Jubbega

Jubbega

Onderdelen

lokatie

samenvatting:

Status
- Jubbega is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Heerenveen. T/m 30-6-1934 gemeente Schoterland.
- Onder het dorp Jubbega valt ook een deel van de buurtschap Welgelegen.

Naam
In het Fries
Jobbegea.
In het Stellingwerfs
Jubbege of Schurige.
Oudere schrijfwijze
1408 Jobbegae.
Oudere en alternatieve namen
- Het Z van Jubbega gelegen dorp Schurega was vroeger een apart dorp maar wordt tegenwoordig als deel van de plaats Jubbega beschouwd; het heeft geen eigen postcode en ligt postaal gezien 'in' Jubbega.
- De huidige dorpskern van Jubbega werd en wordt soms nog Jubbega Derde Sluis genoemd.
- De bebouwing rond (het kerkje van) Schurega werd Jubbega-Schurega genoemd (zoals u ook kunt zien op de ansichtkaart onderaan deze pagina). In de provincie-atlas Friesland (1) staat deze naam nog als plaatsnaam. Ter plekke is deze naam echter niet meer in gebruik. Er (be)staat geen plaatsnaambord (meer) met die naam.
Naamsverklaring
De oudste vorm wijst op de betekenis ga 'dorp, dorpsgebied' van de persoon Jobbe (2).

Ligging
- De kern Jubbega ligt 15 km NO van Heerenveen, 3 km O van Gorredijk, langs de Schoterlandse Compagnonsvaart. Ten oosten van de dorpskern loopt langs de Bij de Leijwei de noordelijke lintbebouwing van het dorp Hoornsterzwaag, welke buurt vroeger Hoornsterzwaagstercompagnie heette. De kern van Hoornsterzwaag ligt Z van Jubbega, rond de Schoterlandseweg.
- In toenemende mate worden Jubbega en Hoornsterzwaag als een tweelingdorp gezien, omdat de dorpen historisch en geografisch met elkaar verbonden zijn, en Hoornsterzwaag voor veel voorzieningen op Jubbega is aangewezen. Zo is er een vereniging Plaatselijk Belang Jubbega-Hoornsterzwaag.

Statistische gegevens
- In 1840 had Jubbega 87 huizen met 203 inwoners.
- Tegenwoordig omvat Jubbega ca. 1.400 huizen met ca. 3.400 inwoners.

Geschiedenis
Ontstaan huidige kern Jubbega (Derde Sluis)
De huidige kern Jubbega is vanouds bekend als Jubbega Derde Sluis of in het Fries 'Jobbegea Tredde Slûs' of 'Op ‘e Slûs'. De sluis is er niet meer, alleen nog een stuw en een overkluizing van de vaart. Bovendien was de vroegere sluis niet de 3e, maar eigenlijk de 4e sluis in de Schoterlandse Compagnonsvaart. Bij het graven van de vaart vanuit Heerenveen had men te maken met een stijging van de bodem. Om het waterpeil in de vaart voor de scheepvaart voldoende hoog te kunnen houden, waren er dan ook schutsluizen nodig. De 1e kwam in Heerenveen. Deze wordt in de telling vaak niet meegenomen. De 2e, de 1e buiten de plaats Heerenveen, kwam bij het huidige Bontebok en de 3e werd gebouwd in Oudehorne. Deze buurtschap is nu bekend onder de naam de 2e sluis.

In 1774 werd onder Jubbega een nieuw vallaat of sluis aanbesteed. Rond deze sluis, de 4e in de vaart maar de 3e na Heerenveen, ontstond in de loop der jaren een kleine nederzetting die nu is uitgegroeid tot de kern Jubbega, die een centrumfunctie vervult voor de streek Jubbega / Schurega / Hoornsterzwaag. Deze streek heeft een forse oppervlakte (ca. 8 bij 4 km) en omvat naast de kern Jubbega slechts verspreide bebouwing en lintbebouwing ten westen en oosten van de kern Jubbega, en 2 km Z van Jubbega langs de Schoterlandseweg (= Schurega en het centrum van Hoornsterzwaag).

De Wiken / België / De Kompenije
Bij de veenafgravingen in vorige eeuwen werd er om de 200 meter haaks op de Schoterlandse Compagnonsvaart een wijk (dwarsvaart) gegraven. Vanaf de grens met Oudehorne (ZW van Jubbega) kregen deze wijken allemaal namen. Na de huidige kern Jubbega Derde Sluis werden de wijken ten zuiden daarvan aangeduid met nummers (1 t/m 24). Het gebied Z van Jubbega (Derde Sluis) tussen de Gorredijksterweg en de P.W. Janssenweg, ook wel bekend onder de naam België, met wijken als De Wolter Jagerswijk, de Belgische wijk en de Job Holkemawijk, vormt de kern van wat vroeger 'De Kompenije' werd genoemd.

Nadere informatie over de geschiedenis van Jubbega en Hoornsterzwaag vindt u op de site van Plaatselijk Belang Jubbega-Hoornsterzwaag.

Recente ontwikkelingen
Waar in het algemeen winkels in kleine dorpen nogal eens verdwijnen of een kwijnend bestaan leiden, hebben Lea en Andries Keuning van Blaauw Woonidee in Jubbega met hard werken, durf en creativiteit gekozen voor groei in deze tijden van crisis. Na een kostbare verbouwing van hun woonwinkel zijn ze genomineerd voor de ING Retail Jaarprijs 2009 voor de beste zelfstandige winkel. In 2009 hebben ze fors geïnvesteerd in de uitbreiding en modernisering van hun bedrijf. Eerst hebben ze onderzocht of het toch niet beter was om te verkassen naar een zichtlocatie, bijvoorbeeld in Heerenveen. Dat zou een slechte zet zijn geweest. "We zitten hier op een ‘drieprovinciënpunt'. Als we naar Heerenveen verhuizen, verliezen we een belangrijk deel van onze klanten uit Groningen en Drenthe", aldus Andries Keuning. "Twintig kilometer is in deze branche heel bepalend." De nieuwe winkel heeft een verkoopoppervlakte van 6500 m2. Lea Keuning is de vierde generatie in de familie die de zaak voortzet. Sinds kort vormen zij samen met een installatiebedrijf, een bouwbedrijf en een schildersbedrijf Bouwteam Sedius, waarmee ze complete nieuwbouw-, renovatie- en verbouwprojecten kunnen aanpakken. (DvhN, 29-9-2009)

Bezienswaardigheden
- Protestantse kerk Jubbega.
- Kerk Schurega.
- Voormalige ambachtsschool.
- Voormalige zuivelfabriek.
- Beeld van harmonicaspeler Paulus Jakje.

Musea
- Kreidlermuseum.

Jaarlijkse evenementen
- Op Hemelvaartsdag is er in Jubbega de Brommersprint, een sprint over 150 meter voor brommers en scooters. Site Stichting Brommersprint Jubbega.

Natuur en recreatie
- It Skoallebôskje.
- Openluchtzwembad Jubbega wordt sinds enkele jaren dankzij vrijwilligers in het dorp in stand gehouden.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Jubbega (online te boeken).

Links
- Overzicht van in Jubbega begraven personen.
- Oude foto´s van Jubbega uit het Fries Fotoarchief.
- Site van en over Jubbega.