Rijen

Status
- Rijen is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Gilze en Rijen. Rijen is de hoofdplaats van de gemeente, waar ook het gemeentehuis staat.
- Onder het dorp Rijen valt ook de buurtschap Laareind. De voormalige buurtschap Haansberg, die deels onder Rijen en deels onder Gilze viel, is getransformeerd tot bedrijventerrein van Rijen.

Naam
Oudere schrijfwijzen
Rijen heeft van de jaren twintig tot de jaren vijftig van de 20e eeuw ook Reijen geheten. Naar verluidt, vond dit zijn oorzaak in een lobby van de leerfabrikanten die ter plaatse veel werkgelegenheid verschaften, en die deze naam een betere indruk vonden maken.
Naamsverklaring
- Datief meervoud (met locatieve functie) van rîde (met wegval van intervocalische -d-), hetzelfde toponiem als rijt ‘kleine natuurlijke waterloop’. (1)
- Rijt, verwant met Rijn, betekent ‘kleine waterloop’. Het toponiem zou vaak het dalvormige begin van een beek aangeven*. Het woord is door een dentaal suffix afgeleid van rei ‘stromen’ en komt vooral in de kustgebieden voor, maar toch ook zeer veel in de Baronie. Het meervoud is in de Baronie soms Retten, de diminutiefvorm Rijke. Niet alleen in samenstellingen kan de t van Rijt weggelaten worden, maar ook in de simplexvorm zoals blijkt uit de vorm de Rij, 1456, te Molenschot. (…) Drie nederzettingen in de Baronie hebben rijt-namen: De Rith (Princenhage) en Reth (Baarle), terwijl wij de meervoudsvorm aantreffen in de dorpsnaam Rijen. Waar vinden wij de rijt-namen? Hét uitgesproken gebied lijkt wel Gilze en Rijen te zijn. Ook de nederzettingsnaam Rijen aldaar bevat – zoals wij boven gezien hebben – het element. Daar stroomt nog heden een waterloopje, de Zips geheten. Deze naam hangt samen met zeep, dat voortkomt uit sypelen. Ook Alphen lijkt nogal goed bedeeld met rijt-namen. Rijt ontbreekt vrijwel in Chaam, Dongen, Etten, Sprundel, Terheijden en Teteringen. Mogelijk heeft het element gezien zijn frequentie in Gilze, Alphen en Kempenland vooral een oostelijke verspreiding. Maar ook in Roosendaal is het element goed bekend. (2)
* Zie ook bij De Rith.
Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet Rijen 't Wringersgat. Site over het carnaval in Rijen.

Ligging
Rijen ligt 6 km O van Breda.

Statistische gegevens
- In 1840 had Rijen 42 huizen met 279 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Rijen ca. 6.000 huizen met ca. 16.000 inwoners.

Geschiedenis
Tegenwoordig is Rijen groter dan Gilze, maar oorspronkelijk was het omgekeerde het geval. Rijen is pas fors gegroeid door de opkomst van de leerindustrie. Rijen is bekend om zijn oude leerlooierijen. Toen in de Tweede Wereldoorlog het gemeentehuis in Gilze was gebombardeerd, besloot men een nieuw gemeentehuis in het inmiddels grotere Rijen te bouwen.

“De Vliegende Vennen te Rijen zullen vennen temidden van stuivende grond zijn geweest. Sommige vennen stoven dicht en op andere plaatsen werd de bodem tot op het grondwater weggeblazen en ontstonden in de winter weer plassen. In 1425 werd het gebied aan de geburen uitgegeven omdat het ‘hen groote scade begonst te doene met vliegen’. Het was ruim 34 bunder en werd gesmaldeeld onder de geburen” (89). De Vliegende Vennen is thans een woonwijk van Rijen.

“Van 1831 tot 1838 had een groot deel van het Nederlandse leger in Rijen een kamp betrokken” (17).

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Rijen, kunt u terecht bij Heemkring Molenheide.

Bezienswaardigheden
- Het raadhuis uit 1961 is volgens Van Egeraat het aardigste raadhuis van de Baronie.
- Mariakapel.

Natuur en recreatie
- Wandelroute ‘Stap voor stap door Rijen’ (5 kilometer) beschrijft het ontstaan en de ontwikkeling van Rijen en belicht de bijzonderheden van tientallen panden in het dorp, waaronder voormalige leerlooierijen en panden in diverse kenmerkende bouwstijlen. De route is tegen een bescheiden vergoeding verkrijgbaar bij de VVV folderservicepost.
- Overdekt zwembad Tropical.
- Markt: donderdagmiddag, in het winkelcentrum bij het Wilhelminaplein.
- Koopavond: vrijdag.

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Rijen (online te bestellen).

Links
- Rijen linkspagina.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)
   
2. 2. Laatmiddeleeuws landschap en veldnamen in de Baronie van Breda,
   Buiks, Chr.
   , (1997)