Mariaheide

Status
- Mariaheide is een dorp in de provincie Noord-Brabant, gemeente Veghel.
- Mariaheide heeft geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek, voor de postadressen ligt Mariaheide daarom ´in´ Veghel.
- Onder het dorp Mariaheide valt ook de buurtschap Driehuizen (die lokaal ook Driehuis wordt genoemd). Goordonk staat niet meer als buurtschap in de Topografische atlas Noord-Brabant (1), maar er is nog wel een buurtvereniging dus kennelijk toch nog buurtschap met die naam. De buurtschap Duifhuis valt onder de parochie Mariaheide maar ligt in de gemeente Uden. Ook Krekelshof O van Mariaheide werd rond 1900 nog als aparte buurtschap gezien.
- Slogan: Gezien de ligging van het dorp tussen Veghel in het ZW en Uden in het NO, profileert Mariaheide zich als "Het bruisende hart van Uden-Veghel". Verdere kwalificaties die het dorp zich blijkens de dorpssite toedicht, zijn "het mooiste dorpje van Brabant" en "het gemoedelijkste volk van heel de wereld". De inwoners nodigen u van harte uit om al deze kwalificaties met eigen ogen te komen verifiëren.

Naam
In het Veghels
De Hái.
Spelling
Officieel - dat wil zeggen: op de plaatsnaamborden, want voor het postcodeboek en de gemeentelijke basisadministratie BAG is Mariaheide formeel geen 'woonplaats' en is er in die zin ook nooit een "woonplaatsbesluit" met bijbehorende spelling geweest - is de spelling Mariaheide. De Dorpsraad en Stichting Hei's Archief vinden echter dat de juiste spelling Maria-Heide is. Het Veghelse college van B. en W. stemde echter niet in met een verzoek van de Dorpsraad in 2006 om de spelling Mariaheide te veranderen in Maria-Heide. Ook een motie van Gemeentebelang Veghel uit 2007 voor de spelling Maria-Heide, ondersteund door een petitie, heeft het kennelijk niet gehaald. Het college voerde als motivatie aan dat de schrijfwijze vanaf het ontstaan van het dorp in 1906 niet eenduidig is geweest. In de officiële oprichtingsakte van de parochie wordt echter nadrukkelijk Maria-Heide geschreven. Ook in de justitiële goedkeuring e.d. wordt deze naam zo geschreven. Formeel is deze spelling nooit gewijzigd. Tot de jaren zestig werd deze naam ook door iedereen in Maria-Heide zo geschreven (behoudens enkele buitenstaanders). Sinds de jaren zestig is men, door de gemeente voorop, ten onrechte steeds meer Mariaheide gaan schrijven. Toch houden de inwoners overwegend nog vast aan de spelling Maria-Heide. In de volksmond is de benaming van het dorp nog steeds kortweg De Hei.
Oudere vermeldingen
1848 Heide, ca. 1900 Lage Hei en Hooge Hei, 1906 Maria-Heide.
Naamsverklaring
Oorspronkelijk was op deze plek sprake van een buurtschap De Heide. Bij het ontstaan van kerk, parochie en dorp in 1906 is besloten het nieuw ontstane dorp Maria-Heide te noemen.
Naamgeving
Over de naamgeving van het dorp had Commissaris van de Koningin Van Voorst tot Voorst bij zijn bezoek aan Veghel op 18 mei 1915 het volgende op te merken in zijn dagboek: "Tusschen Veghel en Uden liggen de gehuchten Lage Hei en Hooge Hei; de pastoor van die gehuchten heeft het noodig geacht, zijne parochie Mariaheide te noemen; B en W spreken in het verslag omtrent den toestand der gemeente ook van Mariaheide, hoewel dat op geen enkele kaart te vinden is." Hij vond het duidelijk maar niks, zo'n pastoor die eigenmachtig een plaatsnaam verzon (aldus het Brabants Historisch Informatie Centrum BHIC). Zie de afbeelding onderaan deze pagina.

Ligging
Mariaheide ligt NO van Veghel, ZW van Uden.

Statistische gegevens
Mariaheide heeft ca. 600 huizen met ca. 1.600 inwoners.

Geschiedenis
In den beginne
'Aen den Heyde' zo werd Maria-Heide rond 1500 genoemd. Veel meer dan een recht over de hei getrokken weggetje van Veghel naar Uden was hier toen nog niet. Precies op de grens van die twee dorpen, maar wel op grondgebied van Uden, werd in 1649 een schuilkerk of 'grenskapelletje' gebouwd, voor de katholieken die in het door de protestanten gedomineerde Veghel hun geloof niet meer mochten uitoefenen. In Uden mocht dat wel, want dat behoorde tot de vrije heerlijkheid van Ravenstein. Totdat de Fransen in 1672 de protestanten verjoegen, heeft het kerkje in Maria-Heide gestaan. In dat jaar is het kerkje afgebroken en sindsdien staat op die plek een monument.

Van buurtschap naar dorp
De 62 boerengezinnen waren het zat om telkens helemaal naar Veghel te lopen voor de kerkgang en wilden een eigen parochie. Dat is gelukt middels de bouw van de huidige kerk in 1906. De buurtschappen De Heide (wat kennelijk een verzamelnaam was voor de buurtschappen Lage Hei en Hooge Hei, zoals ze rond 1900 in de atlassen stonden), Goordonk en Driehuis splitsten zich af van de Veghelse Lambertusparochie en vormden het dorp Maria-Heide. De parochie ging "O.L. Vrouw van Goeden Raad" heten. De jonge pastoor Gijsbertus van Haaren kwam uit een vermogende familie, dankzij welke hij het nog verse dorp ook nog van een school en klooster kon voorzien (zie daarvoor verder bij Bezienswaardigheden). In 1920 werd de te kleine Heise parochie uitgebreid met de van oudsher op Veghel georiënteerde buurtschap Duifhuis, die in de gemeente Uden lag en ligt. De kerk van Mariaheide werd pas in 1932 helemaal voltooid met doopkapel en toren.

Meer informatie
Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Maria-Heide, kunt u terecht bij de volgende instanties en sites:
- Nadere informatie over de geschiedenis van Maria-Heide op de dorpssite.
- Stichting Hei's Archief is opgericht in 2008. Het was een logisch vervolg op het eeuwfeest van Maria-Heide in 2006 en de uitgebreide foto-expositie in 2007 om voor Maria-Heide een eigen archief op te richten. In de afgelopen decennia verzamelde amateur-archivaris Gerard van Asseldonk honderden foto’s en documenten betreffende de geschiedenis van Maria-Heide. Het was zijn wens om zijn verzameling te delen met andere liefhebbers.

Recente ontwikkelingen
Van dodenweg weer naar gemoedelijk dorp
Mariaheide is lange tijd in tweeën gedeeld geweest door de in de loop der jaren steeds drukker geworden N265, die dwars door het dorp liep en oorzaak was van veel ongelukken, soms met fatale afloop. Sinds de aanleg van de A50 in 2003 is het een stuk rustiger - en vooral ook verkeersveiliger - in het dorp. De hoofdweg door het dorp, de Pastoor van Haarenstraat, is gereconstrueerd. Nu zijn het weer vooral fietsers die Mariaheide doorkruisen.

"Geen herrie en uitlaatgassen meer! In Maria-Heide kon je de vogeltjes weer horen fluiten en de preilucht ruiken. Maandag 8 september 2003 was de dag dat Maria-Heide bevrijd werd en alle inwoners kwamen samen bij de stoplichten om dat moment vast te leggen.

Hart van Vudel
De grote weg werd een kleine dorpsstraat. De monumentale gebouwen van Pastoor van Haaren staan er nog steeds en de mensen die er om heen wonen, genieten er nu veel meer van. Maar een bruisend dorp is Maria-Heide altijd gebleven. Voetbalclub, korfbalvereniging, carnavalsclub, net als elk Brabants dorpje heeft Maria-Heide heel veel verenigingen die de gemeenschap smeden tot een dorp waar mensen graag wonen. Winkels zijn er nauwelijks, maar de 'steden' Uden en Veghel liggen om de hoek en voorzien ruimschoots in die behoeften.

Welkom!
Onthoud Maria-Heide vooral als een gastvrij dorp, ook al schiet het tegenwoordig vanaf de snelweg in een flits aan u voorbij. Laat Maria-Heide niet links (vanuit Uden) of rechts (vanuit Veghel) liggen, maar pak eens een keer de afslag. Via wat bochten kom je dan in Maria-Heide "waar alles klopt, behalve de plaatsnaamborden".* Eet een hapje bij Smulders en geniet op het terras van D'n Brouwer. En wees niet verbaasd als er mensen naar u zwaaien!", aldus de dorpssite van Maria-Heide (zie bij Links).
* Zie bij Naam > Spelling.

Structuurvisie Maria-Heide
In 2003 is de Structuurvisie Maria-Heide (pdf) verschenen, die een beeld schetst van wenselijke ontwikkelingen voor het dorp in de komende jaren.

Bezienswaardigheden
- RK Kerk uit 1906. Zie verder bij Geschiedenis.
- Voormalig Nicolaasklooster.
- Aan de weg van Maria-Heide naar Uden staat net buiten het dorp aan de linkerzijde van de weg een monument ter herinnering aan de schuilkerk of het 'grenskapelletje' dat hier van 1649 tot 1672 is geweest. Zie verder bij Geschiedenis.

Jaarlijkse evenementen
- Popfestival Monsters of Mariaheide (januari).
- Carnaval. CS De Heikrikkels is naar eigen zeggen de gezelligste carnavalsvereniging uit Brabant.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Mariaheide (online te boeken).

Literatuur
- In 2006, bij de viering van het 100-jarig bestaan van de parochie en van het kerkdorp Maria-Heide, is een 250 pagina's dik boek verschenen betreffende de geschiedenis van Maria-Heide en de periode daarvoor. Dit boek is zolang de voorraad strekt nog te koop voor € 25,00 bij de Stichting Hei's Archief, secr.: Struikhei 10, 5464 VW Maria-Heide.

Links
- Site over Mariaheide met o.a. geschiedenis, actualiteiten en lokale links.
- Dorpsraad Mariaheide.
- Foto's van (evenementen in) Mariaheide.

1. 1. Topografische Atlas Noord-Brabant,
   ANWB
   , (2004)