Oosterhout

Oosterhout

Onderdelen

lokatie

samenvatting:

Status
- Oosterhout is een stad en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat.
- Wapen van de gemeente Oosterhout.
- De gemeente Oosterhout omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen Den Hout, Dorst en Oosteind met de bijbehorende buurtschappen, die u onder die dorpen beschreven vindt.
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Oosterhout.

Naam
Naamsverklaring
- Samenstelling van holt dat overgaat in hout ‘hoogopgaand bos’ en ooster ‘oostelijk gelegen’, namelijk ten opzichte van het nabijgelegen Den Hout. (1)
- “Oosterhout is de oudste hout-naam in de Baronie”. (2)

Ligging
Oosterhout ligt NO van Breda, Z van Geertruidenberg en Raamsdonksveer, NW van Dongen.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Oosterhout 1.170 huizen met 8.047 inwoners, verdeeld in de dorpen Oosterhout 640/4.366 (huizen/inwoners), Dorst 42/316 en Den Hout 94/650 en de buurtschappen Horst 40/284, Oosteind 66/454, Groenstraat 13/74, Heistraat 35/206, Leijsen 46/438, Steenhoven 27/173, Klein-Oosterhout 2/14, Seters 9/70, Vraggelen 58/353, Stuivezand 20/156, Hoogerheide 34/262, Eind van Den Hout 15/73, Ter Aalst 19/88 en Steelhoven 10/70.
- Per 1-10-1964 zijn de buurtschappen Hoogerheide en Stuivezand overgegaan van de gemeente Oosterhout naar de toenmalige gemeente Made en Drimmelen (het betrof 198 hectare met 1.237 inwoners).
- Tegenwoordig heeft de gemeente Oosterhout ca. 23.000 huizen met ca. 54.000 inwoners.
- De stad Oosterhout (dus zonder de omliggende dorpen) heeft thans ca. 48.000 inwoners.

Geschiedenis
Ontstaan en ontwikkeling
Oosterhout was al bekend ten tijde van de Romeinen. Oosterhout ligt op de grens van het kleigebied (in het N) en de zandgronden (in het Z). “De eerste bewoners hebben waarschijnlijk zeer bewust voor deze locatie gekozen om van de voordelen van beide grondsoorten te profiteren. Toch is de voorspoedige ontwikkeling ervan - eerst tot vlek, daarna tot stad en stedelijk gebied - ook door andere factoren in de hand gewerkt. Zo werd in de 13e eeuw - ongeveer een kilometer boven de oudste nederzetting - het kasteel Strijen gebouwd, ter beheersing van de weg die Holland en Brabant met elkaar verbond. De ligging aan deze weg begunstigde de ontwikkeling van Oosterhout. Ook na het verdwijnen van deze verbinding - ten gevolge van de Sint Elisabethsvloed van 1421 - bleven er nog voldoende mogelijkheden tot verdere ontplooiing over. Met name vanwege de marktfunctie, maar ook door de pottenbakkerijen en de steenbakkerijen” (14).

Industrie
In de Middeleeuwen werden in Oosterhout op grote schaal stenen en potten gebakken van de klei die na de Sint Elisabethsvloed (waardoor onder meer de Biesbosch ontstond) was achtergebleven. Deze industrie ging rond 1900 teloor. Maar er kwam werk voor in de plaats waar hetzelfde ‘materiaalgevoel’ voor nodig was, namelijk de zoetwarenindustrie en later enkele betonfabrieken. Als klap op de vuurpijl werd na de Tweede Wereldoorlog het hele bedrijf van Jamin vanuit Rotterdam naar Oosterhout overgebracht. Het ging echter slecht in deze bedrijfstak. Eén voor één sloten de snoepfabrieken hun deuren en als laatste begon ook Jamin geleidelijk aan af te brokkelen. Er is nu nog één fabriekje over waar echte kaneelstokken, met dat mooie gedraaide rode streepje er op, worden gemaakt (in Oosterhouts dialect ‘lekstokken’).

In de 19e eeuw ontstond er in Oosterhout ook een leder- en schoenindustrie, waarvan de laatste alleen ambachtelijk werd uitgeoefend. Nieuwe werkgelegenheid kwam er ook door de stichting van de beetwortelsuikerfabrieken te Statendam (1867) en aan de Groenendijkse Haven (1871), de Margarinefabriek van Verschure en de bierbrouwerij aan de Bredaseweg (1901). Al deze industrieën gingen weer verloren in de eerste decennia van de 20e eeuw.
Een ontwikkeling die weer voor werk zorgde, was de aanleg van het Wilhelminakanaal. Na de aanleg was dit kanaal een gunstige vestigingsfactor geworden. Langs het kanaal vestigden zich in Oosterhout al spoedig enkele bedrijven voor de bereiding van zeemleer en textiel, en de betonindustrie. Oudere bedrijven in de binnenstad waren de koekfabriek van De Hoog en de suikerwerkfabrieken van Van Gils en Aarden. Lang ook kende Oosterhout enkele sigarenfabrieken.

Centrumfunctie
Oosterhout was de hoofdplaats van het gelijknamige kanton. Het kantongerecht was ondergebracht in het raadhuis aan de Heuvel. Het werd in 1934 opgeheven om bezuinigingsredenen. Ook op ander gebied bezat de stad een centrumfunctie. Zij was onder meer de zetel van een Kamer van Koophandel en van een Gezondheidscommissie, waaronder meer gemeenten ressorteerden” (27).

Ontwikkeling tot stad
Oosterhout verkreeg in 1809 stadsrechten (dat was overigens het laatste jaar dat nog stadsrechten werden toegekend). Tussen 1870 en 1940 heeft Oosterhout ook daadwerkelijk een stedelijk karakter gekregen: “In deze periode hebben zich te Oosterhout tal van wijzigingen voorgedaan op sociaal, economisch, kerkelijk en cultureel gebied. De gemeente veranderde in die tijd grotendeels van aanzien, vooral de binnenstad kreeg meer en meer een werkelijk stedelijk karakter. De Kerkstraat, die in 1870 nog veel gesloten huizen kende, onderging een metamorfose tot winkelstraat. Aan de Heuvel maakten verschillende lage woningen plaats voor hogere panden, aan de Markt verrezen vele nieuwe panden en ook de Arendstraat kreeg een ander uiterlijk” (27). Het aantal inwoners van de gemeente Oosterhout nam toe van 9.000 in 1870 tot 17.000 in 1940. In 1860 werd Oosterhout van (gas)verlichting voorzien (die tijdens de mobilisatie van 1914-1918 door een elektrische werd vervangen), rond 1870 kregen de straten trottoirs.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen in de gemeente) Oosterhout, kunt u terecht bij de volgende instanties en sites:
- Heemkundekring De Heerlijkheid Oosterhout.
- De Tijdmachine Oosterhout is een initiatief van het Regionaal Archief Tilburg i.s.m. de gemeente Oosterhout. De Tijdmachine is een tijdbalk waarmee u door allerlei gebeurtenissen in de geschiedenis van Oosterhout kunt 'scrollen', van de prehistorie tot heden.
- Verhalen over de geschiedenis van Oosterhout op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Bezienswaardigheden
- De drie kloosters van de 'Heilige Driehoek'.
- RK kerken.
- NH kerk.
- Voormalige synagoge.
- Binnenhofje.
- Slotjes in het Slotpark e.o.
- Mariakapellen.

Musea
- Bakkerij Museum.
- Brabants Museum Oud Oosterhout.
- Speelgoed- en Carnavalsmuseum Op Stelten.

Jaarlijkse evenementen
- De Kaaise Dweildag (op de zondag 3 weken voor carnaval) is de grootste van Nederland. Bij wijze van ‘warming up’ voor het carnaval trekken op deze dag tientallen dweilorkesten uit heel Nederland door het centrum van Oosterhout, waarna zij zich verspreiden over de vele horecagelegenheden. Site Kaaise Dweildag. Kaaiendonk, carnaval in Oosterhout.
- Kennedymars de 80 van Oosterhout (zaterdag begin mei).
- Parkfeest Oosterhout (weekend eind mei of begin juni). Lokale verenigingen en bekende Oosterhouters vertonen hier hun kunsten. Voor de kinderen zijn er onder meer een kinderkermis, een poppenkast en springkussens. Toegang gratis. Doel van de Stichting Parkfeest is het financieel ondersteunen van maatschappelijke en culturele doelen. Site Parkfeest Oosterhout.
- Bij de Fietsdriedaagse Oosterhout (begin juni) bedragen de afstanden 25, 40 of 60 kilometer per dag.
- Beachfeest Bikinizz (weekend eind juni).
- Oosterhout Live (muziekspektakel, weekend in juli).
- Op de eerste zondag van augustus is de jaarlijkse Fietscampingtocht van de VVV. Deze fietstocht voor het hele gezin is +/- 30 km lang en gaat door de bosrijke omgeving van Oosterhout, langs 9 campings die tevens stempelpost zijn. Op al deze campings is iets leuks te zien, te doen of te proeven. Nadere informatie bij VVV Oosterhout.
- Countryfestival Floralia Country (2e weekend in augustus) kenmerkt zich door een gezellige en ongedwongen sfeer. Plaats van handeling is de prachtige Floralia Showtuin aan de Beneluxweg. Country, met alles wat daarbij hoort, te midden van de bloemenpracht, blijkt een goede combinatie. Met een zeer gevarieerd, internationaal muziekprogramma, prachtige dansgelegenheden en muziek- en westernkramen. Site Floralia Country.
- Kermis (eind augustus, gedurende zes dagen).
- Blues & Roots Festival Oosterhout (weekend in september). Muzikale happening met een keur aan regionale, nationale en internationale bands. Gratis toegang.
- Taptoe (half september). Spetterende muziek en wervelende shows van nationale en internationale showkorpsen en marchingbands.
- De Abrahamdag (eerste zaterdag van oktober) is inmiddels een begrip in Nederland en zelfs daarbuiten. Oosterhouter Leo Wellens, onder meer oprichter van Oosterhouts Gemeentebelang en van het Oosterhoutse carnaval, was ook hier de initiatiefnemer van. In 1963 besloot hij de viering van de vijftigste verjaardag van een aantal vrienden landelijk aan te pakken. Er waren in dat jaar al gelijk 165 deelnemers. De laatste jaren schommelt het aantal deelnemers tussen de honderd en driehonderd. Eveneens in 1963 wilde men een Abrahammonument oprichten. Er werd geld ingezameld onder de deelnemers en in 1967 was het zover. Beeldhouwer Niel Steenbergen ontwierp het beeldje dat in 1967 werd onthuld en aan de gemeente geschonken. Het beeld heeft overigens buitenproportioneel grote voeten. Dat heeft een praktische reden: bij elke Abrahamdag hoort een kranslegging en de grote voeten zijn ideaal om een tweetal kransen aan op te hangen… Site Abrahamdag.
- Wielerwedstrijden Ronde van de Molen (begin oktober).
- Wandelsportvereniging NOAD organiseert op een zondag in december de Winterserietocht. De lengte van deze tocht is 10 kilometer. De start is vanaf café Sluis I. Inlichtingen: tel. 0162-436273.