Steenbergen
lokatie
Status
- Steenbergen is een stad en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat.
- De gemeente Steenbergen is in 1997 vergroot met de gemeenten Nieuw-Vossemeer en "Dinteloord en Prinsenland". Tevens is in dat jaar een gedeelte afgestaan aan de gemeente Bergen op Zoom (met name het gebied rond de Stierenweg = het tot dat moment Steenbergse deel van de buurtschap Kladde).
- Wapen van de gemeente Steenbergen.
- Onder de stad Steenbergen vallen ook de buurtschappen Koevering, Zwarte Ruiter, Blauwe Sluis en De Overval.
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Steenbergen.
Naam
Gemeentenaam
Op 25 juni 1962 is officieel de gemeentenaam ‘Steenbergen’ vastgesteld. Voorheen was dat ‘Steenbergen en Kruisland’.
Oudere schrijfwijzen
1267 Stenberghe, 1321 Stenberghen, 1345 Stienberghe.
Naamsverklaring
- Samengesteld uit berg(en) ‘berg (hier een zandige opduiking in venig gebied)’ en steen ‘stenen’, mogelijk ter onderscheiding van het naburige Bergen op Zoom (vroeger ook wel Bergen genoemd). Steen kan als naamgevend element de betekenis hebben van ‘stenen gebouw, burcht, gevangenis’ (vergelijk het Gravensteen te Gent). De plaats is echter voortgekomen uit een rond 1265 door Vlamingen ter hand genomen veenontginning en omdat de naam al meteen opduikt, denkt men voor het eerste deel wel aan Vlaamse invloed. Misschien een spottend gegeven naam? (1)
- (43) heeft een andere theorie: “Over de naamsverklaring bestaan veel verschillende meningen en wie uiteindelijk gelijk heeft, blijft zoals zo vaak een open vraag. De meest waarschijnlijke verklaring zal ik echter weergeven. Hoewel wij hier toch in een verre van heuvelachtige streek leven, zijn plaatsnamen met ‘bergen’ erin tamelijk talrijk. Bekende voorbeelden daarvan zijn natuurlijk Bergen op Zoom en Geertruidenberg. De betekenis hiervan is echter niet wat wij er nu onder verstaan, maar het moet begrepen worden als haven. In die betekenis werd de naam voor Bergen op Zoom reeds in de 4e eeuw door de Franken gebruikt. In vroeger tijden stroomde er ook een riviertje door het Westbrabantse land dat in het Latijn Struona heette, en plaatselijk werd aangeduid met Striene. Het was een – nu verdwenen – zijtak van de Schelde. De naam van de haven in de Striene werd Steenbergen.”
Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet Steenbergen Strienestad. Stichting Karnaval Steenbergen.
Ligging
Steenbergen ligt 10 km NW van Roosendaal. De haven van Steenbergen loopt uit in de Roosendaalse of Steenbergse Vliet.
Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Steenbergen 902 huizen met 5.831 inwoners, verdeeld in stad Steenbergen 322/1.878 (= huizen/inwoners), dorp Kruisland 39/250 en de buurtschappen De Heen 61/357, De Heensche Molen 36/210, De Kladde (ged.) 20/116, Koevering 46/261, Notendaal 43/260 en ‘verspreide woningen’ 335/2.499.
- De gemeente Steenbergen heeft ca. 10.000 huizen met ca. 24.000 inwoners.
- De stad Steenbergen heeft thans ca. 5.000 huizen met ca. 12.000 inwoners.
Geschiedenis
Steenbergen is een oude plaats waaraan Arnold van Leuven en zijn gade Elisabeth, Heer en Vrouw van Breda, in 1272 verschillende voorrechten verleenden. In de 14e eeuw was het een belangrijke zeehaven aan de Steenbergse Vliet. Door verzanding is het belang van deze functie afgenomen. Steenbergen lag aan de (verdwenen) Striene, een zijtak van de Schelde. Hierdoor kon zij in de Middeleeuwen opkomen als handels- en havenstad. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog (die eindigde met de Vrede van Munster in 1648) veranderde Steenbergen in een vestingstad. Tot 1629 had de stad muren, sindsdien is zij omgeven met aarden wallen, waarvan de omtrek nog is terug te vinden.
“In de 14e eeuw moet van hieruit een bloeiende handel zijn gevoerd op Denemarken en Engeland. Dit laatste betrof vooral zout. Dat klinkt wellicht wat vreemd, aangezien tegenwoordig zout zo goedkoop is dat wij het ’s winters met vrachtwagens tegelijk op de straatstenen kunnen gooien. In vroeger tijden was zout echter uiterst kostbaar, doordat dit slechts beperkt voorradig was. De winning was immers een moeizaam proces. De plaatsnaam Moerdijk wijst op één manier van winning. Het zeewater werd opgevangen in met dijkjes omringde velden. Bij vloed overstroomden die en bij eb bleef daar wat water achter, dat verdampte in de zon. Na verloop van tijd kon hier zoute aarde worden opgeschept die na verbranding een kleine hoeveelheid zout van slechte kwaliteit opleverde. Verder vinden wij in de oude handelssteden nog vaak een Zoutstraat die aan deze belangrijke handel herinnert.
Na een verwoestende brand in 1365 schijnt Steenbergen herbouwd te zijn, volgens de 18e eeuwse beschrijving zoveel kleiner dat het toen nauwelijks het tiende gedeelte van de oorspronkelijke oppervlakte besloeg. In 1458 kwam de welbekende familie Nassau in het bezit van Steenbergen en omliggende polders (dat is de Heerlijkheid of Baronie van Steenbergen). De aanleg van verdedigingswerken rondom de stad heeft tamelijk laat plaatsgevonden. In 1637 werd het uiteindelijk omringd door forten. Als verdediging maakte Steenbergen deel uit van de gordel die de Republiek der Verenigde Nederlanden of beter het hart daarvan, namelijk het gewest Holland, tegen aanvallen uit het zuiden moest verdedigen.
Aan de Schansdijk en de Oude Vlietpolderdijk, N van Steenbergen ter hoogte van twee grote mestsilo’s, heeft rond 1625 Fort Hendrik of Henricus gelegen. Het fort was genoemd naar Henricus van Nassau, die hier tegen de Spanjaarden vocht. Toen heette het nog de Leurse Schans, gebouwd om de haven van Steenbergen af te dammen. De glooiingen in het terrein zijn restanten van de redoutes. Oorspronkelijk had het fort de vorm van een regelmatige vijfhoek, met op elke hoek een bastion. In 1628/1629 volgde de aanleg van zes bolwerken, een huis voor de commandeur van Steenbergen, twee officierswoningen en een kerk. Een wet uit 1822 voorzag in de verkoop van een groot aantal domeingoederen, waaronder Fort Hendrik. Grote delen van het fort zijn toen afgebroken.
Anders dan bijvoorbeeld rond Klundert en Willemstad bleef die vesting hier niet bewaard. Steenbergen maakte ook in de 20e eeuw namelijk een zodanige groei mee, dat het oude verouderde en vervangen werd door nieuwe zaken. Een toeristische plaats bij uitstek is Steenbergen mede hierdoor zeker niet. Maar dat mag geen reden zijn om aan de stad gedachteloos voorbij te gaan. Ook al vindt men niet op elke straathoek de rijke historie terug, een zekere sfeer kan Steenbergen niet ontzegd worden.” (43)
Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Steenbergen, kunt u terecht bij
Heemkundekring De Steenen Kamer.
- Verhalen over de geschiedenis van Steenbergen op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).
- Verhalen over de geschiedenis van Steenbergen en Kruisland op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).
Recente ontwikkelingen
Een belangrijk project voor de gemeente Steenbergen is de aanleg van het ontbrekende stuk snelweg A4 tussen Dinteloord en Bergen op Zoom. De komende jaren wordt dit gerealiseerd. De A4 komt W om Steenbergen heen te lopen. De A4 kruist de Steenbergse Vliet, waarin een aquaduct komt te liggen. Dit gedeelte van de A4 beoogt eind 2013 gereed te zijn. Informatiepagina van Rijkswaterstaat over de aanleg van de A4 bij Steenbergen.
Bezienswaardigheden
- Het centrum heeft de vorm van een rechthoekig bastidepatroon, als restant van de doelbewuste stichting van de stad in de 13e eeuw. Het karakter van het centrum is op een enkel pand na 19e-eeuws.
- Sint Gummaruskerk.
- Hervormde Kerk.
- Watertoren.
- Fort Henricus.
Musea
- Stichting Stadsarcheologie Steenbergen.
Jaarlijkse evenementen
- Kermis (gedurende vier dagen in juli).
- Jaarmarkt (begin september).
- De Najaarswandeltocht is op een zaterdag in november. U kunt kiezen uit de afstanden 5, 10, 15, 25 en 40 kilometer. De start is vanaf het gemeentelijk Sportpark. Inlichtingen: tel. 0167-566238.
Natuur en recreatie
- Verwarmd openluchtzwembad De Meermin.
- Markt aan de Westdam, woensdag 13-16 uur. Vrijdags koopavond.
- Fiets- en voetveer MS Sun Bear.
- Landgoed Dassenberg.
- Steenbergse Vliet.
Overnachten
- Hotels in Steenbergen en omgeving (online te boeken).
Links
- Officiële site van de gemeente Steenbergen.
- Linkspagina m.b.t. de kernen van de gemeente Steenbergen.
- Lokale Omroep Steenbergen.
Nieuwe reactie inzenden