Mallem
Onderdelen
lokatie
Status
- Mallem is een buurtschap in de provincie Gelderland, in de streek Achterhoek, gemeente Berkelland. T/m 2004 gemeente Eibergen.
- De buurtschap Mallem valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Eibergen.
- Onder de buurtschap Mallem valt ook de - kleine - buurtschap - 't Loo, gelegen rond de Looweg. Een karakteristiek buurtje met veel boerderijen vlak bij elkaar aan de Berkel. Dit buurtje heet in oude stukken ook wel het Boerloo, met de (verdwenen) Boerhof en het goed Grijsen (Bisperink) als belangrijkste goederen. Op 't Loo heeft het stamhuis van de bekende Eibergse schrijver Menno ter Braak gestaan.
- In de buurtschap hebben wij maar 1 plaatsnaambordje kunnen ontdekken. Dat is getiteld Mallem 't Loo (zie foto). De vraag is of men hiermee de beide buurtschappen beoogt aan te geven, of alleen 't Loo als onderdeel van Mallem.
Naam
Oudere vermeldingen
1188 ingevoegd eind 13e eeuw curtis Mallande, 1381-1383 to Mallenden, 1699 Mallum.
Naamsverklaring
Vermoedelijk een samenstelling van het Germaanse mathla-* of het Oudsaksische mathal 'volksvergadering, gerechtsplaats' en land, duidde oorspronkelijk het land aan, dat bij de dingplaats behoorde.(1)
* Gereconstrueerde vorm.
Ligging
De buurtschap Mallem ligt NO van Eibergen en grenst in het NW aan Neede, in het Z aan de Berkel, in het O aan Rekken en in het N aan de provincie Overijssel (gemeente Haaksbergen, buurtschap Langelo).
Statistische gegevens
- In 1840 had Mallem 40 huizen met 264 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Mallem ca. xx huizen met ca. xx inwoners.
Geschiedenis
Mallem wordt voor het eerst genoemd in een goederenlijst die in aanleg uit 1188 dateert, maar voltooid werd in 1296-1306. De "curtis Mallande" (curtis = hof) is dan leenhorig aan graaf Hendrik van Dahl, heer van Diepenheim. Daarnaast wordt een Johannes de Mallanden genoemd als getuige in een akte uit 1188 waarvan een afschrift in het register is opgenomen. Verder behoorden onder andere een steenoven en het erve Vunderink nog tot de bezittingen van de heerlijkheid Mallem. De eigenaar van het Huis Mallem had van de heer van Borculo het jachtrecht in de gehele heerlijkheid Borculo. Verder was hij erfmarkenrichter, voorzitter van de markvergaderingen. In die functie had hij een behoorlijke vinger in de pap. De Hof te Mallem is omstreeks 1750 gesloopt. Alleen een omgracht perceel herinnert er nog aan.
Eind 19e eeuw kwam Mallem onder de hamer en werden de bezittingen verdeeld. Het terrein van de Hof te Mallem, met het jachtrecht in de heerlijkheid Borculo en het voeren van de titel "Heer van Mallem" kwam in handen van de Enschede textielfamilie Van Heek.
Recente ontwikkelingen
Gronden Marke Mallem komen weer in beheer bij bewoners
Waterschap Rijn en IJssel heeft eind 2010 een strook grond van 40 hectare langs de Berkel in de buurtschap Mallem bij Eibergen overgedragen aan de lokale bevolking. Daarmee is een historische, collectieve beheersvorm in ere hersteld. Het waterschap en Stichting Marke Mallem hebben een erfpachtovereenkomst gesloten, waardoor de zeggenschap over de gronden volledig naar de Marke Mallem gaat.
Door de jaren heen is Waterschap Rijn en IJssel niet alleen eigenaar geworden van de waterloop maar ook van de gronden rondom de Berkel bij Eibergen. Het waterschap zoekt tegenwoordig naar mogelijkheden om de lokale bevolking meer te betrekken bij het beheer en de beleving van haar eigendommen. In de Eibergense situatie is daarom besloten een eeuwenoude beheersvorm in ere te herstellen, namelijk die van de 'marke': een gebied waarvan de dorpsbevolking in goede gezamenlijkheid gebruik maakt. Het waterschap trekt zich terug van zijn bezitspositie en herstelt zo de traditionele lokale verantwoordelijkheid 'van onderop'. Het waterschap blijft wel de zorg over de waterhuishouding behouden.
In een ontwerpatelier is in oktober 2009 overleg gevoerd met diverse groepen burgers en instanties uit de lokale samenleving. Met elkaar zijn uitgangspunten geformuleerd voor de inrichting van het gebied en de opzet van de bestuurlijke structuur. Dit heeft geleid tot de oprichting van Stichting Marke Mallem in januari 2010. De Marke Mallem bestrijkt een gebied dat globaal gelegen is tussen de Stokkersweg en de inlaat naar de oude Berkeltak bij de stuw nabij de Mallumse Molen. (bron: Stichting Marke Mallem, 11-11-2010)
Stichting Marke Mallem
Het is vrijwel altijd een overheid die het voortouw neemt als een landschap opnieuw wordt ingericht. Bewoners, eigenaren en gebruikers hebben recht op inspraak en melden zich in de lange en trage procedure vaak als tegenstander, met een 'zienswijze'. Een oude rechtsvorm, de middeleeuwse marke, levert inspiratie voor een andere manier van werken: van onderaf in plaats van van bovenaf. Als eigenaren, bewoners en gebruikers bij een gebiedsontwikkeling vanaf het prille begin hun eigen wensen letterlijk de ruimte kunnen geven, ontstaan beter gedragen en creatievere initiatieven.
Dat het anders kan wil de Stichting Marke Mallem aantonen. Samen met het waterschap en gemeente Berkelland is gewerkt aan het realiseren van een nieuw bestuursmodel. Een moderne Marke Mallem. Een bestuursmodel dat een radicale, trendsettende breuk is met hoe overheden gewend zijn met hun achterban om te gaan. Dat is de aanleiding voor het ontstaan van een moderne Marke Mallem: een speurtocht naar nieuwe en concrete ideeën voor een prachtig deel van Nederland. De Marke Mallem gaat het beheer van een stuk grond langs de Berkel in de buurtschap Mallem voor haar rekening nemen. Hiervoor staat de middeleeuwse ‘boermarke’ model, met als resultaat een door belanghebbenden in het gebied opgerichte moderne en voor Nederland unieke Marke Mallem. Nadere informatie op de site van de Stichting Marke Mallem.
Bezienswaardigheden
Mallumse Molen
De Mallumse Molen waren aanvankelijk twee watermolens, maar sinds 1918 is het er nog maar één. Maar het is wel een heel bijzondere, het is namelijk nog de enige watermolen in Nederland met een pelmolen. Nadere details vindt u onder de link.
Schutsluis
Naast de Mallumse Molen ligt een schutsluis ten behoeve van de Berkelscheepvaart.
Dwarshuis
Na de sloop van het Hof te Mallem in 1750 is door de toenmalige heer tegen het bestaande muldershuis bij de molen een deftig dwarshuis gebouwd. Dit huis is te bezichtigen.
Erve Hofman
Tegenover de ingang naar het voormalige Hof te Mallem ligt erve Hofman. Dit was waarschijnlijk de bouwman van de Hof te Mallem.
Landmark
Ter gelegenheid van de overdracht van gronden langs de Berkel van het waterschap aan de Stichting Marke Mallem, is in november 2010 een 'landmark' in het gebied onthuld. Het betreft een steen met inscriptie 'Marke Mallem 2010', verwijzend naar de (her)oprichting van de Marke Mallem in dat jaar (zie verder bij Recente ontwikkelingen). De steen ligt bij de brug over de Berkel in de N18.
Jaarlijkse evenementen
Lenteweekend
Het Lenteweekend (eind april) wordt gehouden op het terrein rond de Kruidenhof en de Mallumse Molen. Het is een plantenmarkt met een ruim aanbod in vaste planten, heesters en éénjarigen. Ook is er aandacht voor aanleg en onderhoud, voor tuinarchitectuur, voor decoraties en kunst in de tuin, en worden bijzondere tuinmeubelen geshowd. Sierbestrating, kasjes, gereedschap, moestuinbenodigdheden, het komt allemaal aan de orde. Daarnaast houdt de plantendokter spreekuur, zijn er demonstraties snoeien, wordt de bijenteelt gepresenteerd en kunt u er alles te weten komen over vruchtbomen en de verzorging daarvan. Bloemschiksters tonen de resultaten van hun werk. Gespecialiseerde verenigingen en kwekers zijn aanwezig met cactussen, hosta’s en fuchsia’s. Ook is de Mallumse watermolen het hele weekend in actie. De deuren zijn open en de molenaars malen meel. Dit meel is te koop. Bovendien bakken de molenaars pannenkoekjes van dit meel, die u ter plekke kunt verorberen. In een ouderwetse boerenbroodbakoven wordt op ambachtelijke wijze brood gebakken. Verder zijn er diverse kinderactiviteiten. Vanuit de haven in Eibergen vaart op beide dagen een platbodem scheepje, de Berkelzomp, naar de Mallumse Molen.
Natuur en recreatie
Kruidenhof
Kruidentuin Kruidenhof (Mallemse Molenweg, nabij de molen) is in 2000 opgericht. Landschaps- en tuinarchitect Bas Slatman uit Oldenzaal heeft de tuin ontworpen op het terrein van het voormalige zwembad, later tennisbaan. Hoveniersbedrijf Geerdink uit Neede heeft het terrein met vrijwiligers ingericht met een vijver, paden, perken en kruiden.
