Hoornaar

Status
- Hoornaar is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Alblasserwaard, gemeente Giessenlanden. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1985. Hoornaar is de hoofdplaats van de gemeente (het gemeentehuis is er gevestigd).
- Vroeger werd de bebouwing rond de Groeneweg als aparte buurtschap gezien. Groeneweg was de benaming voor een onverharde weg die, tengevolge van gering of verminderd gebruik, buiten het wagenspoor onregelmatig met gras was begroeid en daardoor een groene indruk maakte. (3083) Tegenwoordig liggen de meeste huizen aan deze weg in de bebouwde kom van Hoornaar. Gelegen Z van Hoornaar. 1840 6 huizen, 40 inwoners onder Hoogblokland, 2/21 onder Hoornaar. Groeneweg 6 is een bezienswaardig pand.
- Wapen van de voormalige gemeente Hoornaar.
- Hoge Giessen (O van de dorpskern) en Lage Giessen (W van de dorpskern) zou je als buurtschappen kunnen zien, voor zover gelegen buiten de dorpskern. De Topografische atlas Zuid-Holland() beschouwt ze echter niet als buurtschappen. Bezienswaardige panden: Hoge Giessen 3, 5, 7. Lage Giessen 13, 16, 17, 20, 37, 40 (1898), 41.

Naam
Oudere schrijfwijzen
1481 Hoirnair, 1494 Hornaer.
Naamsverklaring
- Deze naam is (nog) niet met zekerheid te verklaren. Misschien hoorn ‘hoek’ en aar ‘water’? (3083)
- (3370) stelt: `De naam Hoornaar komt van Hornedamme. Hoorn en Horn duiden altijd op een bocht, hetzij in een oude weg of in een water. Lang geleden liep de rivier de Linge achter Hoogblokland en mondde uit in de Giessen. Daar werd een dam gelegd en allengs ontstond er een nederzetting.

Ligging
Hoornaar ligt halverwege Gorinchem en Noordeloos, aan de Kromme Giessen en de Kleine Vliet.

Geschiedenis
Door de aanwezigheid van donken (glaciale zandophopingen) in het huidige gebied van Hoornaar en de afwezigheid hiervan in de omliggende gebieden, is het duidelijk dat Hoornaar een lange bestaansgeschiedenis kent. De kerk van Hoornaar zou gesticht zijn in het jaar 642. In een subsidie-aanvraag voor de restauratie van de toren wordt melding gemaakt van de datering van de kerk. De huidige toren is echter van latere datum.

De geschiedenis van Hoornaar is rustig. In oude kronieken wordt gesproken over een overval op het dorp in 1481, terwijl in de 11e eeuw een aanval van Gofried van Lotharingen op Dordrecht verijdeld werd door graaf Dirk III van Holland.

In de Tweede Wereldoorlog is een aantal inwoners opgepakt en geëxecuteerd, maar in Hoornaar heeft nooit een executie plaatgevonden. In 1943-1944 werd een deel van het dorp geëvacueerd door een onderwaterzetting. In mei 1945 werden de speelterreinen van de beide basisscholen ingericht als krijgsgevangenkampen.

Aan de grote watersnood van 1953 is het dorp, qua water, voorbij gegaan, maar Hoornaar had wel te maken met de opvang van de evacuatie van mensen en vee uit de ondergelopen gebieden.

In de 19e eeuw was Hoornaar sterk afhankelijk van de hennepteelt. Later werd dit verdrongen door de aardappel- en de bietenteelt. Naast deze vormen van akkerbouw leefde men natuurlijk ook van de veeteelt. De veeteelt werd zo belangrijk voor Hoornaar, en ook voor de omgeving, dat in 1951 de Vereniging voor Kunstmatige Inseminatie voor de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden werd opgericht. Tevens waren de kaashandel en expeditiebedrijven belangrijke bedrijven voor Hoornaar. Het belang van de veeteelt voor Hoornaar komt tot uitdrukking in de jaarlijkse Fokveedag.

Hoornaar geniet ook bekendheid doordat één van haar pastoors behoorde tot de negentien geestelijken die in 1572 in Den Briel zijn opgehangen (Martelaren van Gorkum).

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Hoornaar, kunt u terecht bij Historische Vereniging Hoogblokland, Hoornaar en Noordeloos.

Recente ontwikkelingen
Plan Zuidoost behelst nieuwbouw aan de oostzijde van de Groeneweg. Met een ontsluitingsweg ten oosten van de Schans.

Bezienswaardigheden
Hoornaar is in de verte al te herkennen aan de kerktoren van de NH kerk (Dorpsweg 10a). Deze kerk, bestaande uit een eenbeukig schip, is gebouwd in de 15e eeuw. De toren is later gebouwd (1555). De kerk is gebouwd op een donk, een postglaciale zandophoping. Oude kronieken tonen aan dat een voorganger van deze kerk reeds in het jaar 642 zou zijn gebouwd. Deze werd echter door de Noormannen vernield op een van hun vele tochten. In 694 is zij weer herbouwd en werd toen aan Sint Dionysius gewijd. Zij staat op een zanddonk en was bij de vele overstromingen die de Alblasserwaard teisterden een geliefd toevluchtsoord. Sint Willebrordus heeft op een van zijn reizen in deze kerk het woord gevoerd. (3370)

Monument van stier Dirk IV op het Dirk IV-Plein, ter herdenking van de traditionele jaarlijkse Fokveedag. De maker is M. Ravenswaaij, 1991. De stier Dirk IV was het `goudhaantje` van Hoornaar. De stier (1910-1921) heeft vele prijzen gewonnen. De geschiedenis van deze stier kunt u lezen op de site van de Fokveedag.

De Oudendijksemolen (Dorpsweg 63, de molen staat echter aan de zuidoever van de Giessen, ver van de Dorpsweg) is een wipwatermolen (in beheer bij de SIMAV). Samen met de scheiwijkse molen zijn dit de enige overgebleven molens uit een poldercombinatie die “Het land van de 6 molens” werd genoemd. Maalvaardig. Bereikbaar via wandelpad langs Stoeterij Liefhebber. Ook het Lange Afstands Wandelpad komt er langs. Molenaar is Wim Meerkerk. Site van de Oudendijksemolen.
- Nadere informatie over De Oudendijkse Molen op molens.nl.

De Scheiwijkse Molen ligt aan de Voordijk maar heeft als adres Lage Giessen 53 (buurtschap Lage Giessen). Wipwatermolen, in beheer bij de SIMAV. Bouwjaar 1638. In gebruik tot 1974, als laatste in de polder “Het land van de 6 molens”. Maalvaardig. Rijksmonument. Site van de Scheiwijkse Molen.
- Nadere informatie over De Scheiwijksemolen op molens.nl.

Monumentale panden:
Dorpsweg 1 (voormalige School met den Bijbel), 8, 11, 31, 36, 44, 52, 55, 67, 104, 108, 123, 125, 126, 128.

Jaarlijkse evenemten
Fietsvierdaagse en Wandeldriedaagse in de week van Hemelvaart. De start en finish zijn traditiegetrouw in de grote (verwarmde) tent die midden in Hoornaar staat. Elke dag is er na de fiets- of wandeltocht gezellig entertainment en tijd voor het uitwisselen van ervaringen. Bij voldoende deelname zal traditiegetrouw op vrijdag een feestavond worden gehouden met live optredens en disco, aangeboden door de Stichting Vrije Recreatie SVR. Site Fietsvierdaagse / Wandeldriedaagse.

Jaarmarkt. Laatste zaterdag van juni. Markt met meer dan 100 kramen, kinderattracties, muziek e.d. Inlichtingen: Buurtvereniging Het Oude Dorp, dhr. Slob, tel. 0183-582407 of 06-50490109.

De regelingscommissie van de kring Alblasserwaard en Vijfheerenlanden organiseert op zaterdag 15 Augustus 2009 haar 61e kringkeuring. Deze geitenkeuring is voor leden van de kring A&V en CW geitenhouders uit de regio Zuid-Holland. Aanvang: 9.30 uur. Terrein: Dorpsweg 123. Contactpersoon: Chris Bos, tel. 0347-342086. E-mail: geitenver.kring.av@planet.nl. Site Geitenkeuring.

De Fokveedag / Boerenlandfeest op de 1e zaterdag van oktober, is het grootste agrarische evenement in het Groene Hart, met o.a. rundveekeuring (zwart- en roodbont), NK Tweespannen Shetlandpony's, ponyfokdag, expositie boerenkaas en keuring, overdekte warenmarkt, expositie moderne landbouwwerktuigen, kindermarkt, muziek, hondenshow en demonstraties. Site Fokveedag Hoornaar.

Natuur en recreatie
Minimarkt: dinsdag 08.00-12.30 uur. Bij het Gemeenschapshuis.

Koopavond: vrijdag tot 21 uur.

Openluchtzwembad De Donk, Lutjeswaardsemiddenweg 2. Tel. 0183-582121. Geopend mei-september 10.00-20.00 uur, zondag vanaf 12.00 uur.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Hoornaar (online te boeken).