Notendaal

Status
- Notendaal is een buurtschap in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Steenbergen. T/m 1996 grotendeels gemeente Steenbergen, deels gemeente Nieuw-Vossemeer.
- De buurtschap Notendaal valt voor de postadressen deels onder het dorp De Heen, deels onder het dorp Nieuw-Vossemeer. Pelsendijk 1 en 2-12 vallen onder Nieuw-Vossemeer, de huisnummers 3-19 en 14-20 vallen onder De Heen. Notendaalsedijk 5 valt onder Nieuw-Vossemeer, de huisnummers 1-45 behalve 5, en 2-6 vallen onder De Heen.
- Het zuidelijk deel van de Pelsendijk werd tot voor kort als aparte buurtschap Pelsendijk beschouwd (het Nieuw-Vossemeerse gedeelte). Die naam is echter uit recente atlassen verdwenen. Tegenwoordig wordt het hele gebied als buurtschap Notendaal beschouwd. Notendaal viel vanouds gemeentelijk onder Steenbergen, en kerkelijk onder Nieuw-Vossemeer.
- Notendaal heeft witte plaatsnaamborden en is/heeft dus kennelijk geen 'bebouwde kom'. Toch is het wel een 50 km-zone. En die combinatie kan eigenlijk niet: het is óf bebouwde kom (= blauwe borden) en 50 of 30-zone, óf buiten bebouwde kom (= witte borden) en 80- of 60-zone. Hetzelfde geldt overigens voor de buurtschappen Boompjesdijk en Bloemendijk.

Naam
Naamsverklaring
Pelsendijk bevat als eerste deel mogelijk een persoonsaanduiding. Vergelijk geslachtsnaam Pels en Pelser.(1)
Carnavalsnaam
De buurtschap Notendaal heet tijdens carnaval Zottedijke, en er is een eigen carnavalsvereniging De Notenkrakers, die in 2005 het 33-jarig bestaan heeft gevierd (in de carnavalswereld rekent men voor jubilea met eenheden van 11 jaar). In 2011 is De Notenkrakers een buurtvereniging in bredere zin geworden. Zij zet zich o.a. in voor venieuwing van het buurthuis Plek Zat. In 2012 heeft de gemeente Steenbergen het 40-jarig bestaan van De Notenkrakers ter plekke in het zonnetje gezet middels tijdelijke plaatsnaamborden met de naam 'Notenkrakters' i.p.v. Notendaal, en de aanduiding 40 i.p.v. 50.

Ligging
De buurtschap Notendaal ligt 2 km O van Nieuw-Vossemeer, rond de Pelsendijk en de Notendaalsedijk.

Statistische gegevens
- In 1840 omvatte de buurtschap Notendaal in de gemeente Nieuw-Vossemeer, onder de naam Pelsendijk, 16 huizen met 112 inwoners en in de gemeente Steenbergen, onder de naam Notendaal, 43 huizen met 260 inwoners. Totaal dus 59 huizen met 372 inwoners.
- Tegenwoordig omvat Notendaal ca. 40 huizen met ca. 100 inwoners.

Bezienswaardigheden
Het voormalige café aan de Pelsendijk droeg de naam ‘In de Congo’. “Het verhaal gaat, dat Belgen op weg naar de kolonie De Congo hier hun dorst kwamen lessen. Het lijkt wat merkwaardig, dat ze dat op zo’n afgelegen plek zouden doen. De naam ‘In de Congo’ kreeg de herberg op het eind van de 19e eeuw op aanraden van iemand die de kastelein goed gezind was en zei: ‘Ge moet het naar de Congo noemen; daar is het altijd heet en daar hebben ze altijd dorst.’ In het café, dat tijdens de watersnood van 1953 ook onder water liep, is nog altijd te zien hoe hoog het water daarbinnen heeft gestaan. Keetje, de dochter van de eerste eigenaar, zwaait in café In de Congo nog steeds de scepter” (26). Inmiddels is dat achterhaald: Keetje, of Keeke zoals zij ook wel werd genoemd, wier eigenlijke naam Cornelia Hellemons was, is in 1997 overleden en het café is gesloten. Het pand, dat dateert uit 1888, is een goed voorbeeld van een eenlaags gaaf dorpscafeetje uit de tweede helft van de 19e eeuw. Het zeldzame interieur met meubelstukken in verschillende stijlen, waaronder neogotiek, en de bijzondere bar met glazenkast, is overgebracht naar het A.M. de Jong-museum in Nieuw-Vossemeer.

Niemand van de vroegere stamgasten kan zich overigens herinneren dat er aan de toog ooit bier werd getapt uit één van beide biertrekpompen. Decennia lang gold er namelijk de huisregel dat de klanten zelf hun bier uit de koelkast in de bedstee moesten halen. Het verschuldigde geld diende men zelf in het openstaande tooglaatje te werpen, liefst gepast. Beheerder van de collectie in het museum, Geert Smits, stelt dat alles begonnen is met het stamtafeltje van het café: “Mottige Tinus, de vader van Keeke, heeft deze tafel ooit gewonnen bij een handboogverschieting. De tafel kwam in de voorkamer terecht, zondags een potje bier erop en voilà: het café was er. Buiten, aan de gevel, spijkerde men een bord: café De Kongo. Zo maar een naam. Omdat die toen zo mysterieus en ‘ver weg’ klonk. En voor Mottige Tinus er ook maar erg in had, was hij van de ene op de andere dag kastelein” (416). De heemkundekring heeft overigens geluk gehad met het verwerven van deze bijzondere collectie. De biertrekpompen bleken namelijk een gewild object waarvoor meer kapers op de kust waren. “De directie van Heineken wilde er zelfs een leuk bedrag voor op tafel leggen om de pompen in haar bezit te krijgen. Voor het eigen biermuseum, waarin deze originele Engelse pompen nog ontbraken. Gelukkig konden Keekes erfgenamen het niet helemaal over de prijs eens worden, waarop werd besloten dat de hele santenkraam dan maar naar de heemkundekring moest gaan”, aldus Smits. Het cafeetje is nu in het A.M. de Jonghuis vrijwel helemaal in de oude staat weer opgebouwd. Tot en met de gammele linnenkast met ontbrekende onderste lade. “Dat laten wij ook zo. Het verhaal gaat namelijk dat die lade tijdens de watersnood uit Keekes huis is gedreven. En omdat Keeke het niet nodig heeft gevonden er een nieuwe lade in te laten zetten, houden wij het ook maar zo.”

Links
- Weblog van en over de buurtschap Notendaal.
- Carola Poot heeft aan de Pelsendijk te Notendaal haar Manegepaardenpensioenfonds, waar ca. 25 paarden van een goed verzorgde oude dag genieten.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)