Ossendrecht

Ossendrecht

Onderdelen

lokatie

samenvatting:

Status
- Ossendrecht is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Woensdrecht. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.
- Wapen van de voormalige gemeente Ossendrecht.
- Het dorp Hoogerheide is reeds in 1817 overgegaan van de gemeente Ossendrecht naar de gemeente Woensdrecht.
- De streek rond Ossendrecht wordt Zuidhoek of Zuidkwartier genoemd.
- Onder het dorp Ossendrecht vallen ook de buurtschappen Aanwas, Calfven, Leemberg, Moleneind en Plaatsluis.

Naam
Oudere schrijfwijzen
1187 kopie 1277 Ossendrecht, 1219 Ossendreth.
Naamsverklaring
Samenstelling van drecht ‘veer, waterloop’ en ossen, meervoud van ‘os’ (rund), of anders een persoonsnaam Osse.(1)
Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet Ossendrecht Ostrecht.

Ligging
Ossendrecht ligt 4 km ZO van Woensdrecht. W grenzend aan de Schelde, Z aan de Belgische grens. Ossendrecht is landelijk gelegen, op de overgang van het Deltagebied en het Brabants Plateau, in een heuvelachtig Kempisch landschap.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Ossendrecht 238 huizen met 1.258 inwoners, verdeeld in dorp Ossendrecht 39/214 en de buurtschappen Kalfven 24/98, Aanwas 38/201, Hondseind 87/473, Moleneind 10/52, Leegstraat 12/58, Hageland 18/114 en De Platluis 10/48. Het CBS-gemeentenummer was 0829.
- Tegenwoordig heeft Ossendrecht ca. 2.200 huizen met ca. 5.500 inwoners.

Geschiedenis
Door overstromingen en oorlogsgeweld is er weinig tastbaars uit de vroegste geschiedenis van Ossendrecht bewaard gebleven. Ossendrecht heeft in 1987 het 800-jarig bestaan gevierd, omdat in 1187 de naam voor het eerst in documenten voorkomt: “Wanneer de Heer van Breda de heerlijke rechten in Krabbendijke overdraagt aan de abdij van Ter Duinen, wordt als getuige vermeld Alardus van Ossendrecht. Deze machtige abdij bezat vele goederen en grondstukken tot in de verre omgeving. In Koksijde, waar de abdij stond, zijn de restanten van het gebouw nog te bezichtigen” (106, 1987).

In 1761 verkoopt de Heer van Ossendrecht de nederzetting aan de Markies van Bergen op Zoom. De laatste Markies verkocht het op zijn beurt in 1800 aan de Bataafse Republiek, zoals ons land toen heette.

De polder Hinkelenoord die ook onder de gemeente Ossendrecht viel, hoorde begin 19e eeuw nog bij Zeeland.
Vroeger stond hier een groot kasteel.

Voor de geschiedenis van het waterleidingcomplex N van Ossendrecht zie bij De Pottenbergen.
- Verhalen over de geschiedenis van Ossendrecht op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Recente ontwikkelingen
Koningin Wilhelminakazerne
De voormalige Koningin Wilhelminakazerne (die voor 1997 ook gedeeltelijk onder de gemeente Putte viel) dateert uit 1952, heette vóór 1983 Legerplaats Ossendrecht en fungeert thans als opvang voor asielzoekers (is dat nog steeds het geval?, red.). Er worden circa duizend mensen gehuisvest. Het bijna 100 hectare grote gebied blijkt waardvolle natuur te herbergen. Pas in 1994 is dit geïnventariseerd, omdat er voorheen nooit toestemming voor werd gegeven. Vogelaar Hidde Bult uit Putte heeft er in dat jaar de broedvogels ‘gekarteerd’ en ontdekte er maar liefst 53 soorten broedvogels. Hij trof er onder meer rustzoekers (niet voor de hand liggend met een granaatbaan als ‘buurman’!) zoals de nachtzwaluw en de bergeend. Er werd echter niet op alle dagen geoefend en buiten de oefentijden was het er doodstil, mede omdat het terrein hermetisch was afgesloten. Er is zelfs een territorium gevonden van de draaihals, een vogel die in ons land zo zeldzaam is geworden dat hij hoog op de ‘Rode Lijst’ (lijst van bedreigde diersoorten) prijkt. De soort is elders in West-Brabant vrijwel uitgestorven. Bult roemt in zijn verslag verder de kwaliteit van de heesterbeplantingen, die talloze vogels nestgelegenheid en voedsel verschaffen. Het militaire oefenterrein NO van de kazerne (oppervlakte 629 ha) blijft vooralsnog in gebruik bij Defensie, maar mogelijk zal het worden afgestoten, gezien de afnemende behoefte van Defensie aan militaire oefenterreinen. Tien procent van het gebied is eigendom van Defensie, de rest wordt grotendeels gehuurd van jonkheer Cogels.

Polders
De polders W van Ossendrecht worden van alle kanten bedreigd. Ondanks een convenant dat in 1998 is afgesloten tussen de gemeenten Antwerpen (België), Stabroek (België), Woensdrecht (Noord-Brabant) en Reimerswaal (Zeeland) om het open poldergebied tussen Antwerpen en Bergen op Zoom ook echt open te houden, lanceert men het ene plan na het andere. De provincie Zeeland wil dat er een logistiek bedrijvenpark komt, de gemeente Roosendaal wil er een rangeerterrein aanleggen (als opvolger voor het Roosendaalse rangeerterrein), de Nederlandse Spoorwegen willen er een goederenspoorlijn van Antwerpen naar Bergen op Zoom doorheen trekken. Zeeland wil daar dan weer een eigen aftakking van hebben en het eventueel gelijk opwaarderen voor personenvervoer. En dan zijn er nog plannen voor een 800 hectare groot windmolenpark. Eerder zijn er al plannen geweest voor een Logistiek Park Ossendrecht (LPO), maar dat is afgeblazen. Het meest vergaande plan dateert uit de jaren zestig, toen er sprake van was het hele gebied tussen Antwerpen en Bergen op Zoom te industrialiseren.

Het gebied bestaat uit een reeks kleinere poldertjes die eind 19e, begin 20e eeuw zijn ontstaan door indijking van de slikken en schorren langs de Eendracht. Dat was nog in de tijd dat Zuid-Beveland slechts door een dam met West-Brabant was verbonden. Het is verklaarbaar dat het oog van tal van plannenmakers telkens op het gebied valt. Het is nu eenmaal zeer gunstig gelegen tussen Antwerpen en Rotterdam, met volop ontsluitingsmogelijkheden. Er wonen weinig mensen, het heeft nauwelijks historische betekenis en het is geen natuurgebied zoals de Kalmthoutse Heide. Hier heeft men ‘alleen maar’ met boeren te maken… De nieuwe goederenspoorlijn zou gedeeltelijk door open landschap komen te lopen. Milieuvereniging Benegora pleit er voor de lijn te ‘bundelen’ met de A58 en het Schelde-Rijnkanaal. Dat levert het minste ruimtebeslag op.

Kalkzandsteengroeve
De groeve van kalkzandsteenfabriek Boudewijn, gelegen op het terrein van het voormalige herstellingsoord Dennenheuvel, is sinds 2004 niet meer " in functie". In dat jaar liep namelijk de ontgrondingsvergunning af. Geoloog dr. C. Kasse, docent aan de Vrije Universiteit Amsterdam en afgestudeerd op de geologie van West-Brabant, heeft in 2000 voorgesteld van de groeve een aardkundig monument te maken, gezien de educatieve en wetenschappelijke waarde. Aan deze afgraving is namelijk het ontstaan van het West-Brabantse landschap af te lezen, tot maar liefst twee miljoen jaar terug. “De groeve is het binnenste van De Brabantse Wal. Deze wal is een bijzonder landschap, waarvan er in Nederland maar één is. Nergens anders heb je zo’n scherpe en steile overgang van de zandgronden naar de zeeklei. Hier zie je het ontstaan, laag voor laag”, aldus Kasse (428). De verschillende soorten lagen, die normaal gesproken onder de grond liggen, bevinden zich hier namelijk, dankzij de afgravingen, aan de oppervlakte, zodat de ontwikkeling van het gebied hieraan goed is af te lezen. Dr. Kasse verzorgt hier enkele malen per jaar excursies voor studenten en andere geïnteresseerden.

De groeve is een van de weinige plaatsen in de regio waar je nog ‘in het binnenste der aarde’ kunt kijken. In het verleden zijn namelijk veel donken, meanderende beken en groeves achteloos ‘opgeruimd’, omdat men de geologische en toeristische waarde ervan nog niet inzag. Zo heeft Woensdrecht bijvoorbeeld de groeves aan de Rijzendeweg en de Steenstraat destijds met groenafval gevuld en afgedekt, ondanks een advies in 1985 van G. Gonggrijp van het Rijksinstituut voor Natuurbeheer om de groeves, gezien hun grote wetenschappelijke en educatieve waarde, te behouden. Tegenwoordig is hier gelukkig meer aandacht voor. De kans is dan ook groot dat de groeve van Boudewijn tot aardkundig monument zal worden ‘gepromoveerd’. Daarvoor moet echter wel de ontgrondingsvergunning worden gewijzigd. Die bepaalt namelijk dat de exploitant verplicht is aan het eind van de exploitatieperiode de groeve ‘af te werken’, dat wil zeggen de diepe steile wanden glooiend te maken en met bos te herbeplanten. Dr. Kasse zou dit echter eeuwig zonde vinden, omdat de regio zich hiermee van een potentiële educatieve en wetenschappelijke attractie zou ontdoen.

Er zijn verschillende plannen geweest voor herontwikkeling van de groeve. Anno 2009 ligt er een plan voor 75 woningen en/of bouwkavels. Hoe de verdeling wordt tussen kant-en-klare woningen en stukken grond om zelf op te bouwen, is nog niet duidelijk. Als het aan ontwikkelaar Vestia Midden-Nederland ligt, komen er zowel geschakelde als twee-onder-eenkapwoningen. Vestia is sinds een aantal jaren eigenaar van een 75 hectare groot gebied rond de vroegere steenfabriek van Boudewijn. Bij de herontwikkeling van het gebied zijn de aspecten natuur, recreatie en wonen alledrie belangrijk. Natuurontwikkeling moet onder meer vorm krijgen door het geologische monument dat door de afgravingen van de afgelopen jaren min of meer als vanzelf is ontstaan. Het voormalig herstellingsoord Dennenheuvel wordt omgetoverd tot een hotel met zo'n 120 kamers voor zowel zakenmensen als toeristen. En de woningbouw moet de ontwikkeling van het totaalplan financieel mogelijk maken. Vestia gaat er vanuit dat de planen in zomer 2010 definitief kunnen worden.

Overnachten
- Stichting De Luchtballon organiseert primair vakantiekampen voor jeugd met een handicap of beperking, maar ook andere groepen kunnen er terecht voor vakantie of teambuilding. Voor nadere informatie zie de link.

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Ossendrecht (online te bestellen).

Links
- Dorpsplatform Ossendrecht.
- Heemkundekring Het Zuidkwartier (o.a. Ossendrecht).
- Ossendrecht linkspagina.