Twekkelo

Status
- Twekkelo is een buurtschap in de provincie Overijssel, in de streek Twente, in grotendeels gemeente Enschede (t/m 30-4-1934 gemeente Lonneker), deels gemeente Hengelo.
- Topografisch gezien is Twekkelo een complex geval. Het heeft een kerk maar geen echte kern, en wordt daarom nog steeds als buurtschap beschouwd. Tot in de 19e eeuw 'promoveerde' een buurtschap tot dorp 'door de bouw eener kerk'. Tegenwoordig is dat een minder hard criterium. Geografisch hoort een buurtschap doorgaans onder een nabijgelegen dorp, maar dat is hier niet echt het geval. Mede gezien de ligging in twee gemeenten, is Twekkelo toch wel een aparte entiteit met een eigen identiteit.
- Twekkelo heeft geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek en ligt daarom postaal gezien grotendeels 'in' Enschede, deels 'in' Hengelo. Globaal omvat Twekkelo in het Enschedese gedeelte postcodegebied 7547.
- Twekkelo heeft geen officiële plaatsnaamborden. Daarom hebben de inwoners zelf maar een fraai plaatsnaambord gemaakt. Zie de afbeelding.

Naam
In het Twents
Twekkel.
Oudere schrijfwijzen
Laat 10e eeuw in Tuegloe, midden 12e eeuw in Tueclo, 1280 Tuiclo, 1450 Twicloe, Tweckloe, 1518 Twickelloe.
Naamsverklaring
Misschien een samenstelling van twijg 'wilgenteen' en lo 'bos'. (1)

Ligging en geografie
- Twekkelo ligt W van Enschede, ZO van Hengelo, N van Boekelo, NW van Usselo en grenst in het Z aan de A35 en in het N aan het Twentekanaal.
- De kern van de buurtschap Twekkelo wordt gevormd door drie essen (de Twekkeler Es, de Lutje Es en de Groote Es) die dicht bij elkaar liggen, met daar omheen een aantal boerenerven.

Statistische gegevens
- In 1840 had Twekkelo 84 huizen met 564 inwoners.

Geschiedenis
Marke Twekkelo
Twekkelo was een grote marke die deel uit maakte van het kerspel Enschede, waartoe ook Lonneker, Driene, Usselo en de Eschmarke behoorden. De marke Twekkelo was verdeeld in de Gerinkhoek, de Beldershoek, de Wullenhoek, het Rougoor, de Mensinkhoek, het Twekkeler Veld en het Grote Veld. Het markerichterschap lag op de Hof van Twekkelo, waarvan de locatie niet meer met zekerheid te bepalen is. In 1867 is de marke Twekkelo definitief opgeheven.

Recente ontwikkelingen
Bedreigingen en kansen voor de toekomst van Twekkelo
In 2005 heeft de Vereniging Behoud Twekkelo (VBT) (zie verder onderaan de pagina bij Links) het rapport Twekkelo. Een visie met toekomst (pdf), over de bedreigingen en kansen in dit gebied, aangeboden aan de beide gemeenten waar de buurtschap onder valt: Enschede en Hengelo. De gemeenten Enschede en Hengelo hebben daar gezamenlijk als volgt op gereageerd: “Wij hebben met veel belangstelling kennisgenomen van de visie. Samen met u zijn wij van mening dat Twekkelo landschappelijk en cultuurhistorisch een bijzonder waardevol gebied is. Wij zijn trots op het groene, tussen ons in liggende, Twentse landschap. De ligging van het waardevolle landschap van Twekkelo tussen de (groeiende) steden Enschede en Hengelo brengt echter ook kwetsbaarheid en onzekerheid met zich mee. Wij kunnen ons dan ook goed voorstellen dat de Vereniging Behoud Twekkelo een visie voor haar gebied heeft opgesteld. Het belang van het omringende landschap gaat ons namelijk ook aan het hart.”

Bezienswaardigheden
- De buurtschap Twekkelo heeft maar liefst 18 rijksmonumenten.
- De Johanneskerk dateert uit 1950.

Boorhuisjes
In Twekkelo staan veel boorhuisjes (in Saksische stijl, met gevelteken) vanwege de zoutwinning door AkzoNobel. Deze zouthuisjes vervingen de oudere zwarte boortorens.

Schoolgebouw
Twekkelo heeft van 1726 tot 1934 een lagere school gehad. In het laatste schoolgebouw, dat dateert uit 1920, huist nu een afdeling van de AKI. De Vereniging Behoud Twekkelo zet zich in om het karakteristieke gebouw (eigendom van de gemeente Enschede) te behouden en een lokale bestemming te geven.

Landgoederen
Al eeuwenlang zijn er landgoederen in Twekkelo geweest. Het huidige landgoed Het Stroot (oorspronkelijk Thon Strode, al in 1338 genoemd) kwam er in 1865. Gerrit Jan van Heek kocht toen een gebied van rond 25 hectare met een zomerhuisje. Het gebied en het buitenverblijf zijn later uitgebreid. In het kader van de natuurschoonwet zijn er nog landgoederen bijgekomen, bijvoorbeeld: De Horste, Het Reef, Het Gerink, Het Overbeek, Den Haimer, Het Mensink en Het Wilgenkamp.

Zitbank burgemeester Stroink
M.A.H.M Stroink (1865-1930) was burgemeester van de gemeente Lonneker van 1906 tot aan zijn overlijden in 1930. Hij was fel tegen de samenvoeging van de gemeente Lonneker met de gemeente Enschede. Tijdens zijn burgemeesterschap kreeg Lonneker aansluiting op het elektriciteits- en telefoonnet en een net van verkeerswegen. Ter nagedachtenis aan deze voormalige burgemeester Stroink staat er een bakstenen zitbank aan de Burgemeester Stroinkstraat in Twekkelo.

Viermarkenboom en marke-grenssteen
Dat er in de loop der jaren flink is geknabbeld aan het oorspronkelijke grondgebied van Twekkelo wordt duidelijk aan de Van Heesbleekslaan N van het Ledeboerpark in Enschede (deze laan loopt O langs het universiteitsterrein). Hier vindt u namelijk op landgoed Het Wageler 1) de Viermarkenboom, die op het punt stond waar de marken Lonneker, Eschmarke, Groot Driene en Twekkelo bijeen kwamen en 2) een grenssteen tussen de marken Twekkelo en de Esmarke. Met enige moeite is nog te lezen TWEKKEL op de ene zijde en ESMARK op de andere zijde. Het is een platte, goed bekapte Bentheimersteen.

Jaarlijkse evenementen
- 1e paasdag: Paasvuur op de Grote Es.

Landschap, natuur en recreatie
- Vereniging Behoud Twekkelo heeft een aantal wandelpaden (Stiewelpaden) uitgezet om buitenstaanders kennis te laten maken met de schoonheid van deze buurtschap.
- De beken Makkenbroekenbeek (Twekkelerbeek), de Strootsbeek (later Elsbeek) en de Schoolbeek lopen van oost naar west door Twekkelo. De laatste twee ontspringen in Twekkelo en slingeren op een redelijk natuurlijke wijze door het landschap. Sommige gedeelten van de beken zijn uitzonderlijk helder.
- Het Landinrichtingsplan Enschede-Zuid heeft betrekking op de landschappelijke ontwikkelingen in de komende jaren m.b.t. (het buitengebied van) de kernen Broekheurne, Usselo, Boekelo en Twekkelo. O.a. vier beken in Boekelo en Twekkelo krijgen als onderdeel van dit plan natuurstroken met een gezamenlijke lengte van circa zes kilometer.

Links
- Twekkelo.nl is een uitvoerige site over geschiedenis, recente ontwikkelingen en het bijzondere cultuurhistorische landschap van Twekkelo, van de Vereniging Behoud Twekkelo (VBT). De vereniging strijdt constructief - o.a. door alternatieven aan te dragen voor al te ingrijpende plannen - voor behoud van het landschap van Twekkelo, als groene zone tussen de steden Enschede en Hengelo, en tegen de oprukkende verstedelijking en verstening.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)