Wijbosch
Onderdelen
lokatie
Status
- Wijbosch is een dorp in de provincie Noord-Brabant, binnen de Meijerij van 's-Hertogenbosch gelegen in de streek Peelland, gemeente Schijndel.
- Onder het dorp Wijbosch vallen ook de buurtschappen Hoeves en Kapeleind.
- Wijbosch heeft geen eigen postcode* en plaatsnaam in het postcodeboek, ook in de gemeentelijke basisadministratie BAG is Wijbosch geen formele woonplaats (wat het in de praktijk natuurlijk wél is), dus voor TNT Post en de BAG ligt Wijbosch 'in' Schijndel.
* Wijbosch heeft postcode 5482, maar daar valt ook de noordelijke helft van het dorp Schijndel onder.
Naam
In het dialect
Wèèpes.
Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet Wijbosch 't Weppus.
Oudere schrijfwijzen
1439 Wybosch, 1556 in die Wybosch, 1840 Weibosch.
Naamsverklaring
Mogelijk een samenstelling van wije 'wilg' en bos.(1)
Ligging
Wijbosch ligt O van Schijndel. W van Veghel. Z van Wijbosch ligt een groot bedrijventerrein, slechts van Wijbosch gescheiden door de N622 naar Eerde en Veghel. Schijndel is in de loop der jaren fors gegroeid en ligt nu dicht tegen Wijbosch aan. Beide dorpen worden nog uit elkaar gehouden door de rondweg om Schijndel (N637).
Statistische gegevens
- In 1840 had Wijbosch 141 huizen met 835 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Wijbosch ca. 500 huizen met ca. 1.200 inwoners.
Geschiedenis
Wijbosch is ontstaan vanuit een middeleeuwse kern die gelegen was op een overgang van hoog en droog naar laag en drassig.
Kerkelijke geschiedenis
Van omstreeks 1428 tot 1850 heeft in Wijbosch een kapel van Sint Antonius Abt bestaan waarin ook wel missen werden opgedragen door een rector. Dit was een eenbeukig gebouwtje met aan de oost- en westzijde een trapgevel. In 1648 werd het buiten gebruik gesteld, waarna het een tijd als woning is gebruikt. In de Napoleontische tijd kwam de kapel weer aan de katholieken. In 1836 waaide het torentje van het dak en in 1850 is de kapel gesloopt, nadat de restanten ervan aan de gemeente waren verkocht.
De parochie van Wijbosch bestaat sinds 1884 en is gesticht vanuit de Sint Servatiusparochie te Schijndel. Ze kreeg toen een driebeukige neogotische kruiskerk, ontworpen door architect Herman Bekkers. Voordien kerkte de Wijbossche bevolking te Schijndel. De kerk van Wijbosch is tijdens de Tweede Wereldoorlog in 1944 verwoest. De opvolger, de huidige Sint Servatiuskerk, ontworpen door architect J.J.M. van Halteren, kwam in 1952 gereed. De klokken waren door de bezetters geroofd inclusief het Antoniusklokje dat destijds in de kapel heeft gehangen.
Recente ontwikkelingen
Dorpsplan
- Het integraal Dorpsontwikkelingsplan Wijbosch (iDOP) (pdf) omvat een analyse van (gewenste) economische, ecologische, ruimtelijke en sociaal-culturele ontwikkelingen voor de komende jaren, en daarop gebaseerde concrete acties. Actuele ontwikkelingen met betrekking tot het iDOP vindt u op de site van de Dorpsraad (zie bij Links).
Woningbouw
In 2011 wordt door ontwikkelaar Novaform nieuwbouwplan Klaverwei II in Wijbosch gerealiseerd. Voor een klein dorp als Wijbosch is het een forse uitbreiding. Het plan omvat 70 nieuwbouwwoningen; 24 in de sociale sector, 25 in het middensegment en 21 in het dure segment.
Bezienswaardigheden
- De huidige Sint Antoniuskerk van Wijbosch dateert uit 1952.
- In 1986 is een nieuwe Sint Antoniuskapel gebouwd tegenover de plaats waar ooit de oude kapel stond (ca. 1428-1850, sinds 1648 buiten gebruik, daarna nog een tijd als woning gebruik, in 1850 afgebroken). De Antoniuskapel behoort tot de parochie St. Servatius. Instellingen en verenigingen uit de gemeente SChijndel stelden geld en materiaal beschikbaar. Een vrijwillige bouwploeg uit Wijbosch bouwde de kapel onder architectuur van Virgilius van Liempd. Het gemeentebestuur schonk het St. Antoniusbeeld, vervaardigd door beeldhouwer Niel Steenbergen uit Oosterhout. Het beeld laat Antonius zien als een rijzige figuur, met de rechterhand zijn hoofd ondersteunend en gezeten op een varken.
- Het voormalige Sint Barbaraklooster is thans verpleeghuis Sint Barbara.
- Joodse begraafplaats (valt daar meer over te vertellen?).
- Aan de Wijboscherweg staat een (sterk gerenoveerde) langgevelboerderij met het jaartal 1826.
- Op het plantsoen voor de kerk staat een beeldje van de Vier Heemskinderen.
- (volgens de atlas ligt in het Wijboschbroek nog een fort Wijboschbroek. Is dat er nog, valt daar nog iets over te vertellen?, waar diende het voor?, huidige toestand?, toekomst?, red.)
Jaarlijkse evenementen
- Carnaval. Foto's carnavalsoptocht Wijbosch 2010.
- Loopgroep Wijbosch organiseert de jaarlijkse Wijboschloop op Koninginnedag. De afstanden zijn 5 of 10 km, met kleinere afstanden voor de jeugd.
- Braderie op Bevrijdingsdag (5 mei). (is dat tegenwoordig nog?, red.)
- Garage-sale (op een zondag begin juni).
- Hopoogstfeest (weekend in september). De hopteelt is lange tijd belangrijk geweest in Schijndel. Zie verder aldaar bij Geschiedenis. De site van het Hopoogstfeest biedt veel interessante informatie, niet alleen over de geschiedenis van de hopteelt maar ook over allerlei andere aspecten betreffende de geschiedenis van Schijndel en Wijbosch.
- Volksfeest Wijbosch (weekend in oktober).
Natuur en recreatie
- Rond Wijbosch zijn in het verleden productiebossen ontstaan. Het voorpootrecht bestaat nog steeds in Wijbosch. Natuurgebied Wijboschbroek was ooit een productiebos. Een van de kleinschalige cultuurlandschappen die daaruit ontstond was De Smaldonken, een gebied ten noordoosten van Schijndel. Geschiedenis van de griendcultuur en de rijswerkers in Wijbosch (pdf).
- In het Wijboschbroek vindt u diverse wandelroutes.
- Schaapskooi met schaapskudde aan de Martemanshurk in het Wijboschbroek.
- Ommetje Wijbosch (6 km). Laarzen meenemen want u kunt natte voeten krijgen!
Literatuur
- H. Verhoeven, 'Servatius, een beknopte geschiedenis van 100 jaar Wijbosch'. (jaar?, vermoedelijk 1984?)
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Wijbosch (online te bestellen).
Links
- Dorpsraad Wijbosch met o.a. actualiteiten en evenementenagenda.
- Dorpshuis De Geut.
Nieuwe reactie inzenden