstelling tot bossen die met loo of holt werden aangeduid.
* Gereconstrueerde vorm.

Ligging
Oorspronkelijk lag Woolde om het dorp Hengelo. Sinds grote delen van Woolde onderdeel zijn geworden van de stad Hengelo ligt het restant van de buurtschap W van Hengelo, zowel O als W van de autosnelweg A35.

Statistische gegevens
- In 1840 had de buurtschap Woolde 139 huizen met 979 inwoners.
- Tegenwoordig heeft het Hengelose deel van de buurtschap Woolde 20 huizen met 70 inwoners. Daarnaast zijn er op het grondgebied van de voormalige marke Woolde de volgende Hengelose woonwijken gebouwd (met achter de naam het ca. aantal huizen/inwoners): Hengelose Es 4.600/9.800, Woolde 3.400/7.100, Het Lansink 2.250/4.700, Berflo Es 1.700/3.300 en Nijverheid 2.550/5.300.

Geschiedenis
Oorspronkelijk was Woolde één van de marken van het richterambt Delden. Naast Woolde lagen in de gelijknamige marke onder meer de buurtschappen Achterhoek, Brinkhuis en Buren. In het centrum van de marke lag de havezate ‘Huys Hengelo’. Deze havezate (een versterkt huis) werd in 1337 gebouwd en behoorde onder meer toe aan de families Van den Rutenberg en later Van Twickelo. Ten zuiden van het huis ontwikkelde zich een dorp, dat naar het huis vernoemd werd: Hengelo, alwaar het door de Drienerbeek van gescheiden werd. Op 1 mei 1802 kreeg Hengelo een eigen dorpsbestuur waardoor het onafhankelijk werd van de marke Woolde, die door diverse Staatsregelingen in het begin van de 19e eeuw al snel haar bestuursrechtelijke functie verloor en per 28 november 1811 onderdeel werd van de gemeente Hengelo. In 1821 werd het Huis Hengelo voor afbraak verkocht. De poort werd overgebracht naar Enschede en verhuisde vanaf daar in 1902 naar landgoed Het Stroot in Twekkelo. Nadat de marke Woolde door de inrichting van de gemeente Hengelo in 1811 werd gedegradeerd tot vereniging, werden uiteindelijk in 1841 de gezamenlijke markegronden verdeeld.

Door de industriële revolutie kwam de groei van Hengelo in de tweede helft van de 19e eeuw in een stroomversnelling. Dit ging vooral ten koste van het grondgebied van de (inmiddels) voormalige marke Woolde. Eerst met kleine uitbreidingen in een ring rond het oorspronkelijke dorp, maar vanaf het begin van de 20e eeuw werd ten zuidwesten van het dorp het eerste grootschalige woningbouwproject uitgevoerd in de vorm van de wijk ’t Lansink, dat in typisch Engelse tuindorpstijl werd aangelegd. In de jaren twintig gevolgd door de wijk Nijverheid, die in dezelfde stijl werd aangelegd, en de Berflo Es. Tegelijkertijd begon Hengelo zich ook aan de noordzijde te ontwikkelen met industrie van onder meer Heemaf en de eerste fasen van de woonwijk Hengelose Es. Na de opening van het Twente-Rijnkanaal volgt in het zuiden van Woolde de ontwikkeling van de Hengelose haven.

Na de Tweede Wereldoorlog volgt de verdere uitbreiding van Hengelo. In de jaren vijftig wordt de Hengelose Es gecomplementeerd en wordt er begonnen met de aanleg van de wijk Woolde, die naar de buurtschap vernoemd is. Meer en meer komen de buurtschappen Brinkhuis en Achterhoek in de verdrukking door de verstedelijking van Hengelo. Met de komst van de IJsselcentrale wordt de eerste steen gelegd voor de ontwikkeling van industrieterrein Westermaat. In de tweede helft van de 20e eeuw verdwijnen de buurtschappen Achterhoek, Brinkhuis en tenslotte ook Buren grotendeels van de kaart. In de omgeving kan men deze namen echter nog steeds tegenkomen: zo verwijst de Brinkhuisweg naar de voormalige buurtschap Brinkhuis en wordt de naam Achterhoek onder meer gebruikt in de straatnamen Achterhoekseweg en Achterhoeksedwarsweg. De naam Buren komt terug in de Burenweg en in het knooppunt van de autosnelwegen A1 en A35 ten noordwesten van Hengelo.

Naast verstedelijking is er in de jaren negentig geïnvesteerd in de natuur van Woolde. Zo is er een overstromingsgebied aangelegd aan de Woolderbinnenbeek, die naast een bergingsfunctie ook een natuurfunctie heeft voor watervogels. Deze weten het gebied inmiddels in groten getale te vinden. (© Andreas Bartelink)

Bezienswaardigheden
- Woolde heeft 2 rijksmonumenten in de gemeente Hengelo (ten oosten van de autosnelweg A35) en 3 rijksmonumenten in de gemeente Hof van Twente (ten westen van de A35).

Jaarlijkse evenementen
- Wooldereslopen (vier zondagen in het begin van het jaar).

Literatuur
- De oorspronkelijke markeboeken van Woolde, Oele Woolderzijde en Groot- en Klein Driene zijn in te zien bij het Twents Streekarchief in Delden.