Oosteind
lokatie
Status
- Oosteind is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Oosterhout.
- Onder het dorp Oosteind vallen ook de buurtschappen Groenendijk, Hogedijk / Groenstraat (ged.), Heikant, Ter Horst, en 't Hoekske.
- Vijfhuizen zou oorspronkelijk ook een buurtschap zijn geweest van Oosteind, maar ligt nu W van de A27 als onderdeel van Oosterhout, rond de weg Vijfhuizen, aan het eind van de Leijsenstraat. Komt in 1624 voor het eerst in de bronnen voor als Vyffhusen. Wordt in de volksmond Het Helleke genoemd, hoewel de weg Helleke een aparte weg is W van de weg Vijfhuizen. Omvat thans nog 4 huizen (met de nummers 2, 3, 7 en 11). Bezienswaardigheid: zeer karakteristiek pand het Geel Huis.
Naam
Oudere schrijfwijzen
De naam Oosteind te Oosterhout is de opvolger van Ulendonk. (1)
Naamsverklaring
Samenstelling van oost ‘oostelijk gelegen’ en eind ‘uiteinde, einde’. (2)
Ligging
Oosteind ligt O van Oosterhout, NW van Dongen, O van de A27. U wordt erop geattendeerd als u op de A27 onder Oosteind door rijdt; de
naam staat namelijk op het viaduct over de A27 ter hoogte van Oosteind.
Statistische gegevens
- In 1840 had Oosteind 66 huizen met 454 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Oosteind ca. 600 huizen met ca. 1.400 inwoners.
Geschiedenis
De inwoners van Oosteind leefden vroeger van de landbouw, hielden zich al sinds de Middeleeuwen ook bezig met leerlooien en later met het vervaardigen van schoenen. Deze bezigheid vond men binnen de gemeente Oosterhout alleen hier.
Rond 1900 waren er maar liefst zo’n twintig leerlooierijen in Oosteind. Begonnen als nevenactiviteit, werd het voor velen het hoofdmiddel van bestaan. Thans is er nog slechts één in bedrijf en wel die van Pierre Driesen (Provincialeweg 122). Het pand bevindt zich nog voor een groot deel in authentieke staat. Zo zien bijvoorbeeld de droogzolders er nog net zo uit als een eeuw geleden, met aan alle kanten houten luiken die opengezet kunnen worden om de gelooide huiden droog te laten waaien. De luiken zijn verstelbaar. Afhankelijk van het weer kunnen deze op maat opengezet worden.
De putten zijn al langgeleden geruimd. Dat waren vijftig grote houten bakken van twee bij twee bij twee meter. In deze bakken, die in de grond waren ingegraven, lagen de huiden één tot twee jaar om via een tijdrovend natuurlijk proces met eikenschors te looien. Tegenwoordig gebeurt dat dankzij grote houten draaiende trommels in 48 uur. Het kuiplooien, zoals dat vroeger vooral in Oosteind, Gilze, Rijen, Waspik, Waalwijk en Dongen gebeurde, is in Nederland allang uitgestorven, het komt alleen hier en daar nog voor in België en Duitsland. “Ik heb het op de vakschool nog geleerd, ontharen en vlezen op de bok, met schraapmessen. Toen ik op het bedrijf begon, lagen hier buiten nog de kuipen. Een jaar of twee lagen de huiden daarin, ingestrooid met gesnipperde eikenschors, op bretten. Een stuk of vijftig huiden op elkaar tot de put vol zat, een zware kei er bovenop. Het kapitaal zit in de grond, zeiden de leerlooiers toen. Wij zijn met kuiplooien gestopt in 1948/49. Vanwege de concurrentie. Het looiproces moest sneller”, aldus Driesen (808). Het bedrijf van Driesen bestond in 1995 honderd jaar en kreeg in verband daarmee de koninklijke onderscheiding van Hofleverancier.
In de Langstraat, Dongen en omgeving hadden veel boeren, herbergiers, winkeliers, schoenmakers en zadelmakers het leerlooien als nevenactiviteit. Dit werd veroorzaakt door gunstige factoren als veel veeteelt en dus veel huiden, riviertjes als Donge en Rul en beken met stromend water en akkermaalshout in de houtwallen, waarvan de schors kon dienen als looistof (de lokale molenaar maalde de schors tot poeder, dat tijdens het looien tussen de huiden gestrooid moest worden). In 1815 telde Brabant 250 leerlooierijen waar 330 mensen in dienst waren, vaak vader en zoons. Ten tijde van oorlogen was er een grote vraag naar leer. Duizenden soldaten moesten dan van schoenen worden voorzien. Door moderne looitechnieken en de ledercrisis tussen 1920 en 1930 verdwenen veel Oosteindse kuiplooiers.
Nieuwe ‘gouden tijden’ voor de leerlooierij begonnen na de Tweede Wereldoorlog, toen Nederland massaal overstapte van de klomp op de schoen. Voor Oosteind duurde dit tot medio jaren zeventig. De teruggang die toen volgde, had te maken met milieueisen, hoge investeringen in zuiveringsinstallaties, verdere mechanisatie en andere maatregelen tegen stank en lozing van afvalstoffen. Zo heeft Driesen in 1986 zijn ‘nat-huisafdeling’ overgebracht naar zijn bedrijf in Dongen. In Oosteind vindt nog een deel van het afdrogen, verwerken, opslaan en verkopen van het leer plaats.
Canon 700 jaar Oosteind
Oosteind heeft in 2008 het 700-jarig bestaan gevierd. Ter gelegenheid daarvan heeft Stijn Leijten een Canon (zeg maar bloemlezing) gemaakt van 700 jaar geschiedenis van Oosteind. Op een paar A4-tjes de hoogtepunten uit de geschiedenis van Oosteind. U kunt dat vinden op de site van Oosteind 700.
Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van het dorp Oosteind en/of haar buurtschappen, kunt u terecht bij de Werkgroep Heemkunde Ulendonc.
Oosteindse buurtschappen "op de kaart"
De Vereniging Belangen Oosteind VBO en de Werkgroep Heemkunde Ulendonc WHU verdienen een pluim voor de wijze waarop zij de buurtschappen in het buitengebied rond Oosteind profileren. Zij hebben namelijk bij alle buurtschappen fraaie borden geplaatst met daarop een verhaal over de geschiedenis van de desbetreffende buurtschap. Het betreft met name de buurtschappen Groenendijk, Groenstraat/Hoge Dijk, De Heikant en Den Horst. Dit alles onder het motto: “Oosteind vertelt over zijn land, zijn monumenten, zijn natuur. Samen maken ze geschiedenis.” Zij zijn landelijk een van de weinigen die op een dergelijke goed verzorgde wijze ter plekke het toerisme in hun buitengebieden bevorderen. Iedereen roept het, VBO en WHU doen het! Het illustreert tevens de belangrijke bijdrage die de lokale ‘amateurheemkunde’ kan leveren aan het beschrijven en profileren van de lokale geschiedenissen en bezienswaardigheden, naast de professionele historici en de VVV’s. Veel heemkundekringen doen dit uiteraard al, maar maken dit nog vaak niet zo goed naar buiten zichtbaar als de VBO en WHU dit doen. Bij de lokale (al dan niet georganiseerde) heemkundigen is een enorme kennis aanwezig. VBO en WHU laten zien hoe je deze kennis en kunde kunt inzetten in het belang van het cultuurtoerisme.
Uitgeverij Filatop (de voorloper van uitgeverij Plaatsengids.nl) heeft VBO en WHU dan ook, ter gelegenheid van het verschijnen van het boek "Op ontdekkingstocht door West-Brabant; Baronie en Markiezaat"* in 2001, de West-Brabantse Buurtschappenprijs 2000 toegekend.
* Auteurs: Geert de Bruijn uit Sint Willebrord en Frank van den Hoven (de hoofdredacteur van Plaatsengids.nl) uit Oosterwijk.
Recente ontwikkelingen
Bouwen aan het 'lint' te Oosteind
In de Werkgroep Lint Oosteind zitten vertegenwoordigers van onder andere de gemeente, de Zuidelijke Land- en Tuinbouw Organisatie ZLTO en de Vereniging Belangen Oosteind. Samen proberen ze locaties binnen de lintbebouwing langs de Provincialeweg te vinden waar huizenbouw mogelijk is. Dat is geen gemakkelijke opgave, omdat binnen het lint de nodige agrarische bedrijven liggen. Rondom die bedrijven liggen milieucirkels die beperkingen opwerpen voor woningbouw. De Werkgroep Lint Oosteind komt in 2011 met een advies over de mogelijkheden en onmogelijkheden van nieuwbouw aan het lint te Oosteind. De gemeente heeft plannen om tot en met 2019 43 woningen te bouwen in Oosteind.
Bezienswaardigheden
- RK kerk.
- Molenromp De Hoop / Victoria.
- Hoefstal.
- Voormalige brouwerij.
- Voormalige leerlooierijen.
- Voomalige zuivelfabriek.
Musea
- Natuurmuseum De Metkan.
Jaarlijkse evenementen
- Manege Buitenhorst* is jaarlijks op een zondag in april het toneel van een van de grootste West-Brabantse hengstenshows. De show wordt georganiseerd door Adrie Jespers uit Prinsenbeek. Diverse topruiters tonen er met twintig tophengsten hun kunnen. Ook de dressuursportliefhebbers komen aan hun trekken.
* Griendsteeg 3. Tel. 0162-453007.
- Kermis (begin juni, gedurende vier dagen).
- Jaarmarkt (oktober).
- Oosteinds Spektakel (weekend in september) met live bands en evenementen.
- De Indoor Oosteind, met dressuur en springen, is in twee weekenden eind oktober / begin november. Site Indoor Oosteind.
Natuur en recreatie
- Lange Kar Tocht (juli en augustus op de woensdagmiddagen).
Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Oosteind (online te boeken).
Literatuur
- Het boek Oosteind in vroeger dagen (1952) is verschenen ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de parochie Oosteind. Met fraaie tekeningen van de toenmalige (1933-1962) hoofdonderwijzer van Oosteind Arnold Minjon.
Links
- Site over Oosteind met o.a. actualiteiten en lokale links.
- Vereniging Belangen Oosteind.
- Fotoserie Oosteind in Beeld.
- 14 interviews met inwoners van Oosteind.