Hoofdmenu

Ossendrecht

Plaats
Dorp
Woensdrecht
Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

ossendrecht groeten uit legerplaats [640x480].jpg

Ossendrecht Groeten uit legerplaats
Ossendrecht Groeten uit legerplaats

NB gemeente Ossendrecht in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Ossendrecht in ca. 1870 kaart J. Kuijper
gemeente Ossendrecht in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Ossendrecht

Status
- Ossendrecht is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Woensdrecht. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

- Wapen van de voormalige gemeente Ossendrecht.

- Het dorp Hoogerheide is reeds in 1817 overgegaan van de gemeente Ossendrecht naar de gemeente Woensdrecht.

- De streek rond Ossendrecht wordt Zuidhoek of Zuidkwartier genoemd.

- Onder het dorp Ossendrecht vallen ook de buurtschappen Calfven, Leemberg, Moleneind en Plaatsluis.

Naam
Oudere schrijfwijzen
1187 kopie 1277 Ossendrecht, 1219 Ossendreth.

Naamsverklaring
Samenstelling van drecht ‘veer, waterloop’ en ossen, meervoud van ‘os’ (rund), of anders een persoonsnaam Osse.(1)

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet Ossendrecht Ostrecht.

Ligging
Ossendrecht ligt 4 km ZO van Woensdrecht. W grenzend aan de Schelde, Z aan de Belgische grens. Ossendrecht is landelijk gelegen, op de overgang van het Deltagebied en het Brabants Plateau, in een heuvelachtig Kempisch landschap.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Ossendrecht 238 huizen met 1.258 inwoners, verdeeld in dorp Ossendrecht 39/214 en de buurtschappen Kalfven 24/98, Aanwas 38/201, Hondseind 87/473, Moleneind 10/52, Leegstraat 12/58, Hageland 18/114 en De Platluis 10/48.

- Tegenwoordig heeft Ossendrecht ca. 2.200 huizen met ca. 5.500 inwoners.

Geschiedenis
Door overstromingen en oorlogsgeweld is er weinig tastbaars uit de vroegste geschiedenis van Ossendrecht bewaard gebleven. Ossendrecht heeft in 1987 het 800-jarig bestaan gevierd, omdat in 1187 de naam voor het eerst in documenten voorkomt: “Wanneer de Heer van Breda de heerlijke rechten in Krabbendijke overdraagt aan de abdij van Ter Duinen, wordt als getuige vermeld Alardus van Ossendrecht. Deze machtige abdij bezat vele goederen en grondstukken tot in de verre omgeving. In Koksijde, waar de abdij stond, zijn de restanten van het gebouw nog te bezichtigen” (106, 1987). In 1761 verkoopt de Heer van Ossendrecht de nederzetting aan de Markies van Bergen op Zoom. De laatste Markies verkocht het op zijn beurt in 1800 aan de Bataafse Republiek, zoals ons land toen heette. De polder Hinkelenoord die ook onder de gemeente Ossendrecht viel, hoorde begin 19e eeuw nog bij Zeeland.

Aanwas
Aanwas, gelegen in het W van Ossendrecht rond de gelijknamige weg, was vanouds een buurtschap maar is tegenwoordig in de bebouwde kom van Ossendrecht opgegaan. Naamsverklaring: “Een afzetting van slibdeeltjes (van zand of klei) in steeds ondieper wordend water. Wanneer het op deze wijze ontstane schor aan bedijkt land vastzat, sprak men van aanwas. Werd het er echter door water van gescheiden, dan was er sprake van opwas. Het verschil had belangrijke gevolgen voor de aanspraken die op het nieuw gevormde land gemaakt konden worden” (1). “Vroeger lag hier een dijkje. Het dijkje liep vanaf de Aanwas om het gebiedje ‘De Ketel’ en kwam uit in de tegenwoordige Burgemeester Voetenstraat. Verder naar het dorp kwamen Noord- en Zuidpolder bij elkaar en daar lag een drassig gebied. Er was dus geen goede verbinding tussen het dorp en de Aanwas. Begin 1800 is er een zanddijk aangelegd, van onder aan de berg tot de verhoging ‘De Ketel’. De tegenwoordige Burgemeester Voetenstraat en de huizen zuidelijk ervan liggen op deze dijk."(106, 1987).

Voor nadere informatie over de geschiedenis van Ossendrecht, kunt u terecht bij de volgende instanties en sites:

- Heemkundekring Het Zuidkwartier.

- Verhalen over de geschiedenis van Ossendrecht op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- In Heemkundig Museum Den Aanwas vindt u o.a. een stijlkamer, een cafeetje, een boerenkeuken anno 1900, een rariteitenkamer, archeologische vondsten en een ‘minidorp’; een verzameling geveltjes die nagebouwd is van oude prentbriefkaarten van rond 1900. Achter de geveltjes wordt met authentieke voorwerpen een oud ambachtelijk verhaal verteld. Met name over de beroepen die vroeger in de Zuidwesthoek werden beoefend.

De rariteitenkamer bevat een aantal attributen, waaronder kledingstukken, van ‘prinses Paulientje’, de kleinste mens ter wereld die ooit geleefd heeft. Paulina Musters, zoals haar eigenlijke naam luidde, werd geboren in 1878 en overleed in 1895. Zij is nooit langer geworden dan 48 centimeter, hoewel zij bij haar geboorte zes pond en een ons woog, 35 centimeter lang was en een normale eetlust had. Het kind was natuurlijk een bezienswaardigheid en haar zwager Josef Verschueren kreeg van de ouders toestemming met het meisje de kermissen in de streek af te reizen. Talrijke dokters hebben Pauline onderzocht maar een oorzaak voor de groeiafwijking hebben zij niet kunnen vinden. In 2012 is de historische roman 'Prinses Paulina' verschenen (via de link online te bestellen). Hoofdstuk uit het boek Prinses Paulina.

Verder is onder meer de bedstee te zien waarin de in 1946 zaligverklaarde en in 2000 heiligverklaarde zuster Marie Adolphine in 1866 is geboren (er zijn in Ossendrecht ook een straat, plein, kapel en school naar haar vernoemd).

Bezienswaardigheden
- De Sint Gertrudiskerk is een neogotische driebeukige kruiskerk uit 1897 met westtoren en dakruiter. De kerk is opgetrokken in baksteen met natuursteendetaillering. De toren heeft vier geledingen. Aan de noordzijde is een traptoren en de achtzijdige spits heeft wimbergen (= sierende scherp toelopende topgevelvormige bekroning boven deur, venster of nis) met wijzerplaten. De klok laat sinds 1998 ook na elf uur ’s avonds zijn vertrouwde geluid weer horen. In 1997 was de klok namelijk na die tijd, op verzoek van een naburig hotel, het zwijgen opgelegd; de gasten zouden er door uit hun slaap worden gehouden… De klok bleek enkele decibellen harder te slaan dan wettelijk toegestaan. In 1998 is dit euvel verholpen door de kracht van de slaghamer bij te stellen. Dat bleek 10 decibel te schelen...

- De kerk van de Protestantse Gemeente te Woensdrecht (Dorpsstraat 10) dateert uit 1798. Door geldgebrek duurde het tot 1802 voor het gebouw gereedkwam. De huidige kerk is als volgt ontstaan: “In 1798 stond de protestantse kerkgemeente ineens op straat. Op last van Lodewijk Napoleon moesten protestanten de in gebruik zijnde kerken verlaten om plaats te maken voor katholieken. En dus trokken de protestanten uit de kerk die vroeger op de plaats van de huidige, katholieke, Gertrudiskerk stond” (762). Het artikel vervolgt: “Met het feit dat de protestanten twee eeuwen terug een eigen kerk moesten bouwen, kregen zij overigens een koekje van eigen deeg: bijna 200 jaar daarvoor, tijdens de roerige periode van de Reformatie, konden de katholieken vertrekken.”

Het is ook in die tijd dat het protestantisme in deze regio de kop opstak. Archivaris van de kerkgemeente C. Schoonhoven, die ter ere van het 200-jarig bestaan van de kerk een gedenkboek heeft geschreven, zegt dat de eerste tekenen van protestantisme in de Zuidwesthoek zich in 1612 aandienden. “Dan is er katholieke correspondentie waarin de verontrusting wordt uitgesproken dat het protestantisme hier begint.” Spanningen tussen katholieken en protestanten behoren inmiddels tot het verleden. Een fraai voorbeeld hiervan is de jubileumviering van de protestantse kerk op 27 september 1998, die gehouden werd in… de katholieke Gertrudiskerk! De reden was dat de protestantse kerk voor deze viering te klein was. Een fragment uit het gedicht van Hendrik Jan Bosman, geschreven ter ere van het 200-jarig bestaan van de kerk: “Een vrij gewoon gebouw, op Dorpsstraat 10. Niet hoger dan de panden / die ’t omgeven. Wie argeloos voorbijloopt, houdt het even / voor boerderij of / herenhuis misschien.”
Naast de kerk staat een oorlogsmonument uit 1957, dat drie soldaten en een helpende vrouw voostelt.

- Door geldgebrek werd afgezien van een kerktoren bij de NH kerk. Pas in 1940, bij het 40-jarig ambtsjubileum van dominee J. Scholte, zagen de protestanten hun wens in vervulling gaan: naast het kerkgebouw verrees een klokkenstoel.

- De zr. Marie Adolphinekapel staat op de plaats waar eens het geboortehuis stond van deze zuster, die in 1946 zalig en in 2000 heilig is verklaard. Zie voor nadere gegevens over deze zuster bij museum Den Aanwas. Overigens is de tekst “God mag mij klieven, ik ben zijn brandhout” in het gebrandschilderde raam en op het altaar, niet van zuster Marie Adolphine afkomstig. “Dat heeft zij nooit zo gezegd. Het is een vondst van een schrijver die de uitspraak verzon voor een toneelstuk over Marie Adolphine”, aldus pastor A. van Balveren (412). In de kapel komen nog regelmatig mensen die er behoefte aan hebben in stilte te bidden.

- In het voormalige gemeentehuis, dat dateert uit 1939 en op traditionele wijze in baksteenbouw met kruiskozijnen is opgetrokken, is tegenwoordig de Rabobank gevestigd.

- NO van Ossendrecht, aan de Onze Lieve Vrouw ter Duinenlaan 199, ligt de voormalige Volksabdij Onze Lieve Vrouw ter Duinen. Het is begonnen als werkkamp voor jonge werklozen tijdens de wereldcrisis van de jaren dertig. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was het kamp een noodziekenhuis voor zieken en ‘ouden van dagen’ uit het gebombardeerde Rotterdam. Tevens bood de Volksabdij onderdak aan kloosterlingen die uit hun klooster verdwenen waren en herbergde zij een aantal onderduikers. Na de oorlog is het voormalige werkkamp in gebruik genomen als ambachtsschool, thans streekschool Zuidwesthoek College, die hier in 2012 een nieuwbouwcomplex in gebruik heeft genomen. Sinds 2002 is er tevens een instelling voor jeugdzorg gevestigd, en een hotel-restaurant. Nadere informatie over de geschiedenis van de Volksabdij te Ossendrecht.

- Oorlogsmuseum Ossendrecht omvat de collectie van verzamelaar en conservator Jan M. de Jonge. Veel complete uniformen (meer dan 200), radio- en zendapparatuur, wapens, gebruiksvoorwerpen, surrogaten, munitie, mijnen, handgranaten en optische apparatuur. Aan ieder stuk is een gedegen studie voorafgegaan om het op de authentieke manier te kunnen presenteren.

- Kapellen in Ossendrecht.

- Gevelstenen in Ossendrecht.

Jaarlijkse evenementen
- De Wandelende Krabben organiseren jaarlijks in het pinksterweekeinde de Pinkster2daagse. U kunt kiezen uit de afstanden 6, 12, 18, 24, 30, 36 en 42 kilometer.

- Trekkertrek (op een zondag eind augustus).

Natuur en recreatie
- Rond Ossendrecht loopt een mountainbikeroute van maar liefst 40 kilometer lengte.

- De Noordpolder van Ossendrecht ligt aan de voet van de Brabantse Wal op de overgang naar het kleigebied in Zeeland. Door deze ligging is er veel hoogteverschil en sterke kwel aanwezig. De Noordpolder is door de Provincie Noord-Brabant aangewezen als Natte Natuurparel. Dit betekent dat hier de bodem niet snel mag uitdrogen zodat kenmerkende planten zich weer kunnen ontwikkelen. Naast sterke kwel bezit de Noordpolder cultuurhistorische waarden, zoals het middeleeuwse slotenpatroon.

Overnachten
- Hotels in Ossendrecht en omgeving.

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Ossendrecht (online te bestellen).

Links
- Dorpsplatform Ossendrecht.

- Lokaal nieuwsblad 't Loopke is via de link ook online te lezen.

Reactie toevoegen